Er zijn Duitsers en er zijn Oost-Duitsers, aldus een bon mot. Inderdaad, 35 jaar na de eenmaking worden de mensen in het oosten van Duitsland nog altijd als ‘anders’ beschouwd. Een nieuw medium, de Ostdeutsche Allgemeine Zeitung (OAZ), wil hun ervaringen en inzichten onder woorden brengen.

De oprichting van een nieuwe, bovenregionale krant trekt altijd de aandacht. Dat is ook het geval met de Ostdeutsche Allgemeine Zeitung, die op vrijdag 20 februari 2026 het licht zag als krant voor de inwoners van Oost-Duitsland. Het was 33 jaar geleden dat Oost-Duitsers nog geprobeerd hadden met de Ost-taz een medium te creëren dat nu eens niet in handen van West-Duitsers was. De mislukking van dat project bevestigde de machtsgreep van de West-Duitse elites op alle sleutelposities in de ‘Neue Länder’, de nieuwe (Oost-Duitse) deelstaten, zowel de politieke, economische, academische als culturele.

Transformatieproces

Er bestaan ‘im Osten’ natuurlijk lokale kranten, maar die behoren allemaal tot West-Duitse mediaconcerns. De grote bovenregionale kranten zoals de Frankfurter Allgemeine Zeitung, de Süddeutsche Zeitung en Die Welt besteden in hun kolommen weinig of geen aandacht aan wat er speelt in Oost-Duitsland. Tenzij het gaat over het groeiende succes van de Alternative für Deutschland (AfD) in het oosten.

Die Zeit bijvoorbeeld, de grote krant uit Hamburg, bracht net in het weekend dat de OAZ verscheen, een jubileumuitgave uit naar aanleiding van haar 80-jarig bestaan. Het was ook een terugblik op de ontwikkelingen in de Bondsrepubliek die Die Zeit van in het begin becommentarieerd heeft. Maar er viel zo goed als niets in te lezen over de DDR of over het zware transformatieproces dat Oost-Duitsland sinds 3 oktober 1990, de ‘Tag der Deutschen Einheit’, heeft ondergaan, over de duizenden fabrieken die opgedoekt werden, de honderdduizenden mensen die hun werk verloren, de vele Oost-Duitsers die het gevoel hadden dat met de DDR, waarin ze opgegroeid waren, ook hun eigen leven ‘ontwaard’ was.

Over een banaan en een augurk

Holger Friedrich (°1966), een Oost-Berlijner van geboorte, besloot de Oost-Duitsers weer een stem te geven. Hij had al in 2019 een krant gekocht, de Berliner Zeitung, maar die was – zoals de naam zegt – lokaal. De krant die hij nu samen met zijn vrouw Silke lanceert onder de titel Ostdeutsche Allgemeine Zeitung, is in feite de uitbreiding ervan naar het hele grondgebied dat tot 1990 de DDR uitmaakte.

De OAZ is een krant voor het ‘Land der kleinen Leute’, het ‘land van de kleine man en vrouw’

De grote West-Duitse kranten richten zich tot een bemiddeld (West-Duits) publiek; de OAZ is een krant voor het ‘Land der kleinen Leute’, het ‘land van de kleine man en vrouw’ (zoals ook de socioloog Steffen Mau Oost-Duitsland karakteriseerde in zijn boek Lütten Klein. Leben in der ostdeutschen Transformationsgesellschaft).

Het ontbreekt de initiatiefnemers niet aan humor. Op de website staat links bovenaan een banaan, en als je erop klikt, kom je terecht op een pagina over augurken. De banaan is een codewoord van Oost-Duitsers voor wat gegeerd, maar moeilijk verkrijgbaar was ten tijde van de DDR; de augurk staat symbool voor de typische Oost-Duitse producten waaraan de mensen na de Eenmaking uit nostalgie vasthielden.

