Meningen zijn vloeibaar, maar het kader waarbinnen we die vormen is vaak steviger en net daardoor bijna onzichtbaar. Wat vandaag gebeurt in Gaza zet het kader waarbinnen we Israël en Palestina bekijken stevig onder druk, schrijft Carine Defoort.

De laatste jaren van zijn carrière heeft kardinaal Godfried Daneels zich stevig ingezet om het kindermisbruik binnen de Rooms-katholieke Kerk een halt toe te roepen. Maar tegelijk weten we uit de gelekte opname van zijn gesprek met de misbruikte neef van bisschop Roger Vangheluwe dat de reputatie van de Kerk toch zijn allerhoogste prioriteit was. Dat was geen expliciete opinie van Daneels, maar een veel diepere, onuitgesproken aanname: het was de tak waarop hij zat, de ladder die hem ondersteunde. Ondanks zijn overtuigde inzet voor de slachtoffers van misbruik, heeft precies dit dominante kader zoveel kwaad bloed gezet. Maar een kader laat zich niet zomaar verjagen.

Ook al is de scheidslijn tussen expliciete opinies enerzijds en hun onderliggende kader anderzijds vaag en veranderlijk, toch kan ze een licht werpen op veel maatschappelijke discussies, ook in de zaak Israël-Palestina. Onze politieke leiders namen onlangs een stap in de goede richting met enkele maatregelen, net zoals Daneels ooit ingreep in het misbruikschandaal in de Kerk. Maar net zoals voor Daneels bleef voor onze politici het nauwelijks betwiste kader overeind. Politieke uitspraken in de parlementen en de media getuigen daarvan.

Vier treden

De ladder waarop deze uitspraken vaak steunen bestaat uit meerdere nauwelijks betwiste treden. Ik noem er vier. Eén ervan is dat we met de Gaza-problematiek een buitenlands probleem importeren. De historische waarheid is dat Europa een eigen probleem van antisemitisme naar Palestina geëxporteerd heeft. Niet alleen door de inheemse bevolking hun land te ontnemen, maar ook door aanhoudende steun voor een regime dat zich al decennia lang schuldig maakt aan mensenrechtenschendingen en illegale bezetting.

De historische waarheid is dat Europa een eigen probleem van antisemitisme naar Palestina geëxporteerd heeft.

Een tweede trede van onze ladder is dat Israël zich toch wel mag verdedigen. Het Internationaal Recht bepaalt dat een bezetter geen recht van zelfverdediging kan inroepen tegen een volk dat het bezet. Een groep die aan het einde van de 19de eeuw 2 procent uitmaakte van Palestina is vandaag heel het grondgebied aan het innemen. Dat gebeurt met aanhoudende westerse steun voor deze ‘zelfverdediging’.

Symptoom en gevolg

Een derde trede is de idee dat Hamas de uiterst gewelddadige en grote schuldige is van heel deze problematiek. Maar net zoals het Afrikaans Nationaal Congres (ANC) onder het apartheidsregime van Zuid-Afrika — toen ook gebrandmerkt als terroristen door het Westen —, is deze verzetsorganisatie niet de oorzaak van het probleem, wel een symptoom en gevolg ervan.

Een vierde trede is de idee dat er alleen Israëlische gijzelaars bestaan. Dit gaat helemaal voorbij aan de duizenden Palestijnen, inclusief kinderen, die zonder enige aanklacht in Israëlische gevangenissen vastgezet worden en er niet altijd levend uitkomen. Dit is door internationale organisaties uitvoerig gedocumenteerd, maar kan het kader blijkbaar niet raken.

Geen reactie

In tegenstelling tot expliciete opinies zijn impliciete kaders eerder blind en doof voor tegenwerpingen. Een mooi voorbeeld daarvan zagen we in De Afspraak op 7 mei. De 93-jarige Holocaust-overlever Simon Gronowski werd gevraagd naar zijn visie op de Hamas-aanval van 7 oktober 2023.

Hij antwoordde dat het allemaal even erg is: de Operatie Gegoten Lood en de aanval van 7 oktober. Gegoten Lood was een van Israëls bloedige aanvallen op Gaza in 2008-09, waarbij ongeveer evenveel mensen vermoord zijn als op 7 oktober 2023. Waarom het grote verschil in media-aandacht tussen beide? Waarom moeten moslims zich voortdurende uitspreken over 7 oktober en Joden nooit over Gegoten Lood? Waarom kwam er in De Afspaak helemaal geen reactie op de uitspraak van Gronowski?

Waarom moeten moslims zich voortdurende uitspreken over 7 oktober en Joden nooit over Gegoten Lood?

Het antwoord vinden we bij een andere Jood: Omer Bartov, Holocaust-onderzoeker aan Brown University in de Verenigde Staten en een Israëliër in hart en nieren. Hij vervulde zowel in Gaza als op de Westbank zijn legerdienst. Volgens hem heeft de schok van 7 oktober te maken met de totaal onverwachte rollenomkering, waarbij de verdrukten plots hun kooi verlieten en hun verdrukkers aanvielen. Samen met de Israëlische bevolking is het Westen geschokt door het feit dat Hamas voor één keer aan Israël aangedaan heeft wat Israël doorgaans de Palestijnen aandoet. Net zoals de respons van Simon Gronowski is dit een visie die zodanig botst met het dominante kader dat ze zelfs niet gehoord wordt.

Begeven

Gelukkig kunnen kaders soms opengebroken worden, wanneer de treden waarop we steunen het begeven. Onbetwiste aannames verschuiven dan naar het domein van de opinies, waar ze nog altijd kunnen worden verdedigd, maar dan wel met een ruime en degelijke kennis van zaken. Voor dit soort grondige reflectie moeten we weinig heil verwachten van diegenen die op de bovenste treden van onze ladder staan. Terwijl zij zuchten dat het nu welletjes is geweest, zullen wij allemaal samen moeten tonen waar menselijkheid en internationaal recht voor staan.

Godfried Daneels

Denkkader van ons Israëlbeleid staat onder druk