De Mossad – de Israëlische geheime dienst – is al twee jaar de acties van de voorbije week aan het plannen. De resultaten zijn ernaar: tientallen militaire en politieke leiders, waaronder ayatollah Ali Khamenei, werden gedood bij luchtaanvallen. Luchtafweersystemen en langeafstandsraketten werden ook zwaar getroffen. Wat de Mossad klaarspeelt, kunnen maar weinig geheime diensten.

De CIA en Mossad zijn twee handen op één buik als het over Iran gaat. Toen de CIA te horen kreeg dat ayatollah Khamenei zaterdagochtend een meeting gepland had met de legertop in zijn compound, ging de telefoon in Tel Aviv. De Mossad had zelf ook al heel wat inlichtingenwerk verricht: al jaren konden ze meekijken op de verkeerscamera’s in de hoofdstad Teheran.

Die informatie gebruikten ze om alles en iedereen die van enige waarde was, in de gaten te houden. De dagelijkse routines van de Iraanse toplaag werd nauwkeurig gedocumenteerd en geanalyseerd, met behulp van AI. Uiteindelijk was het een menselijke bron van de CIA, iemand ter plaatse, die de inlichtingendiensten de zekerheid gaf dat Khamenei thuis was. En meer zelfs: de bron kon bevestigen dat Khamenei zich bovengronds bevond – zijn huis beschikte ook over een bunker diep onder de grond, waarin hij ongrijpbaar zou zijn. Om 9u40 klopten Amerikaanse en Israëlische bommen aan.

Dubbelspionnen

De operatie legt het belang bloot van HUMINT, of human intelligence. Dit is informatie die wordt verzameld via menselijke bronnen en persoonlijke communicatie ter plekke. Dat de Mossad zeer goed is in het rekruteren of aanstellen van spionnen ter plekke is allerminst een geheim. Eli Cohen was zo een agent in het veld: hij deed zijn werk in Syrië in de jaren 60 zo goed dat hij op de shortlist belandde om Syrisch viceminister van Defensie te worden.

Mossad-agent Eli Cohen was zo goed in zijn job dat hij bijna Syrisch viceminister van Defensie werd

Ook in 2018 speelde HUMINT een cruciale rol in de diefstal van 100.000 documenten over het Iraanse nucleaire programma. Een mol in de Iraanse regering liet weten waar de documenten zich bevonden, de Mossad stuurde een stel agenten naar de site om er de gewoontes van de wacht te documenteren. Daarna slaagde een twintigtal Mossad-agenten erin te infiltreren en de documenten te stelen. De kwestie leidde tot de oprichting van een eenheid binnen de Iraanse geheime dienst die als enige taak had om Israëlische spionnen te pakken. In 2024 gaf voormalig president Mahmoud Ahmadinejad schoorvoetend toe dat zowel het hoofd van die cel als twintig medewerkers zelf Mossad-dubbelagenten waren.

Sabotage-acties

De Israëlische geheime dienst kan uiteraard veel meer dan spioneren. Zo speelde de dienst afgelopen zomer ook een belangrijke rol bij het uitschakelen van het Iraanse luchtafweer. Maanden aan een stuk smokkelde men onderdelen van drones Iran binnen; in containers, in vrachtwagens en in koffers. Toen het moment daar was, verplaatsten de drone-operatoren zich tot vlakbij Iraanse luchtafweersites. De resultaten van de droneaanvallen toen speelden ook afgelopen week nog een grote rol; de Israëlische en Amerikaanse luchtmacht hadden na enkele uren nagenoeg vrij spel boven Iran, zonder veel vrees voor luchtafweer.

De Israëlische journalist Yossi Melman liet destijds aan NZZ weten dat het niet om Israëlische agenten gaat. ‘Het risico is te groot. Deze agenten zetten wellicht een schijnbedrijf op dat machines en droneonderdelen moest importeren, huurden een hangar en voerden van daaruit hun operatie uit’, zegt hij. Hij schat dat zo’n dertig tot veertig agenten in kleine teams opereren in Iran. In een land als Iran, waar het regime niet de stem van het volk vertegenwoordigt, is het natuurlijk eenvoudiger rekruteren.

AI en gezichtsherkenning

En Israëlische geheimagenten kunnen ook moorden uitvoeren, daarvan zijn de voorbeelden niet moeilijk te vinden. Zo vonden tussen januari 2010 en januari 2012 vijf moorden plaats op Iraanse wetenschappers in Teheran, die ervan verdacht werden mee te werken aan het nucleaire programma van het land. Bij elke aanval werden bommen en motoren gebruikt, en wezen de vingers richting Mossad.

De Mossad begrijpt beter dan welke inlichtingendienst ook het belang van mensen op het terrein

Ook toen in 2020 Mohsen Fakhrizadeh, het vermoedelijke hoofd van het Iraanse nucleaire programma, op spectaculaire wijze werd vermoord, keek iedereen naar Israël. Hoeveel andere landen kunnen een machinegeweer Iran binnen smokkelen en dit verdekt opstellen in een vrachtwagen langs de weg die de wetenschapper zou nemen naar zijn vakantieverblijf? En welke andere inlichtingendienst kan dit vanop honderden kilometers afstand besturen, waarbij gezichtsherkenning en AI werden gebruikt? Wellicht alleen de CIA, en dan nog.

De Mossad begrijpt beter dan welke inlichtingendienst ook het belang van mensen op het terrein. Maar dat is uiteraard niet hun enige troef. Zo werkt de dienst zeer nauw samen met het Israëlische leger, dat zelf ook over tal van middelen beschikt om aan spionage, hacking of cyberoorlog te doen. Dat speelt uiteraard ook een rol. Zo vond de afgelopen dagen een serieuze operatie plaats om de Iraanse communicatiemiddelen plat te leggen. Mobiele netwerken, overheidswebsites, maar ook internet en mediakanalen en zelfs banken in Iran gingen op zwart.

Superkanon

Daarnaast heeft de Mossad ook brede steun vanuit de Israëlische politiek, dat er niet voor terugdeinst om clandestiene acties uit te voeren in het buitenland. Niet alleen vijanden van Israël krijgen Mossad-agenten over de vloer. Tot in de jaren 90 vonden ook vermoedelijke Mossad-operaties plaats in Europa, en zelfs in België.

De Canadese wapendeskundige Gerald Bull, die wapens had ontworpen voor het regime van Saddam Hoessein, werd in 1990 in koelen bloede neergeknald voor zijn appartement in Ukkel. De moord werd nooit opgehelderd. Er werd ook niet echt hard gezocht. In Israël haalde men alvast opgelucht adem: Sadam kon zijn door Bull ontworpen superkanon, waarmee hij chemische wapens kon afvuren op Israël, op zijn buik schrijven. Of de Mossad de moord uitvoerde, werd nooit uitgeklaard. Maar dat de dienst er de kunde en het motief voor had, dat staat buiten kijf.

Gerald Bull

De Mossad begrijpt het belang van spionnen ter plaatse