Zes weken lang gaat Doorbraak op wandel met politici en opiniemakers, op zoek naar een antwoord op die ene centrale vraag: komt het nog goed? Vandaag de laatste aflevering: op zoek naar de doctrine achter MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez in Denderleeuw, waar zijn Vlaamse woordvoerder John Hendrickx opgroeide. ‘Gewone mensen zijn als eerste slachtoffer van een nalatige overheid.’

‘Och kijk, nu staat daar op het speelpleintje aan het stadion zo’n veilige glijbaan. Toen ik klein was, was dat nog zo’n typische metalen glijbaan waar Vlaanderen in de jaren 80 vol mee stond. In de zomer verbrandde je je als je erop ging, want het metaal werd gloeiend heet. En als je beneden moest remmen zaten je handen ook nog eens vol splinters want de verf van de houten bekasting beneden bladderde snel af. En och, kijk daar, daar wat verder stond vroeger het molentje waarop ik een stuk van mijn voortand ben verloren toen ik er met mijn gezicht tegen vloog omdat mijn pa er altijd een heel erg harde zwier aan gaf. Tja. Wat kan ik zeggen? In die tijd stonden we op en gingen we gewoon verder.’ (lacht)

Het doet hem zichtbaar deugd, de terugkeer van John Hendrickx naar Denderleeuw. U kent Hendrickx tegelijkertijd wel en niet. Niét, want Hendrickx is niet je archetypische woordvoerder; niet erg rad van tong, niet graag in de schijnwerpers en uiterst voorzichtig. Maar onrechtstreeks kent u hem wél, want Hendrickx is de architect van de populariteit van Georges-Louis Bouchez in Vlaanderen.

Een spindoctor interviewen? Leest u inderdaad vooral verder, want Hendrickx is voor één keer bereid om zélf uitgebreid te praten. Over zijn baas, uiteraard. Maar ook over zijn eigen jeugd. Over de Vlaming, al dan niet uit de Denderstreek. En over de vraag of de MR ook in Denderleeuw zou kunnen scoren.

Koersen

‘Mijn ouders waren een doorsnee Vlaams gezin, allebei bediende in het Universitair Ziekenhuis van Jette’, zegt Hendrickx. ‘Ik heb mijn ouders altijd zien werken en daaruit heb ik net als vele Vlamingen arbeidsethos geput. Mijn ouders hadden datzelfde ethos met de paplepel ingegeven gekregen. Mijn grootvader ging elke dag vanuit Denderleeuw met de koersfiets werken bij de ASLK in Brussel, terwijl grootmoeder thuis bleef om voor het huishouden te zorgen. Als klein manneke wachtte ik mijn pepé tijdens de vakantie elke dag op om de laatste 200 meter tegen hem te koersen. Hij liet me altijd winnen (lacht).’

Mijn ouders hebben arbeidsethos met de paplepel ingegeven gekregen.

‘Neen, mijn jeugd was doodnormaal en gelukkig. Het enige spannende element in mijn voorgeschiedenis is wellicht mijn grootvader langs moederskant. Hij was een Chileen die als kind in de jaren 20 naar België is gemigreerd. Hij moet zowat de eerste migrant in Denderleeuw geweest zijn. Maar in een mum van tijd sprak hij Nederlands én Frans en hij schopte het later tot kaderlid bij textielfabriek Fabelta in Ninove. Enfin, ik ben dus 25 procent Chileen. Maar dat zie je niet.’

‘Er werd thuis dan wel hard gewerkt, maar er werd ook veel tijd voor elkaar uitgetrokken. Bij ons thuis werd er gewoon weinig stil gezeten, want de mensen zaten vroeger minder stil dan vandaag, zo heb ik de indruk. Mijn vader had net als zovele mannen van zijn generatie een perfect onderhouden tuintje, was altijd wel bezig met iets in of aan het huis te bouwen of te verbouwen en tenniste ook nog eens in zijn vrije tijd. Daarnaast was er veel tijd voor vrienden en kennissen. Ik ben mijn ouders ook dankbaar dat ze mij nooit onder druk hebben gezet om iets tegen mijn zin te doen. Ik mocht zelf uitzoeken waarmee ik me bezighield, zolang ik maar wist dat ontspanning ná werk kwam. Dat was de gouden regel’, vertelt Hendrickx.

