‘Iedereen kent wel iemand in zijn kring van wie men weet of vermoedt dat hij onterecht thuiszit. Dat is de kern van het probleem.’ Aan het woord is dokter Jan Van Meirhaeghe, voorzitter van het Vlaams Artsenverbond (VAV). Hij reageert op de ophef die volgde op de uitspraken van N-VA-voorzitter Valerie Van Peel over de ‘afhankelijkheid’ van controleartsen en ziekenfondsen. Lees: dokters die door de fondsen ingeschakeld worden om de arbeidsongeschiktheid van hun leden te controleren, zijn te laks.

Jan Van Meirhaeghe is orthopedisch chirurg. ‘Ik word dit jaar zeventig. Sinds het einde van de jaren 80 behandel ik patiënten en schrijf ik, net als andere artsen, arbeidsongeschiktheid voor. Maar ik sta ook aan de andere kant. Zo doe ik voor verzekeringsmaatschappijen controles en word ik door arbeidsrechtbanken aangesteld als deskundige in betwistingen over arbeidsongeschiktheid.’ Dokter Van Meirhaeghe is ook politiek actief, als gemeenteraadslid voor de N-VA in het West-Vlaamse Damme.

Groter probleem

Het Vlaams Artsenverbond boog zich al meermaals over de materie van de langdurig zieken die omwille van medische redenen (officieel) niet aan het werk kunnen. ‘Valerie Van Peel heeft een punt’, vindt Van Meirhaeghe. ‘Ziekenfondsen zijn rechter en partij. Een adviserende arts (de “controlearts”) van een ziekenfonds moet iemand controleren die lid is van datzelfde ziekenfonds en daarvoor een bijdrage betaalt.’ Tezelfdertijd maakt de VAV-voorzitter zich sterk dat niet de controleartsen an sich het probleem zijn. ‘Het probleem is veel groter.’

Niet-objectiveerbare klachten zijn de basis van het probleem van de langdurig zieken

‘Het is niet zo dat de meeste adviserende artsen de deontologie van hun beroep overboord gooien. Het probleem is eerder dat de voorbije halve eeuw de medische wereld, artsen – alle artsen, niet enkel de adviserende – meer en meer ziekten en diagnoses zijn gaan aanvaarden voor arbeidsongeschiktheid. De behandelende artsen schrijven er ook meer voor en voor langere periodes.’

Van Meirhaeghe blikt terug: ‘Toen ik in 1981 afstudeerde was rugpijn de meest frequente reden voor arbeidsongeschiktheid. Waarom? Omdat rugpijn moeilijk te objectiveren is, zeker toen. Mensen die arbeidsongeschikt worden verklaard, hebben vaak een klacht – een subjectieve last die moeilijk te verifiëren is. Later, toen rugpijn dankzij nieuwe technologie objectiveerbaarder werd, verschoven de klachten naar chronisch vermoeidheidssyndroom en nog later naar burn-out en naar stress. Die niet-objectiveerbare klachten zijn de basis van het probleem van de langdurig zieken. Ik noem dat “etiketten”, geen “diagnoses”.’

Controleren

Van Meirhaeghe concludeert: ‘Wat Van Peel de adviserende artsen en de ziekenfondsen verwijt, zouden we ook de behandelende artsen kunnen verwijten. De ziekenfondsen willen hun leden niet kwijt, maar de behandelende artsen willen ook hun patiënten niet kwijt. Dat is het resultaat van ons gezondheidszorgsysteem, dat nog altijd gebaseerd is op betaling per prestatie en vooral door de overheid gefinancierd wordt.’

Ook de patiënten treft schuld: soms moet men gewoon op zijn tanden bijten

Volgens de VAV-voorzitter is er ook een andere, institutionele reden voor de toename van het aantal langdurig zieken. ‘Na één jaar verandert het statuut van iemand die ziek is naar het statuut van een invalide. Vroeger werd op het moment dat die overstap gemaakt werd een onafhankelijke controle georganiseerd door het RIZIV. Door de overheid, dus. Maar een socialistische minister (Laurette Onkelinx, red.) heeft die een tiental jaar geleden de facto afgeschaft. Toen is het echt uit de hand beginnen lopen. Dat Frank Vandenbroucke, ook een socialist, nu met de gebakken peren zit, is enigszins ironisch.’

Vinger wijzen

‘Ik werk ook als deskundige voor arbeidsrechtbanken. Ik doe een dertigtal zaken per jaar, sommige collega’s doen er honderd. Dat gaat dan vooral over beëindigingen van iemands arbeidsongeschiktheid. En wij komen allemaal rond hetzelfde percentage uit: 98 procent van die schorsingen zijn terecht. 98 procent van die arbeidsongeschikten was dus eigenlijk onterecht arbeidsongeschikt.’

De totaalschuld in de schoenen van artsen en ziekenfondsen schuiven, vindt Van Meirhaeghe te eenvoudig. ‘Ook de patiënten treft schuld. Vijftig jaar geleden was men misschien te beschaamd geweest om onterecht ziek te zijn en te profiteren, vandaag lijkt dat minder het geval. Soms moet men gewoon op zijn tanden bijten. Maar het is moeilijk om dat als arts aan een patiënt te vertellen. Ook als het klopt.’

Jan Van Meirhaeghe

Controleartsen en ziekenfondsen: ‘Het probleem is veel groter’