De Zweedse regering werkt aan een voorstel om maagdelijkheidstests, -certificaten én operaties om een gescheurd maagdenvlies te herstellen strafbaar te maken. Met dat voorstel hoopt ze het aantal eremisdaden in sommige allochtone culturen te verminderen. Ook in ons land nam Open Vld-politica Goede Liekens ooit het initiatief voor zo’n verbod, maar dat voorstel botste destijds nog op flink wat verzet vanuit politieke en medische hoek.

Een maximumstraf van één jaar cel voor een maagdelijkheidstest en een fikse boete of zelfs zes maanden cel voor het afleveren van een maagdelijkheidscertificaat. Ook Zweedse artsen die een maagdenvlies reconstrueren – een operatie die gemakkelijk enkele duizenden euro’s kost – kunnen binnenkort tot één jaar cel krijgen.

Of de vrouw of het meisje in kwestie al dan niet heeft ingestemd met de test of met de reconstructie zal ook geen verschil maken. De nieuwe wetgeving – een initiatief van de centrumrechtse regering en de radicaal-rechtse Zweden-democraten – zou volgens een woordvoerder van de Zweedse minister van Justitie Gunnar Strömmer nog eind dit jaar van kracht kunnen worden.

Voor vrouwen die zich tegen die controle proberen te verzetten, kunnen de gevolgen verwoestend zijn

Over de prevalentie van dergelijke tests of ingrepen in Zweden zijn er geen concrete cijfers beschikbaar. Maar volgens Strömmer is het de bedoeling om op te treden tegen ‘culturele normen op basis van eer, die de vrijheid en levenskansen van vrouwen en meisjes bedreigen’.

‘Voor vrouwen die zich tegen die controle proberen te verzetten, kunnen de gevolgen verwoestend zijn, in het ergste geval zelfs fataal. Door die ernstige vormen van misbruik strafbaar te stellen, willen we vrouwen en meisjes beschermen die leven in gemeenschappen waar ze het slachtoffer kunnen worden van eremisdaden’, klinkt het.

Politieke tegenstand

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) zegt al veel langer dat reconstructies van het maagdenvlies geen enkele wetenschappelijke basis hebben, en dat ze een inbreuk vormen op de seksuele integriteit van vrouwen. In Nederland kwamen gynaecologen en andere artsen enkele jaren geleden al overeen om dergelijke reconstructies niet langer uit te voeren. In het VK werd de praktijk enkele jaren geleden ronduit verboden.

Maar in eigen land blijft de zaak bijzonder gevoelig liggen, en daar is de tegenstand vanuit politieke hoek uiteraard niet vreemd aan, zo bevestigt ook seksuologe en gewezen Kamerlid voor Open Vld Goedele Liekens. Zij nam in 2020 al een wetgevend initiatief om maagdenvliesreconstructies ook in ons land te verbieden, maar dat voorstel stierf toen een stille dood. ‘Onder meer omdat heel wat politici sommige allochtone gemeenschappen liever niet al te veel tegen zich in het harnas jagen’, meent Liekens.

Medische onzin

‘Zo’n zogenaamde hersteloperatie is in eerste instantie medische onzin: er valt immers helemaal niets te herstellen, men creëert een soort van kunstmatige bloeding’, geeft Liekens aan. ‘Idem dito overigens voor die maagdelijkheidstest: geen enkele arts kan tussen je benen kijken en vervolgens bepalen of je nog maagd bent.’

‘Daarnaast kwam er toen ook stevig weerwerk uit politieke hoek. En dat maakt me tot vandaag bijzonder boos. In se gaat het dan immers om de waarde van die meisjes op de huwelijksmarkt. We weten natuurlijk ook dat de druk vanuit bepaalde gemeenschappen op dat vlak bijzonder groot is. Net daarom ook slaat het argument – als zouden artsen die ingaan op dat soort vragen zo enkel maar het zelfbeschikkingsrecht van die meisjes respecteren – echt nergens op.’

Persoonlijke intimiteit

De Orde der artsen in ons land nam begin 2019 al een duidelijk standpunt in. Zij bepaalde toen dat artsen niet langer mochten ingaan op de vraag naar getuigschriften die de maagdelijkheid moeten bewijzen. Niet enkel vanuit een strikt medische argumentatie – het is niet mogelijk om via een een klinisch onderzoek die maagdelijkheid vast te stellen – maar ook vanuit ethische overwegingen.

‘De toestemming van de patiënte roept immers vragen op. Die onderzoeken worden doorgaans aangevraagd door derden, zonder eerbied voor de persoonlijke intimiteit en het recht op privacy van de betrokken persoon’, klinkt het.

Liekens maakt zich sterk dat er vandaag ook in ons land politiek wel wat kan bewegen. ‘Ik meen zelfs begrepen te hebben dat het thema al op tafel heeft gelegen binnen de huidige meerderheid, en dat die gesprekken de goede richting uitgaan. Misschien kan dat Zweedse initiatief dan wel een zetje in de goede richting geven.’

Gunnar Strömmer

Zweden wil maagdelijkheidstests verbieden