Blauwe maandag bij de socialisten

We wandelen de Denderleeuwse Collegestraat in, op een boogscheut van het vroegere Florent Beeckmanstadion, de thuisbasis van voetbalclub FCV Dender. Hendrickx’ ouderlijke rijhuis staat er nog altijd, al wonen zijn ouders er vandaag niet meer. ‘Mijn ouders wonen vandaag in Liedekerke in het huis van mijn overleden grootouders. Het is zowat 15 jaar geleden dat ik hier voor het laatst ben geweest. (stil)’

Over politiek werd er thuis niet zoveel gesproken.

‘Ik ben in feite pas laat politiek bewust geworden’, gaat Hendrickx verder. ‘Langs moederskant neigde de familie naar de Volksunie, al had mijn Chileense grootvader geen stemrecht. Tot op de dag van vandaag stemt mijn moeder waarschijnlijk nog altijd op de N-VA. Mijn vader daarentegen kwam uit een rood nest. De neef van mijn grootmoeder was Robert Garcia, socialistisch schepen in Jette, senator en ook voorzitter van de Vlaamse Gemeenschapscommissie in Brussel. Tijdens mijn studentenperiode — ik was zeker tijdens mijn eerste jaar een losse flodder — heb ik op een blauwe maandag op Roberts kabinet gewerkt. Je mag dat opschrijven: “Woordvoerder Bouchez heeft verleden bij de socialisten” (lacht). Ik weet trouwens niet of mijn baas dat weet. Nu ja, mijn passage bij de socialisten was dus kortstondig en niet uit politieke overtuiging. Het was een keuze om niet stil te zitten en geld te verdienen, omdat ik het eerste jaar van mijn studies had opgegeven. Het jaar erna ben ik beter beginnen studeren.’

‘Over politiek werd er thuis niet zoveel gesproken. Maar ik heb wel altijd centrumrechts gedacht, zonder daar per sé een politieke filosofie op te kleven. Ik had vandaag evengoed een N-VA’er of een klassieke Open Vld’er kunnen zijn. Dat centrumrechtse is eigenlijk een simpele doctrine die niet al te veel filosofie nodig heeft om voor de gewone mens verstaanbaar te zijn: de staat zorgt in ruil voor leefbare belastingen voor vier basisprincipes: veiligheid, basisinfrastructuur, gelijke kansen via onderwijs en een sociale zekerheid voor wanneer je pech hebt of ouder wordt. Meer moet de overheid zeker niet doen. En voorts moeten de mensen door inzet en werk zelf aan hun toekomst bouwen.’

Cultuurschok bij de MR

Terwijl we de spoorlijn Denderleeuw-Geraardsbergen oversteken, na nog eventjes het pad achter Hendrickx’ ouderlijke huis te hebben genomen (‘Mijn pa onderhield dat vroeger, maar dat gebeurt vandaag precies niet meer’), verschuift de focus van Hendrickx’ jeugd naar de politieke actualiteit. ‘Maar laat me eerst vertellen hoe ik als doodgewone jongen uit de Denderstreek zonder liberale pedigree bij de MR ben beland.’

‘Na mijn studies vertaler en journalistiek zocht Jacques Simonet, de erg volkse en populaire burgemeester van Anderlecht, een vertaler Nederlands. Als groot supporter van den Anderlecht leerde ik zijn kabinetschef toevallig kennen en ik had met hem een goede band. Ik zag hem als mijn mentor. In het begin moest ik gewoon werk van anderen vertalen. Maar toen Simonet in 2004 weer minister-president werd van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest mocht ik plots mee de Nederlandstalige communicatie verzorgen voor de Brusselse regering. Zo is mijn loopbaan echt begonnen. Nadien ben ik altijd op Franstalige liberale kabinetten blijven werken.’

