Over één zaak waren vriend en vijand het eens bij het overlijden van Jean-Marie Le Pen: de stichter van het Front National heeft ontegensprekelijk zijn stempel gedrukt op de Franse politiek van de voorbije vijftig jaar. Maar of die stempel nefast dan wel visionair was, daarover verschillen de meningen. Extreemlinkse sympathisanten van de Nouveau Parti anticapitaliste (NPA) vonden het alvast gepast om de dood van Le Pen dinsdag met champagne en vuurwerk te vieren in Parijs.

Extreemlinkse militanten vierden in Parijs de dood van Le Pen.

‘Quand on appartient à l’Histoire, on appartient à la haine’, wist schrijver André Malraux, vrijwilliger in de Internationale Brigades tijdens de Spaanse Burgeroorlog (1936-1939), en later minister van Cultuur onder generaal De Gaulle. ‘Viel Feind, viel Ehr’, zeggen ze in Duitsland. Wie danst rond het lijk van een tegenstander, brengt paradoxaal genoeg hulde aan die tegenstander.

Naar Italiaans voorbeeld

De erfenis van Jean-Marie Le Pen voor radicaal rechts is om wel meerdere redenen die van de paradox.

Het Rassemblement National van Marine Le Pen is de opvolger en erfgenaam van het oude Front National, dat in 1972 werd gesticht. Het RN van vandaag is groot kunnen worden dankzij de breuk met de oudere generatie. Maar zonder het engagement van die oudere generatie – de generatie waarboven de schaduw van de collaboratie tijdens Wereldoorlog II en van terrorisme tijdens de Algerijnse oorlog (1954-1962) hing – had het RN zoals we dat vandaag kennen, niet bestaan. Ook al willen de neofieten die vandaag voor het RN in het parlement zetelen, daar niet aan herinnerd worden.

Ook dochter Le Pen groeide op in de schaduw van haar vader. Toen de partij in 1998 in twee scheurde en de toenmalige nummer twee van het FN, Bruno Mégret, uit onvrede met vader Le Pen, zijn eigen Mouvement National Républicain (MNR) oprichtte, stond Marine Le Pen nog als een rots in de branding achter haar vader. Het Front National was toen vooral een front familial.

Toch zou zij het zijn die vijftien jaar later, zodra ze de voorzittersfakkel van haar vader had overgenomen, Mégrets mislukte strategie van dédiabolisation – een normale partij worden – zou ombuigen in een succesverhaal.

Jean-Marie Le Pen tijdens een verkiezingsbijeenkomst in 1988 in Lyon.

Strategie

Om aan te tonen dat het haar menens was, moest dochter Le Pen daarvoor symbolisch twee moeilijke beslissingen nemen. Eén: de naamsverandering van FN in RN, zoals Gianfranco Gini het haar voordeed in het Italië van de vroege jaren negentig. Hij doopte het neofascistische MSI om in Alleanza Nazionale. Een strategie die Fini geen windeieren zou leggen. Hij schopte het onder Berlusconi tot vicepremier en minister van Buitenlandse Zaken. En vandaag regeert in Rome Giorgia Meloni.

Maar vooral de tweede beslissing lag veel moeilijker. Marine Le Pen zette haar eigen vader in 2015 uit de partij en ontnam hem zijn erevoorzitterschap na een zoveelste uitschuiver in een interview met het weekblad Rivarol.

Vader Le Pen had in dat blad de Duitse bezetting als ‘niet bijzonder onmenselijk’ getypeerd. Dat was de provocatie te veel. Een moeilijke beslissing, die dochter Le Pen wel de gelegenheid bood om aan de buitenwereld te bewijzen dat het Rassemblement National een salonfähige partij is geworden. Klaar om te regeren. De 43 procent die Marine Le Pen haalde bij de laatste presidentsverkiezingen, toont alvast aan dat de Franse kiezer het Rassemblement National vandaag niet meer als een extreme partij ziet.

Vadermoord

Il faut tuer le père en politique. Marine Le Pen heeft dat gedaan, haar eigen vader politiek vermoorden. Met succes. Of ze daarin te ver is gegaan, uit opportunisme te veel water in de wijn heeft gedaan, dat moet iedereen voor zichzelf beoordelen. Haar kansen – of die van haar gedoodverfde opvolger Jordan Bardella – om de volgende presidentsverkiezingen te winnen, zijn zeer reëel. Zeker als ze het in een tweede ronde moet opnemen tegen Jean-Luc Mélenchon van LFI, op wie vandaag het stigma van extremisme en antisemitisme rust.

Maar het was wel Jean-Marie Le Pen die, als eerste in Europa, durfde te wijzen op de gevaren van die ongecontroleerde massa-immigratie. Hij was de eerste die de dreigende islamisering van de Franse samenleving heeft aangekaart. Hij maakte ook als eerste van de criminaliteit in de grootsteden een campagnethema toen anderen er slechts ‘een vermeend gevoel van onveiligheid’ bespeurden.

In die zin mogen we vader Le Pen gerust een pionier en een profeet noemen. Dat hij met zijn enorme literaire en historische eruditie een hypotheek op zijn eigen boodschap heeft gelegd door een aantal domme en kwetsende uitschuivers, maakt dat zijn erfenis vandaag een beladen erfenis is.

Een beeld van Le Pen van drie jaar geleden. (Belga)

Geschiedenisboeken

Zijn historische betekenis is er daarom niet minder om. Een engagement van vijftig jaar verdient een plaats in de geschiedenisboeken. Je kan tenslotte François Mitterrand ook niet herleiden tot de hoge onderscheiding die hij tijdens de Tweede Wereldoorlog kreeg uit handen van de met de Duitsers collaborerende maarschalk Pétain, of tot zijn uitspraken tegenover Jean d’Ormesson over ‘de nefaste invloed van de joodse lobby in Frankrijk’.

Net zomin kunnen we Jean-Marie Le Pen herleiden tot zijn politiek dwaze uitspraak over de ‘gaskamers als detail van de geschiedenis’. Zijn verdiensten liggen elders. Met hem verdwijnt nu zeker het laatste monument van de naoorlogse Franse politiek.

Gianfranco Gini

De beladen erfenis van Jean-Marie Le Pen, stichter van het Front National