Ondanks maandenlange onderhandelingen komt er geen schot in de Zuid-Afrikaanse pogingen een handelsovereenkomst met de Verenigde Staten af te sluiten. Waarnemers zijn van mening dat de kloof van politieke aard is. Intussen schermt Pretoria met banbliksems naar diegenen die, buiten de officiële kanalen om, een akkoord trachten te bevorderen.

Na een uitstel van verscheidene maanden kondigde de Amerikaanse president Donald Trump aan dat de vastgelegde invoertarieven voor buitenlandse goederen naar de VS op 1 augustus voor zo’n 90 landen zouden ingaan. Onder die landen valt Zuid-Afrika, dat zich nu met een douanemuur van wel 30 procent geconfronteerd ziet. Tegelijk verstreek het voor Afrikaanse landen voordelige Agoa-akkoord eind september, zodat ook dat geen soelaas kan bieden.

Vandaar de pogingen van de regering in Pretoria om, na de ontmoeting tussen Trump en de Zuid-Afrikaanse president Cyril Ramaphosa in mei, tot een bilaterale overeenkomst te komen. Vergeefs, want ondanks twee voorstellen die intussen door de Zuid-Afrikaanse onderhandelaars werden ingediend, staat men nog geen stap verder.

Plaasmoorde en rassenwetten

Hoewel Pretoria de gesprekken zuiver tot het economische wil beperken, heeft de Amerikaanse afwijzing zowel met de buitenlandse als de binnenlandse politiek van Zuid-Afrika te maken. Immers, terwijl de nauwe banden van dat land met Rusland, China, Iran en Cuba in het verkeerde keelgat schoten in Washington en het dagvaarden van Israël voor het Internationaal Strafhof de doorslag gaf, heerst er in kringen binnen de Amerikaanse regering ook bezorgdheid over de positie van de Afrikaners.

Niet voor niets onthulde dr. Corné Mulder, leider van het rechts-conservatieve Vrijheidsfront Plus dat vooral op Afrikaners steunt, dat de regering-Trump, naast een bijstelling van die buitenlandpolitiek, vier eisen als voorwaarde voor een handelsovereenkomst stelt: grondonteigening in Zuid-Afrika moet gebeuren tegen marktverwante vergoedingen, de plaasmoorde moeten als prioriteitsmisdaden worden erkend (en behandeld), het zingen van het fameuze ‘Kill the Boer, kill the farmer’- haatlied moet officieel worden veroordeeld en Amerikaanse bedrijven die in Zuid-Afrika actief zijn moeten worden vrijgesteld van de rassenwetten.

De Amerikaanse afwijzing heeft zowel met de buitenlandse als de binnenlandse politiek van Zuid-Afrika te maken

Met dat laatste wordt in de eerste plaats de Swart Ekonomiese Bemagtiging (SEB) bedoeld, welke bepaalt dat een in Zuid-Afrika werkzaam bedrijf voor minstens 30 procent in zwarte handen moet zijn. Amerikaanse eisen waarop Pretoria niet inging, al zou men inzake de SEB misschien wel over de brug komen. Tevens gaf Ramaphosa – waarschijnlijk met het oog op de aankomende rechtszaken – recent toe dat delen van de grondonteigeningswet niet stroken met de grondwet. Maar de impasse blijft.

Dat terwijl er al meer dan een half jaar geen Zuid-Afrikaanse ambassadeur is in Washington. Ramaphosa’s ‘speciale gezant’, Mcebisi Jonas, wordt genegeerd. Zowel Jonas als de voorgaande ambassadeur Ibrahim Rasool (die in maart door de VS de deur werd gewezen) hebben het in Washington immers verkorven door weinig vleiende uitspraken over de Amerikaanse president.

Alternatieve missies taboe

De Zuid-Afrikaanse regering is dan ook weinig in haar nopjes met alternatieve missies van Afrikaner-zakenlui en -politici naar de VS. Maar vooral de bezoeken van topfiguren van de vakbond Solidariteit en de mensenrechtenorganisatie AfriForum – die zich inzetten voor de minderheden – liggen onder vuur.

Pretoria oordeelt dat het voeren van onderhandelingen alleen haar toekomt. Tevens verwijt ze beide organisaties zich te bezondigen aan desinformatie. Van hun kant verklaren die organisaties reeds 25 jaar internationale contacten te onderhouden. En Jaco Kleynhans, hoofd buitenlandse betrekkingen van Solidariteit, voegde er aan toe dat Trump reeds voor zijn verkiezing belangstelling toonde voor Zuid-Afrika. In dat verband wordt beweerd dat de golfcontacten van de Amerikaanse president een rol hebben gespeeld, al wordt dat door de betrokkenen ontkend.

De vertroebelde betrekkingen tussen beide landen begonnen niet met de machtsovername door Trump

Hoe dan ook vonden de acties van Solidariteit al jaren geleden weerklank bij rechtse media en politici in de VS. En laat het juist die mensen zijn, zegt Kleynhans, die nu topposten in de regering-Trump bekleden. De vertroebelde betrekkingen tussen beide landen begonnen overigens niet met de machtsovername door Trump. Ook in het verleden werden er in het Amerikaans Congres moties en wetsvoorstellingen ingediend als reactie op de Zuid-Afrikaanse politiek. Zo behoort het land tot de top tien van staten die in de Verenigde Naties tegen de Amerikaanse belangen ingaan.

Tegen beide Afrikaner-organisaties, Solidariteit en AfriForum, werd door de MKP, de partij van ex-president en uit het ANC gezette Jacob Zuma, een klacht wegens hoogverraad ingediend. Op zichzelf een puur politieke stunt. Opmerkelijk is wel dat de klacht als prioritair werd aanvaard en de zaak door de Hawks, de speciale onderzoekseenheid van de regering, zal worden behandeld. Een veeg teken.

Jaco Kleynhans

VS en Zuid-Afrika: geen licht aan het einde van de tunnel

Zuid-Afrika onder Amerikaans vuur?