Doorbraak reisde onder de kundige leiding van Dirk Rochtus naar Silezië, in het zuidwesten van Polen. Eeuwenlang een Duitse provincie, tot de regio na de Tweede Wereldoorlog afgestaan werd aan Polen. Maar de stenen spreken er nog altijd Duits. Reisbegeleider Dirk Rochtus schreef een reisverslag.

In de 13de eeuw nodigde de hertog van Silezië Duitstalige kolonisten uit om het land na een verwoestende Mongoolse inval weer te bevolken en vruchtbaar te maken. Voor 1945 behoorde de regio eerst tot het Heilige Roomse Rijk en later tot het ‘Deutsches Reich’. Na de nederlaag van Nazi-Duitsland liet Jozef Stalin, de leider van de Sovjet-Unie, de landkaart van Centraal-Europa hertekenen. Polen kreeg als compensatie voor het verlies van zijn oostelijke landsdelen de Duitse provincies Oost-Pruisen (gedeeltelijk), Pommeren en Silezië. De Duitsers werden verdreven, maar ‘die Steine sprechen noch immer Deutsch’, zoals de ‘Schlösser’ en officiële gebouwen en burgerwoningen uit de vorige eeuw aantonen.

Zondag 7 september

We houden onze middagpauze in Eisenach, net over de vroegere grens tussen West- en Oost-Duitsland. Het geboortehuis van Johann Sebastian Bach en het aanpalende museum stillen ook de culturele honger van onze reizigers. Tegen de avond komen we aan in Dresden, het beroemde ‘Elbflorenz’, dat op 13 en 14 februari 1945 geallieerde tapijtbombardementen te verwerken kreeg. De heropgebouwde en prachtig verlichte Liebfrauenkirche in het centrum van de stad werkt als een magneet.

Maandag 8 september

In de voormiddag voert de bus ons eerst rond in de omgeving van Dresden. We bewonderen buitenwijken met prachtige Jugendstil-villa’s en burgerhuizen en rijden via ‘Das blaue Wunder’ – een beroemde ijzeren brug over de Elbe – langs enkele Schlösser terug naar het centrum. Daar verkennen we opgesplitst in twee groepen de imposante binnenstad.

In de vroege namiddag steken we op weg naar Wroclaw (het vroegere Breslau), de hoofdstad van Silezië, de Neiße over, de grensrivier tussen Duitsland en Polen. We stoppen even in Legnica (Liegnitz), een Poolse provinciestad waar in 1241 een veldslag woedde tussen Mongoolse hordes en een Pools-Duitse strijdmacht. We bereiken tegen de vroege avond Wroclaw (Breslau), waar we twee nachten zullen doorbrengen. We hebben er sinds ons vertrek uit Antwerpen 1000 kilometer op zitten.

Het centrum van Breslau.

Dinsdag 9 september

Breslau werd bij de bestorming door het Rode Leger van februari tot mei 1945 zwaar gehavend. De Polen hebben de stad haar oude luister teruggegeven. Een boottocht op de Oder geeft ons een heldere kijk op de schoonheid van de stad. Onze reizigers hebben de namiddag en de avond ‘vrij’. Ze verkennen op eigen kracht het oude stadscentrum en het oogstrelende ‘Kathedraaleiland’.

Woensdag 10 september

We trekken verder naar ons in een oud Schloss gevestigd hotel. Zamek Sarny (Schloss Scharfeneck) ligt 100 kilometer ten zuiden van Wroclaw, op een boogscheut van de grens met Tsjechië. Onderweg bezoeken we de Vredeskerk van Swidnica (Schweidnitz). Na de Dertigjarige Oorlog moesten de protestanten de kerk op één jaar tijd zien te bouwen. Ze mochten alleen maar hout, leem en stro gebruiken. De kerk is UNESCO-Werelderfgoed. In Schweidnitz bracht Manfred von Richthofen alias de Rode Baron, de beroemde Duitse gevechtspiloot uit de Eerste Wereldoorlog, zijn jeugdjaren door.