Van ‘Ostalgie’ naar ‘Westalgie’

De verwijzing naar de Oost-Duitse identiteit in de titel ontlokte een journalist van Die Welt de vraag aan Friedrich of dat niet ‘het schisma tussen Oost- en West-Duitsland’ zou verdiepen. De verantwoordelijke uitgever antwoordde daarop: ‘Nein, man muss sich ordentlich separieren, bevor man sich ordentlich vereinigen kann.‘ (‘Neen, je moet eerst ordelijk uit elkaar gaan vooraleer je je ordelijk kan verenigen’). Vrij vertaald: het Oost-Duitse perspectief moet zich eerst laten gelden opdat Oost- en West-Duitsers weer goed met elkaar overweg zouden kunnen.

Volgens Friedrich helpen de – vaak ook pijnlijke – ervaringen van de Oost-Duitsers tijdens het transformatieproces om de veranderingen te begrijpen die heel Duitsland in het huidige tijdperk van globalisering doormaakt. Wat vroeger ‘Ostalgie’ was – het treuren over de heengegane DDR – geeft hun een voorsprong op West-Duitsers die nu zelf gekweld worden door het nieuwe fenomeen ‘Westalgie’, het heimwee naar de oude Bondsrepubliek van voor de jaren 90.

‘Opgepast: vrijheid’

Hoofdredacteur Dorian Baganz stelt dat de specifieke ‘Oost-Duitse blik’ op de regionale, maar ook de wereldpolitiek ontbreekt in het Duitse medialandschap en dat veel grote kranten daardoor geen afzet vinden in Oost-Duitsland.

Vele Oost-Duitsers denken op veel vlakken helemaal anders dan de West-Duitsers

Het benadrukken van die eigen Oost-Duitse identiteit is niet het enige wat de commentatoren van de andere media de wenkbrauwen doet fronsen. Ook de manier waarop Friedrich ‘vanuit het oosten van het land Oost-Duitse perspectieven in de actuele maatschappelijke debatten wil binnenloodsen’, verrast. De titelpagina van het eerste nummer liet niets aan de verbeelding over. In reusachtige letters stond er: ‘Vorsicht, Freiheit’ (‘Opgepast: vrijheid’). Hoofdredacteur Dorian Baganz drukte het zo uit: ‘Het is net de geschiedenis van Oost-Duitsland die ons leert: de mening die vandaag “de juiste” is, kan morgen alweer verketterd worden.’

Het klopt natuurlijk dat vele Oost-Duitsers op veel vlakken helemaal anders denken dan de West-Duitsers, of tenminste anders dan wat het West-Duitse establishment in zijn mediakanalen en publieke debatten aan opvattingen verspreidt. Dat gaat van de AfD tot de Russisch-Oekraïense oorlog. Hun ‘andere’ kijk vertaalt zich ook in de grotere populariteit die radicale partijen als Die Linke, Bündnis Sahra Wagenknecht (BSW) en, jawel, de AfD, ‘im Osten’ genieten.

Tussentonen

De auteur Christopher Baron, van oorsprong West-Duitser, verklaart in een column waarom Oost-Duitsers zich kritisch opstellen tegenover het gangbare, West-Duits gekleurde discours: ‘Omdat ze in een dictatuur (de DDR, nvdr.) geleerd hebben, tussentonen waar te nemen. Die tussentonen die vandaag de vrijheid van mening uithollen, de militarisering opdrijven en de armen nog armer zouden maken zonder dat het diegenen opvalt die heel luid “onze democratie” verdedigen en zich daarbij moreel superieur voelen.’

Het hoeft niet te verwonderen dat een krant waar zulke missie en zulke meningen geventileerd worden met argusogen bekeken wordt in de West-Duitse media. Mediavorser Lutz Mükke vindt alvast dat een verbreding van de ruimte voor meningen het discours in Duitsland zeker goed zal doen. Of de OAZ ook zal aanslaan in West-Duitsland, durft hij te betwijfelen. De grote O op de voorpagina, in het rood, en de titel in ‘Fraktur’ (gotisch schrift), zal er misschien afschrikken.

Holger Friedrich

Nieuwe krant voor heel Oost-Duitsland irriteert ‘mainstream media’