Het gaat niet goed met Die Grünen in Oost-Duitsland. Na de regionale verkiezingen afgelopen najaar vlogen ze uit de deelstaatparlementen van Thüringen en Brandenburg. In dat van Sachsen wisten ze zich nog net boven de kiesdrempel van 5 procent te handhaven. Ook de verkiezingen in de deelstaten Mecklenburg-Vorpommern en Sachsen-Anhalt in 2026 beloven weinig goeds voor de Duitse Groenen …

Eind juli richtten enkele groene mandatarissen uit Thüringen zich tot het federale partijbestuur met een ‘vertwijfelde schreeuw om hulp’. Ze schreven over de verbale en zelfs fysieke agressie die ze van Oost-Duitse burgers te verduren krijgen. Hun brandbrief wijst op de ernst van de situatie: de Groenen worden gehaat in Oost-Duitsland. Het is zelfs ‘gevaarlijk’ geworden om er als groene politicus campagne te voeren.

Grootstedelijke idealisten

De oorzaken liggen voor de hand. De Groenen gelden er als ‘grootstedelijke idealisten’ die geen kaas gegeten hebben van de harde maatschappelijke realiteit op het platteland en in de vele kleine stadjes. Hun ‘elitaire achtergrond’ stoot de mensen voor het hoofd die de dure klimaatmaatregelen in hun portemonnee voelen.

De Groenen juichen verdere ‘Zuwanderung’ toe – migratie uit het Midden-Oosten en Afrikaanse landen – maar vele Oost-Duitsers zijn daar helemaal niet voor te vinden. De Groenen zetten verder in op politieke én militaire steun aan Oekraïne in de oorlog met Rusland, waar vele Oost-Duitsers net naar onderhandelingen en een diplomatieke oplossing met Moskou verlangen.

Het verwondert dan ook niet dat partijen die massamigratie en opgedreven bewapening afwijzen, zoals Alternative für Deutschland (AfD) en Bündnis Sahra Wagenknecht (BSW), respectievelijk meer dan 30 en 10 procent van de stemmen halen in Oost-Duitsland.

Niet verworteld

De Groenen zijn ook niet structureel verworteld ‘im Osten’. Ze zijn een partij van de grote steden, maar daarvan zijn er niet veel ten oosten van de Elbe. Van de 180.000 partijleden zijn er slechts 12.000 terug te vinden in Oost-Duitsland. In het zeskoppige federale partijbestuur zit er slechts één Oost-Duitser, Heiko Knopf. Van de 85 leden van de Bondsdag, het federale parlement, komen er zeven uit ‘het Oosten’, en van het twaalfkoppige fractiebestuur slechts één. De partij draagt een erg West-Duitse stempel.

Het groene denken heeft ook geen wortel kunnen schieten in de voormalige DDR, anders dan in West-Duitsland waar het vanaf de jaren 80 meer en meer in zwang kwam. Het eerste luik van de officiële partijnaam – Bündnis 90/Die Grünen – verwijst weliswaar naar de burgerbewegingen die het marxistisch-leninistische SED-regime van de DDR mee ten val hebben gebracht. Toch verbinden vele Oost-Duitsers de jaren 90, de jaren van de Wende, ook met verlies aan houvast.

De ‘Grünen’ hebben de mond vol van ‘verandering’ op maatschappelijk en economisch vlak, maar vele gewone mensen ‘im Osten’ associëren dat met de grote breuken in het socio-economische weefsel die geleid hebben tot de afbouw van de industrie en massale werkloosheid.

Nota

De federale voorzitter van de partij, Felix Banaszak, is nu wakker geschoten en wil de groene meubels in Oost-Duitsland redden. Als West-Duitser heeft hij samen met Heiko Knopf een ‘Impulspapier’ geschreven, een nota over de kwestie hoe de Grünen weer een ‘partij voor heel Duitsland’, en dus niet enkel voor het westelijke deel ervan, kunnen worden.

Beide mannen zijn geboren in 1989, het jaar van ‘Die Wende’. De ene, Banaszak, beroept zich op zijn harde jeugd in Duisburg, in het economisch zwaar getroffen Ruhrgebied. De andere, Knopf, stamt uit de Oost-Duitse universiteitsstad Jena, weliswaar uit het soort milieu van academici dat op vele gewone mensen als ‘elitair’ overkomt.

Met hun nota proberen ze in te gaan op de noden en problemen van Oost-Duitsland, maar hoe een ‘sociaal en economisch maakbaar’ klimaatbeleid er concreet moet uitzien, komt niet uit de verf. Ook de woorden ‘Migration’ en ‘Zuwanderung’ zijn nergens in de nota te bespeuren.

Aanwezigheidsoffensief

Banaszak opende van de zomer een ‘Präsenzoffensive im Osten’, een ‘aanwezigheidsoffensief in het oosten van het land’. De Groenen moeten meer gesprekken voeren met partijleden en burgers in het oosten, de partijtop moet meer ‘Oost-Duitse koppen’ tellen. Intussen werd er ook een adviesraad, ‘Bündnisgrüner Osten’, opgericht bij het partijbestuur. In september zal er in Lutherstadt Wittenberg een ‘Ostkongress Elbe’ plaatsvinden dat de netwerking tussen West- en Oost-Duitse groenen moet versterken.

Of dat alles de Groenen dichter bij de Oost-Duitse burgers zal brengen, is nog zeer de vraag. Ontluisterend is de zin die Banaszak op het einde van zijn ‘zomerinterview’ met de openbare omroep ARD uitsprak: ‘Vreest niet, de Grünen worden weer groener.’

Heiko Knopf

Paniekstemming bij de Duitse Grünen