Ik ga eerlijk zijn: in het begin was werken voor de MR een cultuurschok.

‘Ik ga eerlijk zijn: in het begin was werken voor de MR een cultuurschok. De partij leek voor mij een wereld die te hoog gegrepen was. Ook al was zo’n Jacques Simonet volks, de partijmachine was dat doorgaans niet. Wat in die periode bij de MR onmiddellijk opviel was dat flink wat blauwe mandatarissen en medewerkers echt in een andere wereld opgegroeid waren. Een wereld waarin er aan het einde van de maand niet moest worden gerekend en er thuis ook flink wat intellectuele bagage werd meegegeven. Die nieuwe omgeving was me vreemd. Ik heb me daarin altijd discreet opgesteld en vooral veel geobserveerd en geleerd. Ik was in kledingwinkel WE snel mijn eerste kostuums ooit gaan kopen met mijn moeder. Het voelde lang onnatuurlijk aan voor mij. Ik kan het nu benoemen als een onnodig minderwaardigheidscomplex door mijn eenvoudige opvoeding. Ik ken na 22 jaar de MR wel, die onder Bouchez een rechtsliberale volkspartij is geworden. Maar zeker nu ik over mijn jeugd vertel valt het me op dat ik uit een totaal andere wereld kwam.’

‘Net daarom kan ik het erg goed met Georges-Louis Bouchez vinden, want die komt ook uit een bescheiden milieu. Een milieu dat zelfs nog véél bescheidener was dan het mijne. Bouchez’ ouders waren kleine zelfstandigen die het echt niet breed hadden. Mijn baas heeft dat klassenverschil tussen hemzelf en de traditionele politieke garde eens treffend verwoord: on ne quitte jamais sa classe sociale. Dat geldt in zekere zin ook voor mij. Als Bouchez een Vlaming was geweest, was hij misschien uit Denderleeuw gekomen.’

Visvijvers Manchet

Hendrickx houdt halt bij Visvijvers Manchet, een visplek in Denderleeuw met bijbehorende cafetaria. ‘Hier heb ik met mijn grootvader en broer vele uren gesleten. Ik was niet zo’n begenadigd visser, maar heb toch eens de eerste brasem gevangen en daarmee een prijs gewonnen. 150 frank kreeg ik daarvoor, goed voor grofweg vijf cola’s aan de toog toen. De echte sportvissers, die gingen ervoor. Ik heb kerels in hun onderbroek in de vijver zien springen en door het slib zien waden omdat een dikke karper met hun dure vislijn aan de haal was gegaan. Je moet weten dat de bodem hier bedekt is met verloren vishaken en draad. Dat was een pijnlijke affaire. Maar wel amusant om te zien.’

Het leven van gewone mensen uit het oog verliezen is zowat het ergste wat je kan doen in de politiek.

‘Vandaag is er hier een zomerbar en is “Manchet” niet meer de visserschalet van vroeger. Maar eigenlijk is het hier vandaag niet heel anders dan vroeger. Want ook toen kwamen mensen hier ontspannen en ’s avonds iets drinken. De muziek stond vaak vollenbak en er werd gelachen en plezier gemaakt, maar dat verhinderde de vissen niet om te bijten. Voor sommige mensen is dit hun vakantie, hé. Voor mijn grootvader en mij was dat alleszins vaak zo.’

‘Ik wil niet overdrijven, maar de basis uit het oog verliezen is zowat het ergste wat je kan doen in de politiek. Het leven van gewone mensen. Het probleem vandaag de dag is dat de vier basiswaarden waarvoor de overheid moet zorgen en waarover ik het daarnet had, veronachtzaamd zijn geweest door politiek en staat. Die basiswaarden zijn voor iedereen belangrijk, maar de gewone mensen en de zogenaamde lagere sociale klassen zijn er het snelst de dupe van als de overheid ze negeert. Zij zijn de eerste slachtoffers van een overheid die laks is als het op veiligheid, infrastructuur of onderwijs aankomt.’

