Het Europees Parlement gaf donderdag met ruime meerderheid groen licht om onderhandelingen met de lidstaten te starten over de digitale euro. Die moet Europa minder afhankelijk maken van buitenlandse betaalgiganten zoals visa en Mastercard, maar roept tegelijk vragen op over privacy, de rol van banken en de macht van de Europese Centrale Bank. Wat is de digitale euro precies? En wat verandert dat aan jouw portefeuille?

In tegenstelling tot geld op een klassieke bankrekening, zou een digitale euro rechtstreeks door de Europese Centrale Bank (ECB) worden uitgegeven en volledig door de centrale bank worden gedekt. Bij een gewone bankrekening gebruiken commerciële banken de deposito’s van hun klanten onder meer om leningen en kredieten te verstrekken. Een digitale euro blijft daarentegen een rechtstreekse vordering op de ECB. Het is geen cryptomunt zoals Bitcoin en ook geen vervanging van cashgeld, maar een extra manier om te betalen: digitaal, online en offline.

Het dossier bleek de voorbije maanden bijzonder gevoelig. Niet alleen binnen het Europees Parlement, maar ook op sociale media, waar de digitale euro geregeld wordt afgeschilderd als een eerste stap naar financiële controle. Europese afhankelijkheid van Amerikaanse betaalbedrijven, privacy, de vraag of cashgeld en banken zouden verdwijnen, maar ook de limiet op het bedrag dat burgers in digitale euro’s mogen aanhouden, zorgden voor een bijzonder gepolariseerd debat. Zelfs rapporteur Fernando Navarrete RojasW kwam onder vuur te liggen, nadat hij zich eerder kritisch had uitgelaten over de digitale euro en daar binnen zijn eigen EVP-fractie heel wat discussie over ontstond.

Minder afhankelijk van Amerika

Volgens de Nederlandse Europarlementariër Dirk Gotink (EVP) draait de digitale euro veel minder om technologie dan om geopolitiek. ‘Dit is een van de belangrijkste stappen die we de afgelopen jaren voor de interne markt hebben gezet’, zegt hij. ‘Het is een grote integratiesprong op het gebied van betaaldiensten.’ Zijn belangrijkste argument is dat Europa vandaag te afhankelijk is van Amerikaanse betaalbedrijven zoals Visa en Mastercard. En de huidige geopolitieke spanningen tonen volgens hem aan hoe kwetsbaar Europa daardoor is. ‘De veranderingen in de politieke ethiek van Amerika zijn permanent’, zegt Gotink. ‘We moeten opnieuw controle krijgen over onze eigen betaalinfrastructuur.’

We moeten opnieuw controle krijgen over onze eigen betaalinfrastructuur

Ook rapporteur Navarrete benadrukt dat argument. Volgens hem moet de digitale euro Europeanen een betaalmiddel geven dat volledig onder Europees recht valt en niet afhankelijk is van buitenlandse infrastructuur. En de recente geopolitieke ontwikkelingen maken die strategische autonomie, volgens hem, urgenter dan ooit.

Maar wat met onze privacy?

Toch gaat de meeste publieke aandacht niet naar geopolitiek, maar naar privacy. Op sociale media circuleren tal van berichten waarin wordt beweerd dat de Europese Centrale Bank straks alle betalingen zal kunnen volgen (of zelfs zal kunnen bepalen) waarvoor burgers hun geld mogen gebruiken.

Volgens Navarrete klopt dat beeld niet. In de huidige tekst staat expliciet dat de digitale euro niet programmeerbaar mag zijn. De ECB zou bovendien geen toegang krijgen tot persoonsgegevens van individuele transacties. Offline betalingen zouden zelfs een privacyniveau bieden dat vergelijkbaar is met contant geld.

Volgens Gotink is privacy net een van de sterke punten van de digitale euro. ‘De onlineversie biedt volgens mij veel meer privacy dan eender welke Amerikaanse betaalkaart’, zegt hij. ‘Het is aan u de keuze: kent u liever al uw data en uw geld aan de Amerikanen, dan aan een technisch systeem die neutraler, veiliger en minder privacygevoelig is in Europa? Mijn keuze is duidelijk.’

Toch blijft niet iedereen gerust

Dat betekent niet dat alle bezorgdheden verdwenen zijn. Ook Europarlementariër Johan Van Overtveldt (ECR/N-VA) erkent dat de huidige voorstellen belangrijke privacywaarborgen bevatten, maar volgens hem zit het echte risico elders. ‘The devil is always in the details‘, zegt hij. Zijn grootste vraag? Niet zozeer wat vandaag in de wet staat, maar wat toekomstige Europese meerderheden later nog zouden kunnen veranderen. Want zodra de digitale euro bestaat, kunnen ook de regels evolueren. ‘Geen enkele wet is eeuwig’, waarschuwt hij. ‘We zullen de definitieve teksten zeer kritisch moeten bekijken.’

Ook de digitale euro zelf zou bovendien vrijwillig blijven, waarbij niemand verplicht wordt het te gebruiken

Daarnaast roept de digitale euro vragen op over de rol van commerciële banken. Omdat de digitale euro rechtstreeks door de ECB wordt uitgegeven, zou die in onzekere tijden aantrekkelijker kunnen worden dan een klassieke bankrekening. Daarom wil Europa een limiet invoeren op het bedrag dat burgers mogen aanhouden. Vandaag wordt vaak een grens van ongeveer 3.000 euro genoemd, al ligt die nog niet vast. Volgens Van Overtveldt is die limiet cruciaal: als ze ooit fors wordt opgetrokken, dreigen banken deposito’s te verliezen, waardoor ze minder kredieten kunnen verstrekken.

Een andere hardnekkige vrees is dat de digitale euro het einde van cashgeld zou betekenen. Volgens de huidige Europese plannen is dat net niet de bedoeling. ‘Met deze verordening is cashgeld nog nooit zo beschermd geweest’, benadrukt Gotink. Ook de digitale euro zelf zou bovendien vrijwillig blijven, waarbij niemand verplicht wordt het te gebruiken.

Nog lang niet in je portefeuille

Met de stemming van donderdag is de digitale euro nog lang geen realiteit. Het Parlement kan nu onderhandelingen starten met de Raad van de Europese Unie, maar pas als beide instellingen een akkoord bereiken, kan de definitieve wet worden goedgekeurd. Als alles volgens plan verloopt, mikt de ECB voorlopig op invoering tegen het einde van dit decennium, in 2029.

Voorlopig blijft de digitale euro dus vooral een politieke discussie. Niet alleen over een nieuw betaalmiddel, maar ook over een bredere vraag: wie vertrouwen we het meest met onze financiële gegevens? Amerikaanse technologiebedrijven of Europese publieke instellingen?

Fernando Navarrete RojasW

Digitale euro zet stap vooruit: wat verandert er straks aan uw geld?