De oorlogstrom roert weer in Europa en nu we met Theo Franken zowaar weer een minister van Oorlog lijken te hebben, moet ik aan de verhalen van mijn ouders denken die hun schooljaren tijdens WOII naar eigen zeggen meer onder dan in de schoolbanken hebben gesleten, schuilend voor de V2’s, de ‘vliegende bommen’ zoals de eerste Duitse raketten toen werden genoemd.

Ik moet ook denken aan de twee broers die ik als tiener in de jaren ’80 in Lier bij valavond steevast samen richting treinstation zag lopen, beiden altijd in hun grijze stofjas. De ene broer was lang en mager en de andere, klein en geblokt, zonder dik te zijn. De broers waren alle twee veertigers, schatte ik, en waren redelijk simpel, dat zag je ook aan hun onhandige iets te snelle wandelpas en de lege uitdrukking op hun ruwe gezichten: ze hadden ook van die ouderwetse grote oren en grote neuzen, zoals je vaak ziet op oude zwart-witfoto’s.

De kleinste broer had ook een vreemde tic waarbij hij om de twee stappen achterwaarts naar zijn hielen keek. Met hem viel ook niet te spotten, want hij verweerde zich soms roepend en tierend tegen jongeren die hen probeerden uit te dagen. De twee waren in heel Lier bekend onder verschillende bijnamen: de Choco’s, Kaffe en Koeke of Spic en Span. Geen idee wie die bijnamen heeft verzonnen, maar een Felix Timmermans was het zeker niet.

Oostfront

Mijn moeder vertelde me ooit het verhaal dat de twee broers elke dag van hun huis in de Kluizenstraat, waar ze bij hun moeder woonden, ’s avonds naar de andere kant van Lier wandelden, een lange weg naar het station, waar ze gingen wachten tot hun vader terugkwam van de oorlog. Ze hadden hem ooit als tieners samen met hun moeder uitgewuifd aan de trein toen hij naar het Oostfront vertrok.

Sindsdien hoopten ze elke dag om hun vader terug in de armen te kunnen sluiten en wachtten ze broederlijk aan ‘den bareel’ van de Antwerpsesteenweg in de hoop om hem van de trein te zien stappen. Vervolgens sloften ze teleurgesteld naar huis terug, naar hun moeder die al die jaren wel beter wist maar haar zonen nooit de hoop op het weerzien met hun vader had willen ontnemen.

Vaak is het wreder om iemand de harde waarheid te onthouden en in valse hoop te doen leven dan om meteen de naakte feiten te vertellen en voor de korte pijn te kiezen.

Toen ik hen leerde kennen in de jaren ’80 liepen ze dus al veertig jaar dagelijks samen naar de trein, fantaserend over het weerzien met hun pa, dat er nooit kon komen.

Routine

Het is pas nu, na vele jaren, en speciaal voor deze column, dat ik via Lierse vrienden hun echte namen te weten ben gekomen: Pierre en Frans Verschoren. Na de dood van hun moeder werden ze opgevangen door twee oudere broers en vervolgens in een zorginstelling geplaatst. Of ze hun dagelijkse routine naar het treinstation nog hebben volgehouden en of hun moeder hen uiteindelijk dan toch de ongemakkelijke waarheid onder ogen heeft doen zien, is me niet bekend, maar telkens ik aan het dieptrieste verhaal van de twee broers denk, breekt mijn hart.

Pierre Verschoren, de lange, overleed in 2011 en Frans stierf vorig jaar op 97-jarige leeftijd. Ze hebben geen nakomelingen die nu naar het nieuwe Oostfront kunnen trekken, luisterend naar de lokroep van alweer nieuwe slangenbezweerders, om daar het vermoedelijke lot van hun grootvader te delen. Het is beter dat de geschiedenis zich niet herhaalt.

Symboliek

We kunnen best die delicate symboliek van het Oostfront niet uit het oog verliezen, want het is altijd iemands vader en iemands zoon die de prijs betaalt, al is het niet altijd helemaal duidelijk waarvoor die prijs nu ook weer moet worden betaald: eerst was dat voor democratie en vrijheid en nu blijkt het plots toch weer om ‘zeldzame aardmetalen’ te draaien. Wetende dat kritische journalisten in Rusland beter niet voor een open raam op de zevende verdieping gaan staan, vind ik persoonlijk die democratie en vrijheid toch belangrijker, al zal dit nieuwe kolonialisme waar vrede geruild wordt voor mineralen ook wel goed zijn voor de economie, om de weduwenpensioenen te betalen van de gesneuvelden en de gaten in de begroting te vullen.

Voor de Russen kunnen we overigens aan de voet van de IJzertoren nog een zinnetje bij beitelen, naast Nooit meer oorlog, Nie wieder krieg, Plus jamais de guerre en No more War. ‘Nikogda bol’she voyny’, is dat volgens Google Translate. Zeg dat de Choco’s het gezegd hebben. Misschien kan het Lierse stadsbestuur een vredesmonument plaatsen aan het vernieuwde treinstation, een standbeeld van Pierre en Frans, wachtend op hun vader. Kwatta Choco en Spic en Span kunnen sponsoren. Of Union Minière, als die Europese mineralendeal er komt. Het stationsrestaurant heet dan uiteraard Kaffe en Koeke.

Frans Verschoren

Wachtend tot vader van de oorlog thuis komt