De Spaanse regering – een minderheidscoalitie van socialisten en kleine radicaallinkse partijen – kondigde vorige week aan een half miljoen illegale migranten te willen regulariseren. Dit roept vragen op over de slagkracht van het ‘Europese’ migratiebeleid.

Zodra zij in Spanje over de nodige papieren beschikken, belet niets hen om uit te wijken naar andere landen binnen de Europese Schengenzone, bevestigt Europees commissaris voor Migratie Magnus Brunner. ‘De EU heeft geen enkele juridische basis om het voorstel van Spanje om ongeveer 500.000 inwoners zonder papieren te legaliseren zelf te blokkeren.’ Dat bevestigde Brunner in een reactie op vragen in die zin van de centrumrechtse Partido Popular en het radicaalrechtse Vox.

Beide partijen hoopten zo om andere – meer migratiekritische – EU-landen te kunnen mobiliseren tegen de plannen van de Spaanse regering. Zij voeren aan dat de massale regularisatie van illegale migranten in Spanje de veiligheid binnen de Europese Schengenzone kan ondermijnen en bovendien ook het sociale vangnet in heel wat EU-landen nog meer onder druk zou kunnen zetten. Maar Brunner moest erkennen dat de nationale regeringen tot vandaag de exclusieve bevoegdheid behouden om migranten die zich al op hun grondgebied bevinden te regulariseren.

Economische motieven

Zodra Spanje verblijfsvergunningen aflevert, kunnen de geregulariseerde migranten vrij reizen binnen het Schengengebied. Ze zullen dan ook, binnen bepaalde tijdslimieten, aan de slag kunnen in andere Schengenlanden.

Met 2,43 miljoen werkloze Spanjaarden is het betwistbaar dat de migranten economisch nodig zijn

De grootschalige regularisatiegolf in Spanje is best opvallend. Ze is de eerste van die omvang in twintig jaar, en ze komt er vooral onder druk van het radicaallinkse Podemos, dat de Spaanse minderheidsregering vanuit het parlement stemmen levert. Naar schatting een half miljoen illegale migranten en asielzoekers die op 31 december 2025 al minstens vijf maanden in Spanje verbleven – en dat ook kunnen bewijzen – zullen ervan kunnen genieten. De regularisatieperiode loopt nog tot eind juni.

Vanuit de Spaanse regering wordt officieel vooral geschermd met economische motieven om deze maatregel te rechtvaardigen, maar bij die argumentatie kunnen de nodige vraagtekens worden geplaatst. In januari van dit jaar telde Spanje 2,43 miljoen werklozen. Het argument dat Spanje al die illegale migranten nodig heeft om zijn economie draaiende te houden, lijkt dus op zijn minst betwistbaar.

‘Omvolking’

In Spanje zelf wordt vooral gewezen op de profileringsdrang van het communistische Podemos binnen de linkse regering. Over de echte, politieke motieven liet Irene Montero, het even welbespraakte als radicaallinkse Europarlementslid – en partner van Podemos-stichter Pablo Iglesias – tijdens een recente toespraak in Zaragoza overigens weinig twijfel bestaan.

We moeten de fascisten, racisten en rechtse extremisten in dit land vervangen door migranten

De regularisatiegolf in Spanje is wat haar betreft nog maar het begin van een heuse omvolking. Waarmee ze, al dan niet onbedoeld, de stemmen op rechts die al veel langer over ‘omvolking’ door migratie spreken nog wat extra brandstof gaf. ‘Dit is de omvolking die wij gaan realiseren. We moeten de fascisten, racisten en rechtse extremisten in dit land vervangen door migranten. Daarom willen we ervoor zorgen dat al die hardwerkende migranten die we nu gaan regulariseren op termijn ook kunnen stemmen. Of ze nu bruin, zwart of Chinees zijn.’ Klare taal dus, die in de rest van de EU wellicht niet op luid applaus zal worden onthaald.

Tegenovergesteld signaal

‘Dit kan niet’, reageert Europarlementslid Assita Kanko (N-VA), die voor haar partij de onderhandelingen over het nieuwe Europese asiel- en migratiepact opvolgt. ‘De lidstaten zijn in 2008 binnen de Europese Raad al overeengekomen dat lidstaten illegalen enkel mogen regulariseren op individuele basis, om humanitaire of economische redenen. Dit om de illegale migratie beheersbaar te houden én de veiligheid van het Schengengebied te waarborgen.’

‘Bovendien heeft de EU de voorbije jaren ook net flink wat nieuwe wetgeving goedgekeurd om illegale migratie te ontmoedigen’, vervolgt Kanko. ‘Deze aankondiging van de Spaanse regering geeft net het tegenovergestelde signaal. Het klopt dat deze beslissing in theorie een nationale bevoegdheid is, maar de gevolgen ervan reiken veel verder dan het Spaanse grondgebied en kunnen een grote impact hebben op alle Schengenlanden. We zetten dit dan ook de op de agenda van de plenaire zitting van het Europees Parlement volgende week, met de steun van onder meer de christendemocratische EVP en de Patriotten voor Europa.’

Haar partijgenote en minister van Asiel en Migratie Anneleen Van Bossuyt wil voorlopig liever niet officieel reageren op de Spaanse beslissing.

Irene Montero

Spanje: radicaallinks wil ‘omvolking’ via regularisatie