Partij van de rijken?

En dan komen we bij de politieke doctrine die zowat de basis vormt voor Georges-Louis Bouchez’ handelen: in de politiek moet je geen fatalist zijn. Hendrickx verwoordt het zo: ‘Als de kiezer in Wallonië van de PS naar de marxisten van PTB overliep, was dat niet omdat plots iedere Waal marxistisch was geworden, maar omdat mensen foert zeiden.’

‘Ik weet dat sommigen de MR in Vlaanderen graag afschilderen als de partij van de rijken. Maar mijn baas heeft dat echt veranderd. En de kiezer heeft hem in Wallonië gelijk gegeven. Hij is een echte rechtse volksliberaal zonder complexen. Wij hebben het speelveld van zowel extreemlinks als extreemrechts in Wallonië en Brussel kleiner gemaakt. Ik geloof niet in zogenaamde “kiesreservoirs” van mensen die gedoemd blijven om voor de extremen te stemmen. Mensen stemmen voor extremen uit onvrede met de traditionele partijen. Je hebt iemand charismatisch nodig die in simpele taal alle problemen benoemt en mensen hoop geeft. En dat is net wat mijn baas heeft gedaan.’

Linksliberaal willen zijn in Vlaanderen, dat is als een winterjas dragen in Dubai.

‘Hoe het komt dat vele andere traditionele partijen dat niet door hebben? Omdat ze vervreemd zijn van hun basis. Van de gewone man of vrouw in de straat. Vele politici zijn bobo’s geworden die niet beseffen waar mensen van wakker liggen. Open Vld is daar een mooi voorbeeld van. Dat is meteen ook de oorzaak van hun neergang. Linksliberaal willen zijn in Vlaanderen, dat is als een winterjas dragen in Dubai. Je kan liberalisme op zich al voldoende verkopen als sociale ideologie, want liberalisme biedt sowieso kansen aan iedereen die ze wil grijpen. Werk is het beste sociale beleid. Maar als je dan nog eens wil benadrukken dat je “links”-liberaal bent, voelen mensen dat er iets niet klopt. Daar komt nog eens bij dat het in Vlaanderen, waar er toch flink wat links politiek aanbod is, ronduit een strategische flater is om dan ook nog eens de zoveelste zogenaamde progressieve partij te willen zijn.’

Vlaamse MR?

Uiteraard volgt dan de vraag: doet Bouchez het of doet-ie het niet, opkomen met een MR in Vlaanderen?

‘Die beslissing valt begin 2028. Dat geeft de Open Vld de kans om zich al dan niet te herpakken. Maar eerlijk: mochten we vandaag moeten beslissen, dan zouden we het doen. Er ligt vandaag in Vlaanderen ruimte open voor een partij als de MR. Waarvan ligt een Vlaamse gemeente als Denderleeuw wakker? Ook dat is simpel: veiligheid, netheid, samenleven, de neutraliteit van de overheid — geen religieuze symbolen aan het loket — loon naar werken, betaalbare energie, sportinfrastructuur, goede scholen en genoeg crèches.’

‘Ja, Vlaanderen heeft de N-VA, en we zijn blij dat een grote centrumrechtse partij in Vlaanderen succes heeft. De N-VA is op veel thema’s bijna onze zusterpartij in Vlaanderen geworden, behalve dan op institutioneel vlak. Maar eerlijk: hier en daar schuift die partij vooral in Vlaanderen op naar het centrum. Ik vind de N-VA op Vlaams niveau minder rechts dan in de federale regering, waar ze onze directe partner is. Welke Vlaming had voor de verkiezingen durven wedden dat hij een Vlaamse frigobon zou krijgen?’

Terwijl de wandeling door Denderleeuw stilaan haar einde nadert, vraagt u zich misschien af: een hele wandeling door een Dendergemeente zonder het over het Vlaams Belang te hebben?

