Er is goed nieuws over ‘Factcheckers’, het consumentenprogramma op VRT 1. Eergisteren, 15 april 2025, speelde namelijk de laatste aflevering van het seizoen, en wat Zapman betreft mag dat ook het laatste seizoen zijn.

Zowat alles aan het programma zit verkeerd, te beginnen bij de naam ‘Factcheckers’. Die slaat nergens op, want er worden eigenlijk geen feiten gecheckt. Echte factcheckers zijn nerds die aan de hand van controleerbare gegevens en cijfermateriaal proberen om het waarheidsgehalte van verhalen die in de media en op internet de ronde doen te beoordelen. Over de methode van echte factcheckers valt stevig te discussiëren, maar dat terzijde.

Het programma ‘Factcheckers’ van VRT 1 verifieert geen feiten, want de makers verzinnen zelf uitspraken en doen dan alsof ze die gaan ‘checken’. Wat we dan te zien krijgen is geen echt onderzoek, maar een oppervlakkige reportage waarin het trio presentatoren ‘leuk’ doet op het niveau van de derde kleuterklas, gelardeerd met een saai gesprek met een of andere professor die op eenvoudig verzoek wat open deuren intrapt.

Overal zorgeloos fietsen

U denkt: zo erg zal het wel niet zijn? Tijdens de uitzending van dinsdag 8 april gingen Thomas Vanderveken, Britt Van Marsenille en Jan Van Looveren de volgende uitspraak factchecken: ‘Je kan overal zorgeloos fietsen in Vlaanderen.’ Eén probleem: er is werkelijk níémand, maar dan ook níémand die zoiets ooit heeft beweerd. De aanleiding was een krantenkop waarin stond dat de verkeersveiligheid voor fietsers is toegenomen in Vlaanderen. Dat is iets wat je zou kunnen nagaan, maar ook erg verschillend van ‘overal zorgeloos kunnen fietsen’.

Er is werkelijk níémand, maar dan ook níémand die zoiets ooit heeft beweerd

De ‘leuke’, zeg maar ‘mallotige’ reportage waarin de drie kapoentjes dat gingen ‘checken’ begon met een belerende fietscontrole. In het echte leven kan dat nuttig zijn, op tv werd het oubollige schooltelevisie met een tenenkrommend grapje. Als Britt Van Marsenille zegt ‘ik heb een oude fiets’, reageert Jan Van Looveren met: ‘Ge weet wat ze zeggen van een oude velo, he.’ Ja, Jan, dat weten we.

Ja Jan

‘Ja Jan’ was trouwens een VRT-programma uit 2015, waarin Jan Van Looveren zogenaamd op elke uitdaging ‘ja’ moest antwoorden. Een Tom Waes-achtige reeks, waarin Van Looveren toch vooral het talent van zijn collega bewees. Terwijl Waes een kijkcijferkampioen werd omdat hij vrij authentiek al zijn indrukken met de cameraploeg deelde, bleek Van Looveren niet in staat om treffende uitspraken te doen over zijn ervaringen in het programma en wat dat zoal met hem deed.

Zelfs na een hallucinante ervaring met de psychedelische drug ayahuasca in Zuid-Amerika kwam er niet veel uit, behalve dan Jans maaginhoud. ‘Ja, dat was heftig’, zei hij achteraf. En daar moesten we het dan maar mee doen.

Terug naar ‘Factcheckers’. Op een zeker moment fietst Britt Van Marsenille over het Sint-Baafsplein in Gent. ‘Amai, is dat hier altijd zo druk?’ vraagt ze aan Thomas en Jan. Wat denk je zelf, Britt? In het historische centrum van een van de meest toeristische steden van ons land? Zou het daar vaak druk kunnen zijn? Neem vooral je tijd om er eens over na te denken.

De twee andere zogenaamde ‘factchecks’ gingen over de uitspraak: ‘Zijn boodschappen in België steevast duurder dan in de buurlanden?’ (Het antwoord: sommige producten wel en andere niet. Boeiend!) En tot slot: ‘Sharenting is niet altijd zonder risico’s.’

Online misbruik

Sharenting is een Engels neologisme, een porte-manteauwoord van Sharing en Parenting, en duidt op ouders die foto’s van en verhalen over hun kinderen op sociale media delen zonder na te denken over mogelijk misbruik door pedofielen of oplichters. Die reportage was de enige waarin ook echt iets getoond werd dat niet iedereen met twee hersencellen al lang weet.

Hoe iemand bijvoorbeeld de stem van je kind met AI allerlei boodschappen kan laten inspreken op je antwoordapparaat. ‘Papa, ik weet niet waar ik ben en ze hebben alles gepikt, kan je snel 500 euro sturen naar het volgende nummer…’ Dát is relevant om aan te tonen.

Van de Veire mocht nu een reactie geven alsof dat sokkenschandaal met hem nooit heeft plaatsgevonden

Maar toen haalden Britt en co er twee influencers plus een tv-gezicht bij, meer bepaald Peter Van de Veire. Hoe gênant is dat?! Uitgerekend de man die online te kijk is gezet met zijn gepikte – maar níét-gemanipuleerde – naaktbeelden. Díé Peter Van de Veire mocht nu opdraven om een reactie te geven over misbruik van beelden en daarbij te doen alsof dat sokkenschandaal met hem nooit heeft plaatsgevonden? Dat is toch een beetje alsof je Zelensky zou uitnodigen om hem ermee te confronteren dat Poetin mogelijk wel eens een van zijn grensgebieden zou kunnen bezetten.

Zapman beoordeelt dit programma dan ook als ‘eerder onnozel’.

Jan Van Looveren

Factcheckers op VRT 1: het WK open deuren instampen