Het ontslag van Geert Wilders uit de Nederlandse regering levert uiteenlopende commentaren op. De ene spreekt over vaandelvlucht, of zelfs een kamikazesprong die het einde van een politieke carrière inluidt. Voor anderen is het een geniale zet om als grote overwinnaar uit nieuwe verkiezingen te komen, en aansluitend het minister-presidentschap op te eisen dat hem voordien niet gegund werd.

Er is echter een andere kant aan het fenomeen Wilders dat me bijzonder boeit. Namelijk zijn disruptieve aard van spelbreker die stevig aan de boom van het systeem schudt. Waarvoor je best níét zelf in de boom zit.

Haagse komedie

Geert Wilders, ook wel spottend ‘de Beethoven van de Veluwe’ genoemd omwille van zijn opvallende haardos, is na Pim Fortuyn zonder twijfel de meest markante Nederlandse politieke persoonlijkheid van de laatste decennia. Naast en buiten het behendige koorddansen van figuren als Mark Rutte – nu NAVO-baas – was en is hij de politicus die zegt wat menig Nederlander enkel maar durft te denken: de massamigratie vreet aan de fundamenten van de samenleving.

In november 2023 kwam Geert Wilders met zijn PVV als grote overwinnaar uit de kiesstrijd. Na veel vijven en zessen kwam er een coalitie tot stand, haast een Belgisch allegaartje, met de BoerBurgerBeweging, de rechtsliberale VVD en nieuwkomer NSC (Nieuw Sociaal Contract), in feite een satelliet van het christendemocratische CDA.

Wilders moet op een zeker moment beseft hebben dat ze hem als een stier in een porseleinenwinkel rondjes lieten lopen

Het zou de regering worden met het strengste asielbeleid ooit, maar het begon er al mee dat Wilders niet in de stoel van minister-president mocht, hoewel hem dat als leider van de grootste partij toekwam. De rest van de Haagse komedie kent u. Na veel gehakketak werd zijn fameuze tienpuntenplan naar de prullenmand verwezen, en trok Wilders er misnoegd de stekker uit.

Zeer waarschijnlijk spelen er daarbij pre-electorale berekeningen. Maar het ging ook om echte frustratie: Wilders moet op een zeker moment beseft hebben dat ze hem als een stier in een porseleinenwinkel rondjes lieten lopen, om te bewijzen dat er met deze man niet te besturen valt. Als er dus één les te trekken valt uit de saga van een aangekondigde mislukking, dan is het wel dat zo’n spelbreker veel beter functioneert in de oppositie. En daar ook veel meer politiek gewicht in de schaal kan leggen.

Lastverkopers

Democratie is nog iets anders dan verkiezingen organiseren, lachen op de affiche en dan proberen een meerderheid in mekaar te flansen, soms zelfs uitsluitend onder verliezers. Op zich is dat puur theater, waar ondertussen 15 procent van de kiezers zich manifest van afkeert door blanco te stemmen of thuis te blijven. Democratie gaat vooral over botsende meningen en maatschappijvisies, het publiek debat dus. In de media, op X, de straat en aan de toog. Mensen proberen te overtuigen, een consistent verhaal brengen, en uiteindelijk thema’s op de agenda te plaatsen waar de centrumpolitici liever van wegkijken.

In Vlaanderen zijn er maar twee partijen politiek echt relevant, en dat zijn Vlaams Belang en PVDA

Dat betekent meteen ook dat de politieke klasse, het ‘establishment’, niet de motor is van de democratie. Soms zelfs integendeel. De welbekende particratie gaat vooral over postjes, troebele deals, persoonlijk gewin, tot en met de ons-kent-onscultuur van journalisten en politici, de politiek correcte stiltes en de omerta’s.

In zo’n schijnvertoning is het zoeken naar politici die het systeem zelf in vraag durven stellen. Ze bevinden zich in de buitenbaan en geraken om evidente redenen maar zelden in bestuurscoalities. Voor de politique politicienne zijn het lastverkopers. In Vlaanderen zijn er maar twee partijen politiek echt relevant, en dat zijn Vlaams Belang en PVDA. Niet toevallig is de oppositie hun biotoop. Het ware zonde hen dat te ontnemen. De eerste houdt al een halve eeuw het migratiethema op de agenda, zelfs vanuit een cordon sanitaire. PVDA maakt vandaag indruk omdat ze de graaizucht en zelfbedieningscultuur van de politieke klasse ontmaskert.

De zingende kapitein

En ze scoren. Allebei. Misschien willen mensen ook wel stemmen voor een zweeppartij die net níét aan de macht deelneemt, maar de ‘normale’ partijen opjaagt. Daarvoor moet je uit het juiste hout gesneden zijn. Filip Dewinter is een van de invloedrijkste Vlaamse politici van de laatste halve eeuw, zonder ooit een bestuursmandaat gehad te hebben. Hij is het type van de pitbull die de salonpoedels naar adem doet happen. Idem dito Jean-Marie Dedecker, Nigel Farage, Wilders dus, en zelfs Donald Trump: een politiek toptalent, jammer dat hij president van de VS werd.

In een compromisdemocratie als de onze gaat de troon naar diegene die tussen alle tegenstellingen heen weet te laveren

Al die figuren hebben een rechts etiket, en dat is geen toeval. Rechts provoceert, links zalft en heeft het alsmaar over ‘verbinden’. Rechts heeft een betere connectie met de onderbuik van de samenleving, terwijl links betuttelt en voor Sinterklaas wil spelen. Bijvoorbeeld door frigo’s uit te delen. De groenen missen al evenzeer enig oppositie-instinct: pure regelneven die zichzelf kapot besturen.

In een compromisdemocratie als de onze gaat de troon naar diegene die tussen alle tegenstellingen heen weet te laveren. N-VA heeft ervoor gekozen om het centrum te domineren en voor het status quo te gaan. Bart De Wever heeft zich met brio tot systeembeheerder en Belgisch regimepoliticus omgevormd. Ter illustratie daarvan is een interview met zijn kleermaker nuttige lectuur. Soms kiest hij voor een neutraal driedelig pak, maar dikwijls ook iets met gekleurde boorden, dat aan onze vakanties in Tirol herinnert. Barts couturier heeft blijkbaar veel naar ‘The Sound of Music’ gekeken, en speciaal het personage van Georg von Trapp bestudeerd, de zingende kapitein met zeven kinderen. Dat is mooi, het heeft iets vertederend ouderwets, het straalt een zondagse gezapigheid uit die de Vlaming geruststelt.

Zoals het Vlaamse spreekwoord zegt: de kleren maken de man. ‘De nieuwe kleren van de keizer’ vertelt dan weer een ander verhaal. Of misschien hetzelfde, maar dan averechts. Een mooi woord overigens, dat laatste.

Luistertip: ‘Edelweiss’ uit The Sound of Music

Meer over de keizer zonder kleren in de grote Sanctorum-bloemlezing ‘Acta Sanctorum’. Bestel nu, en ontvang het boek binnen de drie dagen, persoonlijk gesigneerd.

Georg von Trapp

Zonder ambetanteriken geen democratie