We breien er nog een korte uitstap naar het nabijgelegen Schloss Kreisau (Krzyzowa) aan vast. Hier broedde Graf von Moltke, erfgenaam van de beroemde veldmaarschalk, in 1942 en ’43 over hoe een democratisch Duitsland er na de val van Adolf Hitler zou moeten uitzien. Dat geestelijke verzet leidde hem begin 1945 naar de galg. Vandaag doet het Schloss dienst als verzoeningspunt tussen Polen en Duitsers.

Zamek Sarny

Het kasteel Zamek Sarny is na 1945 vervallen. Een private stichting beheert nu het Schlosshotel en bouwt het langzamerhand weer op. Sommige gebouwen zijn nog half ruïne, maar de kamers zijn vorstelijk mooi. Geen hotel zoals er dertien in een dozijn zijn, eerder erfgoed waar ooit prins Charles, de huidige Britse koning, zijn oog had op laten vallen. Zamek Sarny zal ons drie nachten herbergen te midden van de rustige bossen en glooiingen van het Reuzengebergte.

Donderdag 11 september

In de voormiddag bezoeken we Walbrzych (Waldenburg) en daarna Zamek Ksiaz (Schloss Fürstenstein), de parel van Neder-Silezië. We dalen af in de ondergrondse gangen die de nationaalsocialisten tijdens de Tweede Wereldoorlog verder hebben uitgegraven. Er hangen heel wat geheimen aan vast. Het Schloss zelf geeft inzage in het dagelijkse leven van een adellijke Duitse familie.

Vrijdag 12 september

Na een korte trip bereiken we vanuit ons hotel de zuidelijke gelegen vestingstad Klodzo (Glatz). We wandelen door de gangen onder het stadscentrum. In vroeger tijden dienden ze de burgers als stockageruimte voor goederen en levensmiddelen. We klimmen daarna naar de imposante vesting. Ze vormde ooit een Pruisisch bastion tegen de Oostenrijkse vijand en was daarna de verblijfplaats van politieke gevangenen zoals Karl Liebknecht, de mede-oprichter van de Duitse communistische partij KPD. Het charmante Klodzko wordt ook wel eens ‘het kleine Krakau’ genoemd. Op de terugweg aanschouwen we de basiliek van Wambierzyce, die er architecturaal als een paleis uitziet.

Zaterdag 13 september

We vatten de terugreis aan. We zullen overnachten in Halle an der Saale, een grote stad ten noordwesten van Leipzig. Vooraf bezoeken we nog het machtige barokslot Moritzburg in de buurt van Dresden. De binnenruimtes van het Schloss weerspiegelen de pracht en de praal van het vroegere keurvorstendom Sachsen. De grafische kunstenares Käthe Kollwitz – ook bij ons bekend door haar sculptuur Treurend Ouderpaar in Vladslo – keek vanuit haar woning aan het meer uit op het Schloss. Het huis waar ze op 22 april 1945 overleed, is nu een museum.

Moritzburg

Toen we er waren, draaide de Oost-Duitse zender Mitteldeutscher Rundfunk (MDR) er toevallig een reportage. Hij interviewde me ook over wat Kollwitz voor Vlaanderen betekent. Voor haar was Vlaanderen met tragiek verbonden: haar achttienjarige zoon Peter is er in september 1914 gesneuveld. We brengen de nacht door in Halle an der Saale, een stad die merkwaardig genoeg geen tapijtbombardement over zich heen heeft gekregen zoals talloze andere Duitse steden.

Zondag 14 september

In de voormiddag staat een vrij bezoek aan de stad op het programma. Vele van onze reizigers maken er gebruik van om het Händelhuis, het geboortehuis van het muzikale genie Georg Friedrich Händel, te bezoeken (en niet ‘George Frederic’ zoals ze op Klara plegen te zeggen over de tot Brit genaturaliseerde componist). Ook hier kunnen we weer van de sterke didactische aanpak van de Duitse musea genieten.

Daarna vatten we de terugreis van 650 kilometer aan. Om 22 uur zet Hans, onze betrouwbare chauffeur, ons in Antwerpen af. Daarmee zit een rijkelijk gevulde reis er weer op.

Voor wie dit naar meer smaakt: in 2026 gaat Doorbraak op cruise door Frankrijk. Of misschien is het bovenaardse Namibië meer iets voor u? Wacht in elk geval niet te lang met boeken.

Graf von Moltke

Charmant Silezië doorkruist