‘Er is partijdemocratie binnen Vooruit, maar die is georkestreerd.’ In haar nieuwste interview met Doorbraak neemt Jinnih Beels, Vooruit-gedeputeerde in de provincie Antwerpen, geen blad voor de mond. Dat doet ze ook niet in haar boek, ‘Dansen op een slappe koord’, wat door de Vooruit-top niet geapprecieerd wordt. Of het naderhand geen tijd is voor een nieuwe partij? ‘Ik wil verder met Vooruit, maar een overstap helemaal uitsluiten kan ik natuurlijk niet.’

Op 8 december stelt Beels haar boek voor in het Antwerpse Zuiderpershuis. Met Hannes Heynderickx (Nieuwsblad), auteur van het voorwoord, Rik Van Cauwelaert, en onafhankelijk Vlaams parlementslid Maurits Vande Reyde gaat ze in gesprek over de verlammende werking van de particratie. Geen nieuw thema, niet in Vlaanderen en niet voor Beels. ‘Ik voel me soms verstikt door de particratie.’

Ik begrijp dat u een aanbod deed aan uw voorzitter om als onafhankelijke, zonder lidkaart, verder te gaan.

Jinnih Beels: Dat klopt, maar niet voor deze legislatuur. Ik wil mijn mandaat als gedeputeerde voortzetten als partijfunctionaris. Dat is voor mij geen punt van discussie. Mijn vraag aan Conner is wel: wat gebeurt er daarna? Wat na 2030? Kan ik mij ook zonder partijkaart engageren voor Vooruit en, vooral, voor de kiezer? Tot op heden heb ik daar geen antwoord op gekregen. Maar misschien is het ontbreken van een antwoord op zich ook een antwoord.

Als het aan u ligt, doet u mee aan de verkiezingen op een lijst van Vooruit, maar zonder lid te zijn van de partij. Daarvoor bestaan precedenten, maar niet veel.

Ik vergelijk mijn voorstel graag met de regeling tussen Jean-Marie Dedecker en de N-VA. Er is een duidelijke affiniteit tussen de politicus en de partij, maar beide behouden ook een zekere afstand van elkaar.

Wanneer mijn mandaat hier in het Provinciehuis afloopt, heb ik twaalf jaar voor Vooruit gezeteld, als schepen, als gedeputeerde en even als Kamerlid. Ik zal zeker niet negatief terugkijken op die jaren. Maar op een aantal punten waar het water tussen ons dieper is, zou mijn hernieuwde partijonafhankelijkheid een oplossing kunnen bieden. Voor mezelf en voor de partij.

Wat haalt Conner Rousseau uit zo’n afspraak?

Wat De Wever ook uit zijn afspraak met Dedecker haalde. Dedecker trok in West-Vlaanderen mensen naar de N-VA-lijst die anders niet op de N-VA hadden gestemd. Hij had een profiel dat voldoende verschilde van de partij waarvan hij de lijst trok, zonder echter totaal anders te zijn. Zo’n verbreding is electoraal gezien natuurlijk bijzonder nuttig voor een partij. En het is ook diezelfde verbreding die ik bij Vooruit kan bieden. Nu al, maar ik zou dat nog meer kunnen doen zonder partijkaart.

Wat u voorstelt is een beproefde formule op gemeentelijk niveau, waar partijen voortdurend ‘verbredende lijsten’ indienen, al dan niet onder een andere naam.

Ik ben zelf ook aan de politiek begonnen als onafhankelijke, op de Antwerpse lijst van sp.a en Groen. Maar wat op lokaal niveau mogelijk is, is volgens de nationale partijpolitiek niet haalbaar op een hoger niveau. Dat is volgens mij een tamelijk luie denkfout.

Politiek is natuurlijk een ploegsport. Het is ondenkbaar dat een fractie of coalitie kan functioneren als alle leden hun eigen ding kunnen doen. Er moet, met andere woorden, een balans zijn.

Het is niet de bedoeling dat een onafhankelijke op elk onderwerp tegen de stroom ingaat; dat zou inderdaad onwerkbaar zijn. Maar enkele leden met een bijzonder profiel moeten, wanneer zij dat nodig vinden, hun stem kunnen laten horen over ‘hun’ thema’s. Dit zou een partij ook de kans geven om aan de bevolking duidelijk te maken dat ze niet opgesloten zit in een eigen cocon, maar net ruimte biedt voor mensen die anders durven denken.

Een klein aantal onafhankelijken met een bijzondere expertise of een bijzondere aantrekkingskracht kan een echte meerwaarde zijn voor Vooruit.

