De Duitse economie kraakt en kreunt onder de onmetelijke schuldenopbouw, de toenemende werkloosheid en massale ontslagen. Zelfs gevestigde Duitse ondernemingen zoals Bosch en de grote automerken moeten snijden in hun werknemersbestand. Kortom: de de-industrialisering dreigt.

Intussen jubelen de Grünen omdat 53,2 procent van de kiezers zich in Hamburg in een referendum uitspreken voor klimaatneutraliteit in hun stad tegen 2040.

Stoere taal

Friedrich Merz, die als bondskanselier een coalitie van CDU/CSU en SPD leidt, krijgt vaak het verwijt dat hij meer een ‘Außenkanzler’ — buitenland-kanselier — is dan een regeringsleider die zich om het eigen land bekommert. Maar zelfs in zijn hoedanigheid als rondvliegende kanselier schiet hij volgens gezaghebbende stemmen te kort.

Naast afschrikking door wapens houd je ook de gesprekskanalen met de vijand open.

Klaus von Dohnanyi, de 97-jarige oud-burgemeester van Hamburg en langstlevende oud-minister van de regering-Brandt, vroeg zich in een interview met de YouTube-journalist Flavio von Witzleben af waarom Merz nog niet in Moskou geweest is. Er staat in Europa zoveel op het spel sinds de Russische inval in Oekraïne en toch weet Merz niets beters te verzinnen dan stoere taal aan het adres van Vladimir Poetin.

In tijden van oorlog zouden wijze politici beter een tweesporenbeleid volgen in de geest van de Harmel-doctrine, zo genoemd naar een Belgische minister van Buitenlandse Zaken: naast afschrikking door wapens moet je ook de gesprekskanalen met de vijand openhouden. Waar dat niet gebeurt, riskeer je een ‘totale oorlog’, zoals ons een historisch voorbeeld leert. Op de beslissing van de geallieerden om van het nationaalsocialistische Duitsland een ‘unconditional surrender’ (onvoorwaardelijke overgave) te eisen, antwoordde het naziregime bij monde van Joseph Goebbels in februari 1943 met de bereidheid een ‘totaler Krieg’ te voeren.

Politiek als ‘de kunst van het mogelijke’

Wat zou Merz dan moeten doen om effectief iets in beweging te zetten? Peter Gauweiler, gewezen vicevoorzitter van de CSU, de partij van de Beierse christendemocraten, raadt de kanselier aan om even ‘onconventioneel’ te denken en te handelen als Donald Trump.

Vrede ontstaat niet door moraal, maar door het gesprek.

De top die de Amerikaanse president op 15 augustus in Alaska organiseerde, wordt vaak weggezet als zinloos, maar hij signaleerde daarmee tenminste niets minder dan een ’terugkeer naar de politiek als de kunst van het mogelijke’. Diplomatieke gesprekken – ook als ze op korte of middellange termijn geen resultaat opleveren – zijn meer waard dan opgeblazen morele retoriek van mensen die zich graag aan ‘de juiste kant van de geschiedenis’ wanen.

‘Vrede ontstaat niet door moraal, maar door het gesprek’, schrijft Gauweiler nog. De Europese leiders hebben zich niet bepaald ingespannen om een oplossing voor de Russisch-Oekraïense oorlog te vinden, want met een ‘roofdier’ als Poetin – aldus de Franse president Emmanuel Macron – praat je niet. Een ontgoochelde Trump heeft de handen van die aanslepende oorlog afgetrokken en nu mogen die Europese politici die het praten weigerden tegen astronomische bedragen wapens in Amerika aankopen.

Betekenisloos Europa

Wat de problematiek van het Midden-Oosten betreft, lijkt Trump voor een doorbraak te zorgen. Tegelijk heeft Europa en in het bijzonder Duitsland in dat deel van de wereld alle aanzien verloren, en deugt het er hoogstens als geldschieter voor wederopbouwprogramma’s.

In Sharm el-Sheikh bewoog Merz zich als toeschouwer in de marge van de vredesconferentie. Of zoals Constantin Schreiber in Die Welt schrijft: ‘Maar nog nooit is onze betekenisloosheid zo duidelijk geworden als nu, waar in het Nabije Oosten misschien wereldgeschiedenis geschreven wordt en Europa enkel maar mag toekijken. En voor Duitsland met zijn bijzondere relatie en verplichting (tegenover Israël, nvdr) geldt dat heel in het bijzonder.’

Strategie

Gauweiler zelf drukt Merz op het hart zich niet in het eigen gelijk in te graven, maar zijn strategie aan te passen om van zelfbewuste en dialoogbereide landen in Centraal-Europa te leren. Hij schroomt zich niet om Tsjechië en Hongarije bij naam te noemen.

Zelfs oud-kanselier Angela Merkel was niet te beroerd om zich te laten ontvangen door Viktor Orbán toen ze in Boedapest was om de Hongaarse vertaling van haar autobiografie voor te stellen. Merkel mag dan omwille van haar migratiebeleid niet erg graag gezien zijn in Hongarije, het regeringsgezinde Hongaarse portaal mandiner.hu waardeerde in de oud-kanselier wel dat ze ‘aan het behoud van de Europese eenheid door compromissen geloofd heeft en aan een pragmatische verhouding met de Russen.’

Flavio von Witzleben

Kanselier Merz heeft nieuwe strategie nodig