Alle beken en rivieren komen samen in dezelfde grote zee. Uitgerekend op het moment dat ik enthousiast aan het luisteren ben naar een schitterende podcast van Stephen Fry over de Zeven Hoofdzonden, lees ik in Humo een intrigerend en tegelijk zeer geestig interview met een neuroloog die tot de conclusie komt dat we het als menselijke soort uitgerekend dankzij die zonden zo goed hebben gedaan.

‘De hele wereldgeschiedenis is bepaald door woede, gulzigheid, lust, afgunst, luiheid, hebzucht en trots,’ zegt Guy Leschziner, die prof is aan het Londense King’s College. Hij onderzoekt daar vooral mensen met hersenschade: omdat ze letterlijk een klap op het hoofd hebben gekregen, of omdat ze Alzheimer of Parkinson hebben. Die zijn interessant omdat daar vaak een aantal remmingen wegvallen en ze daardoor vaak ongestoord de Zeven Zonden beoefenen. Mensen met dementie worden soms hyperseksueel; Alzheimerpatiënten worden vaak zeer jaloers.

Een geestig interview, ik zei het al, onder meer vanwege de vele weetjes, waar ik altijd voor val. Zo blijken wapens verantwoordelijk te zijn voor het bestaan van dikke mensen. Corpulente mensen konden immers in de oertijden minder snel wegrennen bij gevaar, en werden daardoor vaak door wilde dieren opgegeten. Maar dat veranderde toen onze voorouders betere wapens kregen. Ook dikke mensen konden dan overleven en dus ook hun genen doorgeven. Sindsdien hebben wij ook meer gevulde soortgenoten.

Fineer

In algemene termen komt de professor tot de conclusie dat het onderscheid tussen neurologie en psychologie almaar vager wordt. We zijn ons brein. En dat verklaart waarom we doen wat we doen. Verklaart ook waarom beschaving vaak niet meer dan fineer is. Met erg vergaande, zelfs schokkende consequenties. Op de vraag waarom nazibeulen zo onmenselijk waren is volgens professor Leschziner minstens een deel van het antwoord dat ze zo menselijk waren en hun eigen hersenen volgden… De ouders en grootouders van Guy Leschziner zijn slachtoffers van de Holocaust.

De hersenen volgen, dat komt neer op het bedrijven van die Hoofdzonden. ‘Zonder genot doen we niets,’ zegt de man. Zonder woede waren we in de strijd om het overleven van onze soort allang uitgeschakeld.

Dubbel

Stephen Fry komt in zijn podcast met totaal andere woorden tot bijna dezelfde conclusie. Die podcast – 7 Deadly Sins – is helemaal en ten voeten uit Fry. Dat wil zeggen: heel erudiet; hij waaiert, zonder de draad te verliezen, uit naar van alles en nog wat. En hij doet dat, zoals altijd, in schitterend Engels. Stephen Fry is een meesterverteller en het levende bewijs dat een overdosis cultuur ook erg grappig kan zijn. Van Fry krijg je geen zwaar hoofd.

De Zeven Hoofdzonden zijn bij Fry altijd dubbel. Woede is heel gevaarlijk – dan begaan mensen ongelukken. Woede is vaak de vonk in het kruitvat geweest, waardoor hele naties in ellende werden gestort. Maar tegelijk is woede ook de motor van rechtvaardigheid. Vervang woede door verontwaardiging en we spelen een heel ander spel.

De Zeven Hoofdzonden zijn het spiegelpaleis van de condition humaine.

Gulzigheid en hebzucht zijn tegelijk een bron van overconsumptie en verspilling, maar ook een bron van economische groei en innovatie. Lust kan onderdrukkend zijn en grensoverschrijdend, maar ook verbindend. Trots kan arrogantie en misplaatste superioriteit betekenen, maar ook waardigheid en zelfrespect. Trots kan tegelijk verbindend zijn en verblindend. De Zeven Hoofdzonden zijn het spiegelpaleis van de condition humaine.

Luiheid vind ik de moeilijkste: daar is geen goede kant aan. Iets doen kan kwalijk zijn; niets doen ook. Niet hervormen bijvoorbeeld, ook als het zonneklaar is dat het niet anders kan en dus moet. Dat is een echte zonde.

De Kerk

Onze Moeder de Heilige Kerk heeft in deze kwestie natuurlijk ook haar rol gespeeld. Ze heeft niet alleen die menselijke neigingen in een lijstje gestoken – lijstjes werken bij mensen altijd wonderwel. Ze heeft aan al die gedragingen ook een moreel gewicht toegekend. Dat is handig. De lijst met de Hoofdzonden was een geniaal-simpel systeem om mensen te helpen een moreel bewuster leven te leiden – omdat de Kerk inzag dat er aan bepaalde gedragingen toch niet te ontkomen viel. Tegelijk kon die lijst ook heel goed dienen ter controle: een schuldgevoel aanpraten, ook dat werkt altijd.

Bovendien kon de Kerk een soort circulaire logica aanbieden: er was het probleem, er was de steevaste kwalificatie ernstig (‘dodelijke zonden’, zoals het Engels ze noemt), maar er was ook de oplossing: de biecht, de vergeving, het herstel, terug naar af.

Maar omdat die Kerk ook maar menselijk is, kwam ze geregeld zichzelf tegen. Er werd streng gewaarschuwd voor woede, maar men ging woest tekeer tegen ketters en andersdenkenden. Er werd gemaand tot matigheid en nederigheid, maar de kerkelijke weelde, rijkdom en macht spatten ervan af. En als het over de zonde van de lust ging, combineerde men op een bijzonder vreemde wijze afkeer en obsessie.

De conclusie van dat alles is nogal overweldigend. De Zeven Hoofdzonden gingen nooit en gaan ook vandaag niet over goed en kwaad. Ze gaan over de complexiteit van het menselijk bestaan. Ze leggen uit waarom wij mensen zijn. En die podcast van Stephen Fry: luister eens.

Guy Leschziner

De zeven zonden van het menszijn