In alle luwte werkt defensie aan een ‘codex’, waarbij de overheid in ’s lands belang burgers én infrastructuur voor militaire doeleinden kan opeisen. Vooral medisch personeel, IT-specialisten, vrachtwagenchauffeurs, en technici van allerlei slag moeten zich beschikbaar houden. Weigeraars riskeren gevangenisstraffen.

Roger Housen, die altijd van wanten schijnt te weten, licht in Knack toe dat ook treinen, allerlei rollend materieel en nuttige ruimtes kunnen worden opgevorderd; tot en met toiletten van een wegrestaurant, jawel. Militairen zullen in het straatbeeld verschijnen, niet alleen als ‘bloempotten’, maar met een politionele bevoegdheid. A la guerre comme à la guerre.

Brede mobilisatie

De opbouw van de pre-oorlogsretoriek is in Europa en ons land al een tijdje gaande. Rusland is de grote boeman sinds de inval van Oekraïne in 2022. Dat front zit momenteel compleet geblokkeerd en Oekraïne jaagt met zijn geavanceerde dronetechnologie Poetin de stuipen op het lijf. Maar op de VS moeten we niet meer rekenen, dus is er een sense of urgency ontstaan en gaan de defensiebudgetten flink de hoogte in.

Tegelijk ontstaat er een mainstreamdiscours dat heel onze samenleving zich moet herorganiseren in functie van het dreigende gevaar. Een brede mobilisatie, dus; op materieel, fysiek en moreel vlak. Daarvoor hebben we de juiste defensieminister: Theo Francken (N-VA) houdt zich behalve met legerbudgetten ook bezig met morele herbewapening. Na decennia van pacifistische laksheid en Vlaamse komedie met Xavier Waterslaeghers, worden ouders mét kinderen op defensiebeurzen gesignaleerd.

Na decennia van pacifistische laksheid en Xavier Waterslaeghers, worden ouders mét kinderen op defensiebeurzen gesignaleerd

Theo Francken, soms wel eens de Pete Hegseth van de Aldi genoemd, wil het leger terug populair maken en de jongeren weerbaarheid aanleren, wat we alleen maar kunnen toejuichen. Hij telt ook vrienden in de defensie-industrie, en ziet af en toe Russische drones die naderhand banale helikopters blijken te zijn. Beter eentje te veel dan te weinig. Ondertussen zit ook legerchef Fred Vansina in alarmmodus en ventileert dat naar de pers: hij voorziet een Russische invasiepoging van West-Europa tegen 2030 (De Morgen, 25/3).

En dan heb je nog de experten: de alomtegenwoordige kolonel-op-rust Roger Housen, maar vooral het slimme blondje Michelle Haas (UGent), dat steeds meer de spreekbuis lijkt van minister Francken, en helemaal mee is met de defensiecodex waar het parlement of de media officieel nog niks over weten.

‘Ongelukkige invloed’

Dat onze industrie er beter van moet worden en een graantje mag meepikken in de nieuwe wapenwedloop, daar kunnen we in komen. De Walen maken schiettuig, wij produceren de high tech om goed te mikken. En dat de oorlogseconomie wat meer lege rekken in de supermarkt zal opleveren, ach, het kan maar goed zijn voor onze BMI. Maar terug naar die defensiecodex, en het wettelijke kader waarbinnen een militarisering van de samenleving zich voltrekt.

De ‘staat van beleg’ wordt omschreven in een wet uit 1916, uitgevaardigd door de toenmalige Belgische regering in ballingschap. De krijgswet wordt door de koning afgekondigd, in de praktijk de regering dus, zonder tussenkomst van het parlement. Die krijgswet regelt het militair bestuur bij een dreigend of acuut conflict, en voorziet in de opschorting van een aantal grondwettelijke vrijheden. Ook in de aanloop naar de Tweede Wereldoorlog werd die van kracht, en bleef dat tot 1949, om gedurende de repressie de krijgsraden hun werk te laten doen.

Onder de krijgswet vervalt het recht op vrij vergaderen en geldt een verbod op geschriften die de moraal ondermijnen

Onder die krijgswet vervalt het recht op vrij vergaderen, kunnen huiszoekingen of arrestaties verricht worden op militair bevel, en vooral: er geldt een verbod op het verspreiden van geschriften ‘die de vijand voordeel kunnen brengen of een ongelukkige invloed kunnen uitoefenen op de geest van de troepen en de bevolking’ (sic). Perscensuur dus.

Kan dat in een democratie? Het hangt er allemaal van af hoe je het aanbrengt. Het is interessant om te zien hoe in de VS kritische media door president Donald Trump worden weggezet als ‘landverraders’. Dat etiket kreeg The New York Times toebedeeld toen de krant de hoera-berichten van het Pentagon rond de Iran-campagne ontmaskerde als fake. Het is niet geheel ondenkbaar dat in een volgende fase dat soort ‘on-patriottische’ berichten via een noodwet strafbaar wordt, en de journalisten een schorsing aan hun been krijgen. Ook bij ons.

De link met covid

De dynamiek van de escalatie, waarbij het vijandbeeld wordt aangescherpt en de publieke opinie radicaliseert, is een interessant gegeven. Angst is een cruciale factor. Angst voor een externe agressor, maar ook voor de interne vijand: iedereen is een potentiële collaborateur. In zo’n context heb je een sterke overheid nodig, inclusief een sterk repressie-apparaat. En dan moeten we even niet flauw doen over vrijheden of privacy.

Meteen hebben we een link met de coronacrisis, waar op een zeker moment drones voor uw raam konden vliegen om te zien of u het samenscholingsverbod niet overtrad. Thermische camera’s en kliklijnen, het behoorde toen allemaal tot het nieuwe normaal, onder het motto ‘Wie niets te verbergen heeft, heeft niets te vrezen’, waarmee Joseph Goebbels in 1943 de Totale Krieg afkondigde.

De vraag is altijd of de noodwetten het antwoord vormen op een crisissituatie, dan wel dat de crisis wordt uitgebuit om de noodwetten in het leven te roepen

Vandaag moeten we schrik hebben voor de Russen. Voor een deel is dat terecht, maar tegelijk besluipt ons het vermoeden dat we hier weer een overheid aan het werk zien die haar grenzen wil verleggen. Die tendens is er altijd, het behoort tot het wezen van de politieke macht. De big government is vandaag weer in opmars, met China als gidsland.

De vraag is altijd of de noodwetten het antwoord vormen op een crisissituatie, dan wel dat de crisis wordt uitgebuit om de noodwetten in het leven te roepen. De ‘totaaloorlog’ zou wel eens naadloos kunnen overgaan in een permanente controlestaat waar burgers hun vrijheden helemaal hebben ingewisseld voor zekerheid en veiligheid. Een evolutie waarin Europa een stuwende factor is.

Tussendoor gaan de noodpakketten vlotjes over de toonbank: 72 uur moet u het kunnen uithouden, wat er daarna komt, weten alleen Theo Francken en nog een paar ingewijden. Een noodrantsoen en een zaklamp, OK, maar het is ook weer niet de bedoeling dat u uw eigen boontjes kunt doppen en het zonder de overheid wil redden. Want dan staan de Special Forces klaar. Heeft VRT-Terzake op een onbewaakt moment toch wel 5 minuten aandacht besteed aan de liquidatie van Yannick Verdyck. Het wordt tijd dat die defensiecodex vaste vorm krijgt.

Fred Vansina

Staat van beleg