Vorige week stelde Zapman zich nog vragen bij het aantal ‘live’ kijkers van De Slimste Mens Ter Wereld (Play). Zaterdag zag hij de finale van hetzelfde programma op NPO1. Daar gebeurde iets wat in Vlaanderen voor grote politieke ophef zou zorgen: op tien dagen voor de verkiezingen zat de politieke leider van D66 in het meest bekeken spelprogramma van Nederland.

In de reacties vorige week gaven lezers aan liever naar de Nederlandse versie cvan De Slimste Mens Ter Wereld te kijken op NPO1. Hoewel qua vorm hetzelfde programma — of in vaktermen: hetzelfde ‘format’ — is De Slimste Mens bij de Noorderburen een totaal ander soort show. Dat begint al bij de titel. De Slimste Mens Ter Wereld werd gewoon De Slimste Mens, wat meteen een stuk minder ironisch klinkt.

Natuurlijk is de claim ’ter wereld’ onzin, maar die relativeert ook meteen dat ‘slimste’. Want waarom zou iemand die toevallig de juiste trivia weet, ook écht de slimste zijn? Helaas, subtiliteit in de titel was blijkbaar niet aan Hollanders besteed. Sterker nog: tot 2009 heette hun quiz botweg De Slimste.

Bonte avond

Niet alleen de titel klinkt korter in Hilversum. Het hele programma is er letterlijk korter: de finale klokte af op amper drie kwartier, terwijl een aflevering bij ons langer dan een uur doorgaat. Toen Van Looy in 2004 de presentatie overnam van Bruno Wyndaele, groeide de quiz meer en meer uit tot een bonte avond.

Maar bij KRO-NCRV evolueerde De Slimste Mens richting ‘beschaafd onderonsje’, niet in de laatste plaats omwille van presentator Philip Freriks en eenmansjury Maarten van Rossem, die de toon zetten van 2012 tot en met 2024.

Serieuze mensen

Freriks (80) heeft een ernstig profiel als oud-journalist van het Parool, de Volkskrant, Le Monde en journaalanker bij de NOS. Maarten Van Rossem (81) is een gerespecteerde historicus en emeritus hoogleraar. Aan grappen en oneliners deden zij niet. Hooguit bromde Van Rossem quasi onverstaanbaar iets laconieks. (Even terzijde: de poging om ‘onze’ Erik Van Looy te lanceren als presentator in Nederland, is onder meer mislukt omdat ze hem ‘onverstaanbaar’ vonden.)

Eén keer moest Zapman grinniken.

Dit jaar nam ene Herman van der Zandt, ook een voormalig journaalanker, de presentatie over, met cabaretière-columnist Paulien Cornelisse (auteur van Taal is zeg maar echt mijn ding) in de jury. Maar lachen, gieren, brullen? Eén keer moest Zapman grinniken toen het ging over Doornroosje die grotere borsten had gekregen in De Efteling. ‘Naar het schijnt heeft Anton Pieck ze oorspronkelijk zo getekend, en dat geloof ik graag, want het alternatief is dat iemand heeft gedacht: we hebben hier een slapende vrouw die zich niet kan verweren, dat moet geiler.’

Sperperiode

Echt nieuws dit jaar was de deelname van toppoliticus Rob Jetten, partijleider van D66 en tot 2024 minister voor Klimaat en Energie in de regering-Rutte IV. Jetten zat al volop in opnames voor De Slimste Mens toen Rutte IV in juli haar ontslag aanbood. Als de regering eerder was gevallen, hadden ze Jetten wellicht nooit gevraagd, maar in deze omstandigheden mocht hij blijven en schopte hij het tot de finale, vlak voor de verkiezingen.

Jettens deelname is uiteraard politiek goud dat zich vertaalt in de peilingen.

Dat is uiteraard politiek goud dat zich vertaalt in de peilingen. D66 was in 2023 aan het wegzakken naar 9 zetels, onder de alom gehate partijleider Sigrid Kaag. Begin oktober peilden ze weer 14 zetels en inmiddels is de partij op weg naar de 20. De kans bestaat dus dat Nederland mede dankzij De Slimste Mens een centrumrechtserige regering krijgt met D66, VVD, CDA en JA21.

Wat als een dergelijke situatie zich in Vlaanderen zou voordoen? Wij kennen immers een sperperiode, Nederland heeft die niet. Interessante vraag, al vermoeden we dat bij ons de finale zonder politicus zou gespeeld worden.

Robot Jetten

Rechts is Rob Jetten trouwens niet; hooguit stuurt hij de partij wat meer naar rechts. Je zou hem kunnen vergelijken met Conner Rousseau: posterboy, gay — verloofd met de Argentijn Nicolàs Keenan — en soms rechtser dan je van een ‘progressief’ verwacht. Debuteerde in de politiek met een Harry Potter-brilletje, maar inmiddels is Jetten gelaserd en glad gestyled.

Zelfs ‘Robot’ kon een glimlach niet onderdrukken.

Omdat hij steevast onbewogen antwoordt, ook op lastige vragen, werd hij aanvankelijk ‘Robot Jetten’ genoemd. Bekend is het fragment waarin hij in de Kamer verklaart dat de 28 miljard die hij uittrok voor klimaatplannen in 2050 moet leiden tot een vermindering van de opwarming met 0,000036 graden Celsius. Zelfs ‘Robot’ kon toen een glimlach niet onderdrukken.

In De Slimste Mens heeft de ‘klimaatdrammer’ (nog een bijnaam) verteld dat hij volgend jaar driehonderd gasten laat overvliegen vanuit Argentinië en Nederland voor zijn huwelijk in Spanje…

Herman van der Zandt

De slimste politicus kent geen sperperiode