Dirigent Alain Altinoglu noemt ‘Götterdämmerung’ een ware sportieve uitdaging voor zijn orkest en de zangers. Hij had er meteen de toeschouwers kunnen aan toevoegen, want ook hun uithoudingsvermogen wordt zwaar beproefd. Immers, wie het laatste deel van Wagners Ring in de Brusselse Munt wil bijwonen, moet daar zes uur voor uittrekken en al om 16 uur in zijn zetel zitten.

Meer dan vier uur muziek en twee lange pauzes. Alleen al door die duur is Götterdämmerung uitzonderlijk en mythisch, als sluitstuk van de drie eerdere delen die in Brussel over twee seizoenen gespreid zijn.

Echte paarden of een stok?

Romeo Castellucci, de regisseur van de eerste twee delen, haakte onverwacht af en Pierre Audi moest met een geringe voorbereidingstijd invallen om het derde deel over te nemen. Hij deed dat meer dan behoorlijk. Voor Götterdämmerung had hij gelukkig meer tijd en dat is merkbaar in zijn mise-en-scène die niet de grandioze effecten nastreeft waarmee zijn Italiaanse voorganger uitpakte. Castellucci zette echte paarden op de scène; bij Audi hobbelt Hagen als een Monty Python-personage op een stok. Dat scheelt wellicht vele slokken op de budgettaire borrel, maar er zit een sterke visie achter die op Audi’s enorme kennis van het werk berust: door een bewuste keuze voor soberheid wordt de aandacht niet afgeleid van de essentie. En dat is de muziek.

Pierre Audi zette ooit een Ring des Nibelungen neer op de grote scène van de Amsterdamse Opera en moest zich in Brussel aanpassen aan een veel kleinere scène. Dat doet hij met kleinschalige bravoure, die perfect beantwoordt aan de intentie van Wagner. Want in tegenstelling tot wat de titel van het laatste deel van de Ring suggereert gaat Götterdämmerung niet over de ondergang van de goden. Die zijn al lang weggedeemsterd en spelen nog nauwelijks een rol als Siegfried zijn geliefde Brünnhilde met spijt en verdriet achterlaat omdat zijn ‘Sturm und Drang’ te groot worden en hij heldendaden wil gaan verrichten. Wat volgt is een diepmenselijke tragedie die tot de ondergang van de geliefden zal leiden.

Intimistisch

Götterdämmerung wordt zo een haast intimistisch schouwspel over leugens en bedrog, waarbij mensen het slachtoffer worden van hun verkeerde keuzes. Wagners boodschap is uiteindelijk dat wie de gouden ring draagt dan wel de totale macht krijgt, maar door te verzaken aan de liefde aan het einde alles verliest. En wie het wil kan er zelfs een ecologische boodschap in zien, want alle miserie begint bij het begin van de cyclus, als het goud van de bodem van de Rijn wordt geroofd door de dwaze dwerg Alberich. Aan het eind, na vier delen en zestien uur muziek rust de ring weer in de rivier en wordt zo het verstoorde natuurlijke evenwicht weer hersteld.

Brimberg geeft de treurmars voor haar dode geliefde Siegfried aan het einde van de opera een doorleefde intensiteit die niemand onberoerd liet, wat bleek uit het aanhoudende applaus die ze voor haar prestatie kreeg

De cast van Götterdämmerung is uitzonderlijk sterk, zeker omdat de twee hoofdfiguren de rol voor het eerst zingen. De Amerikaanse tenor Bryan Register brengt zijn rol met glans, maar hij heeft als enige nadeel dat hij wat te oud is om de jeugdige naïviteit van Siegfried geloofwaardig te brengen. Onbetwistbare ster van de avond is de Zweedse sopraan Ingela Brimberg die als de gekwetste Brünnhilde op elk moment ontroerend is. Brimberg geeft de treurmars voor haar dode geliefde Siegfried aan het einde van de opera een doorleefde intensiteit die niemand onberoerd liet, wat bleek uit het aanhoudende applaus die ze voor haar prestatie kreeg. De Estse bas Ain Anger is perfect in zijn rol van de perfide Hagen, die Verdi misschien heeft geïnspireerd voor de slechterik Iago in zijn Otello.

Maar de onstuitbare motor van deze Ringcyclus is uiteraard dirigent Alain Altinoglu. Wie tijdens de voorstelling naar hem begint te kijken, ziet een spektakel dat even boeiend is als wat er op de scène gebeurt. Hij draagt de muziek zodanig in zijn energieke lijf, dat hij bezeten lijkt door de geest van Wagner. En dat geeft me zin om de hele cyclus opnieuw te zien, maar dan de orkestbak met alleen oog voor Altinoglu.

Ingela Brimberg

Een bezeten dirigent in de Brusselse opera