De Vlaamse regering reserveert 119 miljoen euro subsidies om Volvo Car in Gent te verankeren. Dat liet minister-president Matthias Diependaele (N-VA) aan de hoofdzetel van de fabriek weten. Die steun lijkt wel de eerste stap te zijn van een verhuis naar het buitenland, vrezen economen.

‘Heeft de Vlaamse regering dan niets geleerd uit de fouten van het verleden?’, reageert Erik Buyst, professor economische geschiedenis aan de KU Leuven. ‘In de jaren zeventig en tachtig dachten politici de “nationale sectoren”, zoals de steenkoolnijverheid, de scheepsbouw, de staal- en textielsector te redden met overheidssubsidies. Bijna al die bedrijven zijn nu verdwenen. Het was verspild belastinggeld.’

In Het gestolde land: een economische geschiedenis van België dat Buyst samen met Kristof Smeyers, schreef, beschreef hij die periode als ‘de waanzinnige jaren zeventig’. ‘Dit lijkt op een verhaal van back to the future’, zegt hij. ‘Als de staat een fabriek of sector in structurele moeilijkheden subsidieert, stelt die het einde enkel uit. Volvo Gent is zo’n fabriek, omdat het massaproductie aflevert in een assemblagesector die wereldwijd kreunt onder de overcapaciteit.’

Achterhaald beleid

Ook econoom Peter De Keyzer (Growth Inc.) wijst naar de steun aan de nationale sectoren als een slecht voorbeeld van industrieel beleid. ‘Een sector werd als “strategisch” gedefinieerd en kreeg daarom subsidies’, schetst hij. ‘Wallonië was in de negentiende eeuw een wereldspeler in staal en steenkool en veel welvarender dan het toen achtergestelde Vlaanderen. Toen in de eenentwintigste eeuw het economische gewicht in beide gewesten was gekeerd, lachten we met de Waalse subsidiepolitiek die nog nostalgisch teerde op zijn economisch verleden. Gaan we nu echt exact dezelfde achterhaalde beleidskeuze maken? De Vlaamse overheid zal toch niet beslissen welke sector toekomst heeft en welke niet?’

Als het geld op is, kan het Volvo-management Gent alsnog sluiten

De regering-Diependaele reageert met subsidies op de klacht van Volvo Cars-CEO Hakan Samuelsson dat de Gentse fabriek te duur is. Vlaanderen geeft over tien jaar 80 miljoen innovatiesteun, 30 miljoen aan duurzame processen en 9 miljoen euro aan opleiding. ‘En als al dat geld op is, kan het management overwegen dat de fabriek van Volvo in het Slowaakse Košice veel rendabeler is en gaat Gent misschien dicht’, denkt De Keyzer.

Industrie heeft toekomst

Beide economen beweren niet dat de industrie in Vlaanderen geen toekomst heeft. De Keyzer: ‘Maar dan moet de Vlaamse overheid doen waarvoor ze bevoegd is. Investeer in de noodzakelijke infrastructuur en de kwaliteit van het onderwijs. En zorg voor een soepel vergunningsbeleid en regelgevend kader. Dat laatste kost de overheid zelfs geen euro extra.’

Winst is de beste waarborg dat een bedrijf in een land blijft

Deze creatie van deze randvoorwaarden is volgens De Keyzer een werk van lange adem. ‘Een regio wordt niet van vandaag op morgen geloofwaardig voor investeerders’, merkt hij op. ‘Je kan dat vertrouwen versterken als de overheid zich bijvoorbeeld engageert om vergunningen binnen een jaar af te leveren. Of door bijvoorbeeld te garanderen dat Vlaanderen de vennootschapsbelasting voor drie jaar op zich zal nemen. Ook dat is een subsidie, maar wel één die enkel wordt gegeven als het bedrijf effectief winst maakt. Winst is de beste waarborg dat een bedrijf in een land blijft. Zo’n resultaatsverbintenis heeft meer effect dan platte subsidies, die immers niet kunnen worden teruggevorderd als een bedrijf geen succes heeft.’

Chinese én Vlaamse subsidies

De Keyzer noemt de Vlaamse subsidies dus ‘absurd’. ‘Volvo Gent is van de Chinese autoproducent Geely Holding Group’, klinkt het. ‘Dat bedrijf krijgt Europese invoerheffingen omdat het zware steun krijgt van de Chinese overheid. En nu zou Vlaanderen nog eens extra overheidsgeld toesteken aan dat bedrijf. Wat verwijten wij Peking als we net hetzelfde doen? Als een fabriek geen business case heeft, moet een overheid er ook geen geld aan besteden.’

Die Europese invoerheffingen noemt Buyst trouwens ‘het enige lichtpuntje voor Volvo Gent’. ‘Het hoofdkantoor van Geely in China zou die heffingen kunnen vermijden als de groep een deel van zijn productie naar Europa verhuist. In dat geval kan Gent overschakelen naar de productie van de wagens, die nu in China worden gemaakt.’

Geen subsidieveldslag

Buyst denkt trouwens dat een regio als Vlaanderen niet kan opboksen tegen grote Europese landen in ‘een subsidieveldslag’. ‘Frankrijk en zelfs Nederland kunnen veel meer geld inzetten om bedrijven aan te trekken’, betoogt hij. ‘België heeft die strijd dus op voorhand verloren. Het kan op Europees vlak beter ijveren voor een strakker mededingingsbeleid om valse concurrentie te vermijden.’

Hakan Samuelsson

‘Miljoenensubsidie Volvo Gent is absurde verspilling van belastinggeld’