Het WK voetbal is een spektakel bedoeld voor de ‘neutrale’ kijker dat alle commerciële records verpulvert. Zou de omstreden FIFA-voorzitter Gianni Infantino dan toch zo gek nog niet zijn?

‘If you pray like a gringo, you play like a gringo.’ Zo vat een virale meme samen waarom de Braziliaanse nationale ploeg verloor van voetbaldwerg Noorwegen. In Brazilië woedt namelijk discussie over de religieuze wortels van hun sportieve malaise. Ligt de schuld bij de opmars van born again protestantisme dat uit de VS komt overwaaien, ten koste van het traditionele katholicisme?

De Goddelijke Kanaries waren beter toen hun sterspelers – denk aan notoire fuifbeesten als Romario, Ronaldo en Ronaldinho – nog stevig doorzakten en achter de vrouwen aanzaten. Kortom, toen ze zich nog als goede katholieken gedroegen die hun zondige levensstijl compenseerden met vele doelpunten.

Eenheidsworst

Die uitleg lijkt weinig plausibel. De Noorse coach zocht de verklaring voor de zege juist in het protestantse ethos: organisatie en hard werk. Maar het is wél opvallend dat er zelfs geen schim meer van de ooit zo karakteristieke Braziliaanse speelstijl terug te vinden was. In het sambavoetbal werd de bal minutenlang ongrijpbaar gemaakt dankzij techniek die op de stranden was geslepen. Verschroeiende versnellingen en individuele klasseflitsen maakten plaats voor ongeïnspireerd werkvoetbal.

Brazilië is niet het enige land dat zijn voetbal-DNA kwijt lijkt te zijn. Een data-analyse van De Tijd illustreert hoe er steeds meer kilometers aan steeds hogere intensiteit worden afgelegd. Natuurlijk worden drinkende rokkenjagers er dan gewoon afgelopen.

Maar zelfs Nederland en Duitsland – de protestantse boegbeelden van loopvermogen en tactisch vernuft – werden op dit WK gedegradeerd tot subtoppers. Toen Johan Cruijff het totaalvoetbal introduceerde, was dat nog een tactische revolutie, waar niemand een antwoord op had. Vandaag speelt zelfs Kaapverdië een verbeterde versie van totaalvoetbal.

De nieuwe Duitse bondscoach Jürgen Klopp tilde weliswaar het razendsnelle heroveren van de bal – de Gegenpress – naar een hoger niveau bij Dortmund en Liverpool, maar vandaag doen alle ploegen dat. Ze geven de bal zelfs weg bij de aftrap, om meteen druk te kunnen zetten.

Moneyball

Voetbal is een geglobaliseerde sport en zoals altijd zet die globalisering lokale tradities en gebruiken onder druk. Het wordt McDonalds: overal hetzelfde. Er gaat ondertussen ook zoveel geld in rond dat het ambachtelijke – van de jeugdscout tot de keepertrainer – plaats ruimt voor de wetenschappelijke methode. Op tactisch vlak is er razendsnelle kruisbestuiving, onderbouwd met data-analyses. Wereldwijde scoutingnetwerken plukken de meest getalenteerde spelers al op heel jonge leeftijd weg uit de voetbalcultuur waarin ze anders zouden opgroeien.

Zelfs bij relatief bescheiden ploegen al routine om jeugdselecties te optimaliseren door ze bijvoorbeeld aan botscans te onderwerpen

Het is zelfs bij relatief bescheiden ploegen al routine om jeugdselecties te optimaliseren door ze bijvoorbeeld aan botscans te onderwerpen. Dit WK waren er nog 4 keepers kleiner dan een 1,85 meter. Volgende keer zal er geen enkele meer zijn. Dat creëert allemaal een begrijpelijk onbehagen; we offeren creativiteit en spelplezier op het altaar van de ratio. Maar het stuwt – anders dan bij McDonalds – het niveau wel almaar hoger: harder, better, faster, stronger, …

Europese zelfgenoegzaamheid

Alvast op dat punt heeft de omstreden FIFA-voorzitter Gianni Infantino gelijk gekregen. Toen er tien jaar geleden beslist werd om het WK uit te breiden naar 48 ploegen kreeg hij de wind van voren, terwijl hij zijn keuze rechtvaardigde met de observatie dat het niveau van de kleine ploegen alleen maar beter werd.

De kritiek kwam – natuurlijk – voornamelijk uit Europese hoek, met uittredend wereldkampioen Duitsland als luidste criticaster. FIFA zou zwichten voor de platte commercie en het niveau van de hoogmis van het voetbal zou kelderen. Infantino ging door en kon bovendien zijn invloed en macht uitbreiden bij de Aziatische en Afrikaanse landen. Duitsland werd op dit WK roemloos uitgeschakeld. Het verraadt alweer enige Europese zelfgenoegzaamheid.

Het meest besproken incident speelde zich niet eens op het veld af. De Amerikaanse spits Folarin Balogun kreeg een rode kaart in de match tegen Bosnië en Herzegovina. Tot het Witte Huis belde. Na een telefoontje van Donald Trump ‘schorste’ FIFA de schorsing van Balogun op basis van een obscuur artikel uit haar eigen tuchtreglement. Du jamais vu, en opnieuw was Gianni Infantino kop-van-jut: FIFA zou nooit mogen zwichten voor politieke invloeden.

Infantino, de doodgraver

Maar misschien is dat gewoon de botsing van twee wereldbeelden. In Europa zijn de regels de regels en moet een rode kaart gewoon worden uitgezeten. Het is de rule based order waaraan we zo gehecht zijn. Maar Infantino volgt een meer Amerikaanse en commerciële logica. Kijkers en supporters willen de sterren en de beste spelers in actie zien, en dat maakt sancties onderhandelbaar.

In hun eigen sporten zijn Amerikanen daar ook consequent in: de Franse superster in het basket Victor Wembanyama kreeg nul wedstrijden schorsing voor een gruwelijke elleboogstoot in de finales van de NBA.

Met een geschorste Messi is de Argentijnse ploeg niet om aan te zien, met Messi op het veld kijkt iedereen.

Er zit ook gewoon een zekere logica in. Een sport die uniformiseert via wetenschappelijke efficiëntie, moet zich optrekken aan die paar wereldsterren die het verschil nog kunnen maken met hun individuele klasse. Messi trapte tegen Algerije een tegenstander langs achter aan en had daarvoor een rode kaart moeten krijgen. Het Argentijnse godenkind is de uitzondering op de regel geworden: iemand die amper loopt, maar met geniale flitsen de wedstrijd beslist. Met een geschorste Messi is de Argentijnse ploeg niet om aan te zien. Met Messi op het veld kijkt iedereen.

Zonder enige twijfel zal het WK straks alle kijkcijfer- en commerciële records verpulveren. Toch zullen Europese commentatoren zonder enige gêne zeuren dat Infantino de doodgraver van het voetbal is en dat hij de geloofwaardigheid van de sport ondermijnt. Desondanks bewijst de belangrijkste bijzaak ter wereld dat ook in tijden van globalisering Europa nog altijd meetelt. Volgende zondag wordt Frankrijk of Engeland gewoon wereldkampioen. We kunnen dus nog altijd winnen. Maar kunnen we ook omgaan met het feit dat het spel niet langer altijd volgens onze regels wordt gespeeld?

Folarin Balogun

Het gelijk van Infantino