Amerikanen zijn er lange tijd in geslaagd een narratief over zichzelf te exporteren dat voor een groot deel van de wereld aantrekkelijk was, niet in het minst voor Europeanen. Dat narratief heeft vandaag veel van zijn magie verloren, zoals The Simpsons illustreren.

Voor Europeanen die in de jaren 90 en ’00 opgroeiden is er wellicht geen programma zo bepalend geweest voor het beeld van de Verenigde Staten als The Simpsons. Door de complexe Amerikaanse samenleving te herleiden tot herkenbare archetypes, gaf de serie over de prettig gestoorde, geelgekleurde bewoners van Springfield ons een intieme kijk op het Amerikaanse leven van alledag.

Patriarch en tradwife

Dat geldt in de eerste plaats voor de familie Simpson zelf, waar de patriarch Homer het typische vooroordeel belichaamt van de domme Amerikaan die zijn tijd het liefst met een biertje in de hand op de zetel doorbrengt en zijn sportprogramma bekijkt, maar anderzijds wel heel veel om zijn gezin geeft. Op dezelfde manier is Marge de archetypische tradwife, zoon Bart de klassieke kwajongen en dochter Lisa de bolleboos, wiens scherpe intelligentie vaak botst met het anti-intellectuele klimaat dat in dat fictieve Amerika heerst.

Als dat disfunctionele gezin ondanks alles goed overeind blijft, is het omdat de familie Simpson is ingekapseld in een sociaal weefsel dat vorm krijgt door de buren, het buurtcafé, het wekelijkse kerkbezoek, maar eveneens het ongedwongen nationalisme waar Homer niet zelden uiting aan geeft wanneer hij ‘USA, USA, USA’ scandeert.

Soft power

Belangrijker dan het gegeven dat op die manier een erg vermakelijke komische serie tot stand kwam, is de conclusie dat Amerika via The Simpsons aangaf dat het een land was dat zichzelf begreep. Het begreep zijn eigen cultuur en instellingen, en het begreep de verwachtingen en gedragingen van zijn inwoners.

Amerika gaf via The Simpsons aan dat het zichzelf begreep

Zo oversteeg The Simpsons het niveau van een alledaags televisieprogramma en groeide uit tot een succesvol exportproduct, waarmee de Amerikanen via fictie heel wat soft power wonnen. Dat was zeker zo bij de Europeanen die in The Simpsons een gemeenschap zagen waar ze graag bij zouden willen horen, en hen de indruk gaf dat Amerika een land was dat zij beter begrepen dan de Amerikanen zelf.

Stereotypen

Hoewel de show al kort na de eeuwwisseling heel wat van zijn pluimen verloor, vooral door de heroriëntatie van bedenker Matt Groening en de daaropvolgende strategische blunders van tv-zender Fox, zou het toch tot midden de jaren 2010 duren voor de show fundamentele kritiek kreeg vanwege de manier waarop ze bepaalde segmenten van de Amerikaanse samenleving voorstelde.

Die kritiek richtte zich vooral op het personage Apu, de uit India afkomstige uitbater van de lokale Kwik-E-Mart. Het personage is net als alle andere personages in de reeks een stereotiepe voorstelling, in dit geval een Zuid-Aziatische immigrant die Engels spreekt met een accent, zich te pletter werkt in een onaantrekkelijke job en wiens familienaam ‘Nahasapeemapetilon’ amper uit te spreken is. Hoewel hij er al bij was sinds het eerste seizoen, zou zijn aanwezigheid en ook het gegeven dat hij tot leven werd gebracht door iemand met een andere etniciteit, de blanke (stem)acteur Hank Azaria, uiteindelijk tot ophef leiden.

Het probleem met Apu

Een van de voortrekkers van die kritiek was Hari Kondabolu, die het verwijt maakte dat de voorstelling van Apu Indiase Amerikanen, zoals hemzelf, in een slecht daglicht stelt en hen het doelwit maakt van negatieve stereotypering en racistische micro-agressie. Hij vatte zijn kritiek samen in de in 2017 verschenen documentaire The Problem with Apu.

Niet veel later werd Apu de facto uit de serie gehaald. Dat werd min of meer officieel toen de producenten in 2020, in navolging van de George Floyd-protesten, besloten dat ‘witte acteurs voortaan geen niet-witte personages’ meer zouden inspreken.

Sindsdien zijn The Simpsons, hoewel al lang niet meer grappig, geen herkenbare spiegel meer van de samenleving. Er zijn maar weinig gezinnen die met één inkomen een vrijstaande woning kunnen kopen, twee auto’s kunnen bezitten en drie kinderen onderhouden. Maar fundamenteler dan dat, is ook de onderliggende consensus van de Amerikanen verdwenen over hoe hun samenleving in elkaar zit, zodat ze die onmogelijk nog in uitvergrote vorm kunnen persifleren.

Het verval van de Amerikaanse mythe

De afleveringen van de laatste jaren geven dan ook vooral daaraan uiting: een land dat zichzelf opnieuw moet leren begrijpen en niet meer weet welk zijn culturele paradigma is. Hoe kunnen we anders de ‘grap’ duiden van Bart Simpson die een jeugdbende vervoegt die geheel uit meisjes bestaat en samen met hen feministische graffiti op de muren van Springfield gaat spuiten? Nooit zouden de eerste seizoenen op zo een simplistische manier een politieke boodschap hebben gebracht.

Door dat gebrek aan zelfkennis spreekt het voor zich dat ook het narratief dat Amerika over zichzelf vertelt en dat het via zijn onvergelijkbare culturele invloed over de hele wereld verspreidt veel van zijn magie verloren heeft.

Het narratief dat Amerika over zichzelf vertelt heeft veel van zijn magie verloren

In het segment komische animatieseries blijven dan ook niet verwonderlijk vooral series zoals Family Guy en South Park over, die eerder dan volwassen, intelligente zelfspot, de eenvoudige, puberale grappen brengen van een middelmatige stand-up comedian en een samenleving tonen die enkel hard en gemeen is en met alles lacht. Beter kan het verval van de Amerikaanse samenleving en haar ooit zo bewonderenswaardige mythologie niet worden geïllustreerd.

Hari Kondabolu

Wat The Simpsons ons over Amerika vertellen