‘Tja, het is in Franstalig België nog altijd uiterst moeilijk om over het Belang te praten. Veel wil ik daar dus niet over kwijt want ook al begrijpen Doorbraaklezers wat ik zeg, flink wat Franstalige opiniemakers begrijpen niet veel van het Vlaams Belang, zijn kiezers en ook niet waarom die partij groot is geworden of in de media mag komen. Franstalig links staat bovendien altijd klaar om te zeggen dat je racistisch of extreem bent. Maar ik ben van Denderleeuw en ik ken de veranderde statistieken sinds de jaren 90: er wonen in de gemeente tien procent niet-Belgen, bijna dertig procent is hier van niet-Belgische origine en bijna veertig procent stemt op het Vlaams Belang. Problemen in de stationsbuurt zijn al geregeld in het nieuws gekomen. De regering-De Wever neemt strengere maatregelen rond migratie. Het wordt veel duurder en moeilijker om Belg te worden en ook de gezinshereniging zal serieus aan banden worden gelegd. En wie een zwaar misdrijf pleegt, kan de Belgische nationaliteit verliezen. Het is dus niet zo dat er vandaag niets gebeurt.’

Ik weet niet of de rechtse Vlaming het economische programma van het Vlaams Belang zal blijven pikken.

‘Maar in Denderleeuw is ze voor veel mensen wellicht te snel gegaan, de migratie met bijhorende veranderingen. Zelf zou ik hier nog altijd graag willen wonen. Ik woon ondertussen in Brussel, heb er gestudeerd en ben niet zo snel onder de indruk. Maar ik kan begrijpen dat niet iedereen zo denkt. Er zijn wonden geslagen en het is aan moedige politici om dat op te lossen.’

De arbeidsmarkt

‘Mensen die voor het Vlaams Belang stemmen zijn geen minder goeie of verloren kiezers’, zo rondt Hendrickx af. ‘Als traditionele partijen luisteren naar de kiezer dan hebben ze voldoende elementen om zelf aan de slag te gaan. Want ik weet niet of de rechtse Vlaming het economische programma van het Vlaams Belang zal blijven pikken. We hebben gezien waar het het Vlaams Belang om te doen was toen het federale parlement stemde over de arbeidsmarkthervormingen: ze keurden die voor België historische maatregel niet goed en waren zelfs bereid om met links en communisten samen te werken om de stemming te vertragen. Ik vind dat alleszins niet rechts. Willen ze dan niet dat iedereen werkt, bijdraagt aan de sociale zekerheid en er minder geprofiteerd wordt?’

Sommige evoluties zijn traag te keren.

‘Komt het dus nog goed? Ik denk uiteindelijk van wel. Maar je moet ook aanvaarden dat sommige evoluties traag te keren zijn, zoals de evolutie die Vlaanderen vandaag ondergaat: de kleinhandel sluit vaak de deuren, waardoor centra aan charme en gezelligheid verliezen. Je moet daarmee leren omgaan en er het beste van maken, want met klagen en zagen verandert er niets. En ja, de buren zullen vaker dan vroeger van buitenlandse komaf zijn, maar alles begint bij elkaar goeiedag zeggen en wederzijds respect tonen.’

‘Ik denk dat als de samenleving de juiste kansen biedt, mensen meer gaan werken en ondernemen en zelf ook meer van hun dorpen zullen willen maken. Op die manier kan er best wel goed worden samengeleefd. Zolang de basisregels en waarden worden gerespecteerd en je op fundamentele zaken niet toegeeft. Je hebt daarvoor de extremen niet nodig.’

De zomer loopt op zijn einde, en daarmee ook deze reeks wandelinterviews. We zetten ze voor u nog even op een rijtje, om te (her)lezen:

Jacques Simonet

John Hendrickx, de Vlaamse spindoctor van Bouchez: ‘Als mijn baas Vlaming was, kwam hij waarschijnlijk uit Denderleeuw’