Rusland wil van Libië een uitvalsbasis maken om Afrika tegen westerse landen op te zetten. Sinds de val van president Bashar al-Assad lukt dat immers niet meer vanuit Syrië. Maar Libië is een zorgenkindje voor Europa, en de situatie wordt er nu dus nog ingewikkelder.

Na de Arabische Lente (een reeks revoltes in de Arabische wereld) zorgde de NAVO ervoor dat er een einde kwam aan het bewind van Moeammar Khadafi, de man die Libië met harde hand leidde. Niet veel later brak complete chaos uit in het land: er werd een burgeroorlog uitgevochten, radicale islamitische bewegingen kwamen op en massa’s mensen trokken illegaal richting Europa.

Verdeeld land

Libië is vandaag nog altijd verdeeld: in het westen heerst een regering onder leiding van Abdul Hamid Dbeibah, terwijl kolonel Haftar in het oosten de scepter zwaait.

Daar zijn radicale islamitische groeperingen de baas en worden allerlei illegale handelswaren de grens over gesmokkeld

Het bewind van Dbeibah wordt gesteund door onder andere de Verenigde Naties, Turkije en Qatar. Haftar kan dan weer op de steun rekenen van buurland Egypte, de Verenigde Arabische Emiraten en Rusland. Binnen Europa zijn de meningen verdeeld: Italië geeft de voorkeur aan Dbeibah, maar andere Europese landen zoals Frankrijk zien de macht liever in handen van Haftar.

Intussen voeren Oost- en West-Libië geen oorlog meer, aangezien in 2020 een wapenstilstand werd afgekondigd. Maar noch het oosten, noch het westen heeft controle over wat er in het zuiden gebeurt. Daar zijn radicale islamitische groeperingen de baas en worden allerlei illegale handelswaren de grens over gesmokkeld.

Schot in de zaak

Gelukkig is er sinds kort opnieuw schot in de zaak: Europese leiders voerden in januari nog gesprekken over illegale migratie en terrorisme met de Libische regering van Dheibah. Daarnaast ontmoette Jan Vyçital, hoofd van de European Union Border Assistance Mission in Libya, topambtenaren van het Libische ministerie van Binnenlandse Zaken om veiligheidsproblemen te bespreken.

De Europese Unie wil met nationale verkiezingen in Libië komaf maken met de politieke problemen in het land, en krijgt daarvoor steun van velen in het oosten en westen. Probleem zijn de modaliteiten van die verkiezingen, waarover Dheibah en Haftar het niet eens raken. Bovendien vrezen bepaalde politici dat ze hun voorrechten, waaronder hun controle over bepaalde regio’s, zullen kwijtraken. Daardoor is het voorlopig afwachten tot er een oplossing komt.

Migratieprobleem

De illegale migratie is ongetwijfeld het grootste probleem voor de Europese Unie. Het gaat daarbij niet enkel over Libiërs die naar Europa willen, maar ook over mensen uit Afrika die Libië beschouwen als een ’transferland’ richting de Unie. Volgens ruwe schattingen zouden 1 tot 2 miljoen mensen zich aan de oversteek vanuit Libië naar Europa willen wagen.

Volgens ruwe schattingen zouden 1 tot 2 miljoen mensen zich aan de oversteek vanuit Libië naar Europa willen wagen

Regeringsleider Dbeibah vindt dat Europa een morele verantwoordelijkheid heeft tegenover Afrikanen die de woestijn en Middellandse Zee trotseren, om westerse landen te bereiken. ‘Want jullie hebben Kadhafi met geweld verdreven en zo dit emigratieprobleem gecreëerd’, luidt de redenering.

In eigen boezem kijken doen de Noord-Afrikanen niet, terwijl sinds 2014 maar liefst 20.000 migranten verdronken bij pogingen om de Middellandse Zee over te steken vanuit Libië.

Bondgenoot

In december vorig jaar ontdekte The Wall Street Journal dat Rusland intussen militair materieel verhuist van Syrië naar Oost-Libië. De Russen waren een bondgenoot van de gewezen Syrische president Bashar al-Assad, maar door diens val zakte hun invloed in Syrië drastisch.

Tijd om te verhuizen dus: Libië, waar eerder al de Russische Wagnergroep (een Russische versie van het Franse Vreemdelingenlegioen) zat, moet nu de nieuwe uitvalsbasis worden. Poetins aanhangers zijn intussen actief in de havenstad Tobroek, maar de Russen zijn ook geïnteresseerd in een basis in Benghazi en Syrte.

Maar zover van huis opereren, heeft dat wel zin? Ja, want Rusland slaagde er voordien al in verschillende Afrikaanse landen op te hitsen tegen Frankrijk, dat lange tijd militair aanwezig was in de regio. Intussen blijft Libië een probleemland voor de Europese Unie, en de groeiende Russische invloed maken de zaken er niet eenvoudiger op.

Haftar

Rusland gebruikt Libië als uitvalsbasis