De Europese Unie bereidt een aantal maatregelen voor tegen Amerikaanse producten als reactie op het besluit van president Donald Trump om vanaf 12 maart een tarief van 25 procent in te stellen op staal en aluminium. De EU-ministers van Handel onderhandelen momenteel over de details.

Gerichte tegenheffingen van de EU op producten zoals bourbon, Harley Davidson-motorfietsen en sommige staalsoorten en aluminium werden in 2018 tijdens de eerste termijn van Donald Trump ingevoerd, maar zijn sindsdien opgeschort. Destijds werden ze gewaardeerd op 2,8 miljard euro aan heffingen, een bedrag dat nu zou zijn opgelopen tot 4,8 miljard euro. Tenzij de EU anders beslist, zullen deze heffingen vanaf 1 april weer van kracht worden.

Volgens EU-diplomaten zal de reactie van de EU gericht zijn op Amerikaanse staten die Trump steunen, maar zullen ze ook beperkt zijn. Het zou sneller worden beslist dan in 2018, toen de EU er drie maanden over deed.

Een mogelijke deal

De Europese regeringen hopen in ieder geval dat ze met Trump een deal kunnen sluiten die vergelijkbaar is met de deal die hij sloot met Mexico en Canada. Alleen is het niet duidelijk wat Trump ervoor terug wil.

Een belangrijk verschil met 2018 is dat het Verenigd Koninkrijk de tegenmaatregelen van de EU niet zal overnemen. De woordvoerder van de Britse premier Keir Starmer weigerde commentaar te geven op de vraag of Trump er verkeerd aan deed om deze verstrekkende tarieven in te stellen en zei in plaats daarvan: ‘We zullen dit weloverwogen benaderen. We zullen met de VS overleggen over de details, maar de regering is duidelijk dat we in ons nationaal belang zullen werken en deze kwestie is daar niet anders in.’

Op de AI-top in Parijs weigerde het Verenigd Koninkrijk ook de verklaring van de top te ondertekenen waarin stond dat artificiële intelligentie inclusief, open, ethisch en veilig moet zijn, simpelweg omdat de Verenigde Staten dat niet deden. Een teken aan de wand.

Europees protectionisme

In plaats van haar mislukte strategie van de vorige keer te herhalen, zou de Europese Unie beter iets anders proberen. Afgezien van het zoeken naar manieren om aan mogelijke eisen van Trump te voldoen, zoals bijvoorbeeld het kopen van meer lng uit de Verenigde Staten, zou de Europese Unie zelf al mogelijke concessies kunnen suggereren.

Een mogelijke optie zou daarbij kunnen zijn om Trump aan te bieden de eigen toltarieven van de EU te verlagen. Vooral op het gebied van landbouw heeft de EU veel hogere tarieven dan andersom, maar ook in het algemeen is het protectionisme van de EU iets erger dan het protectionisme van de Verenigde Staten. Aanbieden om de tarieven gelijk te trekken is wellicht iets wat Trump graag zal horen.

Daarbovenop heeft de EU de afgelopen jaren veel nieuw protectionisme ingevoerd. Een van de ergste nieuwe initiatieven is het nieuwe EU-klimaattarief (CBAM), dat ook veel bureaucratie voor bedrijven met zich meebrengt. Het idee hierachter is dat de rest van de wereld importtarieven moet betalen aan de EU, zolang die het suïcidale klimaatbeleid van de EU niet overneemt. Dit soort klimaatprotectionisme, dat gelukkig nog niet van kracht is, moet natuurlijk worden geschrapt.

Protectionisme onder vuur

Daarnaast kwam de EU de afgelopen jaren ook met een hele reeks nieuwe regels op de proppen die een protectionistisch effect hebben op haar handelspartners. Een daarvan is de nieuwe Europese CSRD-richtlijn die bedrijven dwingt om verslag uit te brengen over hun ecologische voetafdruk en blootstelling aan klimaatrisico’s.

Een andere is de due diligence-richtlijn van de EU die bedrijven verplicht om zowel milieu- als sociale schade in hun toeleveringsketens te identificeren en aan te pakken. In Amerikaanse bedrijfskringen leidt dit tot grote bezorgdheid.

Signalen

De eerste waarschuwingssignalen werden al verstuurd. Andy Barr, Republikeins lid van de Commissie financiële diensten van het Amerikaans Lagerhuis, ontmoette eind vorig jaar de Europese functionarissen om de ‘regelfabriek’ van Brussel te bespreken. Hij waarschuwt de EU nu: ‘Donald Trump is “America First”.’

‘En als er een voorbeeld is van buitenlandse regelgeving die Amerika op de laatste plaats zet, dan is het wel de klimaatagenda van de EU. (…) Een “America First”-agenda zal voor felle oppositie zorgen tegen een Europese Unie die haar dure, belastende regelgeving probeert op te leggen aan Amerikaanse bedrijven.’

Grote bezorgdheid

Een andere protectionistische EU-regelgeving waar de voorganger van Trump, Joe Biden, zich al aan ergerde, is de anti-ontbossingsrichtlijn van de EU (EUDR). Deze richtlijn zorgde ook voor aanstoot bij Europese handelspartners in Zuidoost-Azië en Latijns-Amerika. Als gevolg van deze druk besloot de EU de implementatie uit te stellen tot 2026, ook omdat de Europese Commissie nog niet klaar was met haar richtlijnen over wanneer import wel of niet als risicovol voor ontbossing kan worden beschouwd.

Dat leidt tot grote bezorgdheid in bijvoorbeeld Maleisië, dat volgens niet-gouvernementele organisaties net grote vooruitgang heeft geboekt op het gebied van ontbossing in de palmoliesector en juist daarom als ‘laag risico’ zou moeten worden beschouwd. Die vooruitgang heeft het land mede dankzij de eigen MSPO-normen geboekt. Maar de EU weigert die normen als gelijkwaardig te erkennen, in tegenstelling tot het Verenigd Koninkrijk.

De zaken kunnen in ieder geval snel escaleren. Howard Lutnick, de door Trump gekozen minister van Handel, heeft nu ook aangekondigd dat de Verenigde Staten ‘handelsinstrumenten’ kan gebruiken om vergeldingsmaatregelen te nemen tegen Europese groene regelgeving die gevolgen heeft voor Amerikaanse bedrijven.

Win-win?

Protectionisme is natuurlijk een lose-lose-situatie, want beide zijden profiteren van handel. Als Trump echter uiteindelijk toch niet of slechts deels zou doorgaan met zijn tarieven, in ruil voor het schrappen door de Europese Unie van ten minste een deel van het eigen protectionisme, zou Trump de zaak van de vrijhandel wel eens een goede dienst kunnen hebben bewezen.

Howard Lutnick

Schrap Europees protectionisme als antwoord op Donald Trump