Ik ben het trouwens eens met uw stelling dat een partij niet énkel uit dat soort onafhankelijke, soms tegendraadse denkers kan bestaan. Dat is ook niet nodig. De grote meerderheid van de mensen die lid zijn van Vooruit en voor de partij zetelen, kunnen zich moeiteloos vinden bij de keuzes van Conner en de partijtop. Een fractie moet zelfs vóóral uit deze mensen bestaan. Maar een klein aantal onafhankelijken met een bijzondere expertise of een bijzondere aantrekkingskracht kan een echte meerwaarde zijn voor Vooruit. Niet enkel voor Vooruit, trouwens.

Deze mensen zijn aanvullend, niet vervangend.

En laat hen af en toe ook buiten de lijntjes kleuren. Het is echt jammer dat politici, maar ook veel journalisten, daar zo negatief tegenover staan. Bij Open Vld deed Maurits Vande Reyde iets vergelijkbaars, en hij deed dat goed. Zijn afsplitsing is, denk ik, een groot verlies voor Open Vld. Een ander, minder evident voorbeeld is Dries Van Langenhove, die trok in 2019 ook als onafhankelijke de lijst voor het Vlaams Belang. Hij bedrijft natuurlijk een andere politiek dan ik, maar het Vlaams Belang leek blijkbaar niet bang te zijn voor een politicus die zich naast de partij bewoog.

Er zijn ook verschillende gradaties van onafhankelijkheid. In specifieke gevallen kan het bijvoorbeeld zo zijn dat iemand toch stemt voor een besluit dat intern is genomen, zelfs als hij zelf tegen dat besluit is. Ik zou dat ook kunnen doen, afhankelijk van het besluit. Maar dan moet ik wel aan de Vlaming, aan de Antwerpenaar, kunnen uitleggen waarom ik dat heb gedaan. En er moet een echte partijdemocratie zijn, waarbij alle stemmen binnen een partij gehoord worden.

Is dat vandaag het geval binnen Vooruit?

Er is een partijdemocratie, maar die is naar mijn mening eerder ‘georkestreerd’. De voorzitter en de harde kern nemen op voorhand standpunten in en laten duidelijk voelen dat het niet de bedoeling is dat iemand zich daartegen uitspreekt, ook niet intern. Deze methode is trouwens zeker niet uniek voor Vooruit; zo werkt elke partij vandaag de dag.

Soms ben ik bang dat ik niet langer het volk vertegenwoordig, maar enkel nog de partij.

(Denkt na) Soms ben ik bang dat ik niet langer het volk vertegenwoordig, maar enkel nog de partij. Dat kan natuurlijk niet de bedoeling zijn. Ik voel me niet helemaal thuis in de partijpolitiek. Maar wie geen lid is van een partij, kan feitelijk niet deelnemen aan verkiezingen. Dit betekent dat alleen mensen die zich moeiteloos kunnen vinden in een bestaande partij, toegang hebben tot de verkozen politiek en dus tot politieke macht. Ik ben soms een beetje jaloers op die mensen; hun leven moet toch net iets gemakkelijker zijn (glimlacht).

Politiek is o zó belangrijk. Maar vandaag heeft een massa mensen zich volledig afgekeerd van het politiek bedrijf. Mensen die naar het steekspel tussen partijvoorzitters kijken en gedegouteerd zijn. Ik heb daarvoor natuurlijk niet de wonderoplossing. Maar ik denk dat een partij die ruimte maakt voor onafhankelijken en zich zo naar de kiezer toe ook verbreedt, een deel is van de oplossing. En al zeker niet van het probleem.

Vandaag moeten politici niet enkel stemmen conform het partijstandpunt, ze moeten dat standpunt ook publiekelijk steunen. Van hen wordt dus verwacht dat zij, wanneer nodig, liegen over de eigen ideeën.

Als eerste stap om de particratie te doorbreken, zouden we kunnen evolueren naar een systeem waarin politici wel stemmen overeenkomstig het partijstandpunt, maar ook kunnen vertellen aan de kiezer waarom hij dat liever niet had gedaan. De mensen zouden dat begrijpen en waarderen, denk ik. Maar zelfs dat is vandaag niet mogelijk. Want wie een afwijkend geluid laat horen – enkel een geluid! –, wordt al snel weggezet als een nestbevuiler of iemand die op weg is naar de uitgang. De media hebben daarbij trouwens heel wat boter op het hoofd.

Journalisten werken dit probleem in de hand?

Dat kan je moeilijk ontkennen, denk ik. Zij stappen mee in dat particratische frame. Toch de meerderheid.

Ik wil als onafhankelijke verder voor Vooruit.

Wie een mandaat invult namens een politieke partij, moet zichzelf blijkbaar wegcijferen voor die partij en er helemaal in opgaan. Dat is zo’n vreemde ingesteldheid, enkel al daarom zou ik nooit opnieuw een lidkaart aanschaffen mocht ik ooit op een andere lijst staan. Niet dat ik dat wil, begrijp mij niet verkeerd. Ik wil als onafhankelijke verder voor Vooruit. En ik hoop dat Conner mij daarin uiteindelijk ook volgt.

Stel dat Conner Rousseau uw aanbod afslaat, maar Sammy Mahdi aanvaardt het wél: u krijgt in 2029 of 2030 als onafhankelijke een plaats aangeboden op de cd&v-lijst. Stapt u over?

(Lacht) Die vraag had ik wel verwacht. Ik wil in elk geval niet stoppen met politiek, daarvoor doe ik het veel te graag. Mijn boek is ook geen memoires. Ik beschouw mezelf niet als iemand die aan het eind van haar carrière is, al zou mijn pleidooi me wel eens mijn carrière kunnen kosten. Ik ben hier niet meteen punten aan het scoren binnen de partijpolitiek, integendeel. Maar ik geloof dat onder andere een prominentere rol voor partijonafhankelijke politici een noodzakelijke stap is om het vertrouwen in de politiek te herstellen.

En als de voorzitter van de cd&v u wil helpen, maar die van Vooruit niet…

(Glimlacht) Een overstap helemaal uitsluiten kan ik natuurlijk niet, al is het maar omdat ik niet zover in de toekomst kan kijken. In ’t Stad kreeg ik het verwijt dat ik het schoothondje was van Bart De Wever en dat ik me maar bij de N-VA moest aansluiten. Vandaag word ik door sommige collega’s, vriendelijk of minder vriendelijk, verzocht om een cd&v-lidkaart te kopen. Omdat ik opkom voor landbouwers in mijn provincie, bijvoorbeeld. Alsof Vooruit zich niet zou kunnen bekommeren om de landbouw. Heel bizar.

Vandaag word ik door sommige collega’s, vriendelijk of minder vriendelijk, verzocht om een cd&v-lidkaart te kopen.

Ik wil vooral van mijn voorzitter horen waarom mijn voorstel zo moeilijk lijkt te zijn. Ik ben niet op zoek naar een andere partij. Vooruit blijft voor mij de logische keuze, maar ik denk dat een zekere ontkoppeling wederzijds voordelig zou zijn. Eigenlijk hoop ik, in een notendop, op een terugkeer naar de situatie van 2018, toen ik als onafhankelijke met een wat afwijkend profiel werd binnengehaald. Ik vond dat prima, en de partij toen ook.

U draait intussen al even mee als politica. Denkt u soms niet dat u buiten de politiek meer had kunnen betekenen voor de issues die u na aan het hart liggen?

Iemand stelde mij diezelfde vraag acht jaar geleden, en die persoon was Bart De Wever. Tijdens onze eerste gesprekken vroeg hij me of ik dacht dat ik de politiek echt nodig had om voor mijn idealen te vechten. Ik vond dat toen een onnozele vraag, intussen iets minder.

Maar neen, ik denk het niet. Ik geloof niet dat ik buiten de politiek beter werk had kunnen verrichten. Uiteindelijk is de beste manier om beleid te sturen om daadwerkelijk mee achter de knoppen te zitten. Dat wil niet zeggen dat belangenorganisaties, activisten, media… geen rol spelen, vooral in de sturing van het maatschappelijk debat. Maar wie écht iets wil veranderen, moet de politieke arena betreden. Daar ligt de échte macht.

Belangenorganisaties behartigen doorgaans slechts één belang of één groep belanghebbenden. Ik zie mezelf daarentegen als volksvertegenwoordiger, iemand die zijn uiterste best doet om het algemeen belang te behartigen, niet om een particulier belang te dienen. De impact van een politicus op de samenleving is in die zin totaal en belangenoverschrijdend. Dat is wat mij aantrekt in de politiek. Gisteren, vandaag, en ik vermoed ook nog morgen, na 2030.

Hannes Heynderickx

Jinnih Beels: ‘Ik wil verder als onafhankelijke’

Welkom Waes, Salut Schols