Wat begon als een verzoek om een ongewoon pretpark te bezoeken, groeide uit tot een onverwachte confrontatie met geschiedenis, identiteit en het Franse geheugen. In de Vendée ontdekte ik een Frankrijk dat ongegeneerd patriottisch zijn verleden bezingt. Dit is geen reisverslag, maar een verkenning van een bepaald soort Frans zelfbeeld dat zich moeilijk laat vertalen.

Enigszins verstrooid scrolde ik door de berichten van mijn Britse kranten op mijn smartphone. Het Verenigd Koninkrijk worstelde alweer met een hoge instroom van illegale migranten die per boot de Noordzee oversteken. Boze betogers verzamelden zich bij hotels waar asielzoekers verbleven. De politie kreeg het verwijt dat ze de tegenbetogers steunde. In het Lagerhuis werden er vragen over gesteld. ‘We zijn er,’ onderbrak mijn vrouw me. Ze draaide aan het stuur en we reden een uitgestrekt parkeerterrein op. Ik liet Engeland en zijn problemen achter me.

Het idee kwam van een van mijn kinderen, tijdens een schooldag in het voorjaar. Ze had gehoord over Le Puy du Fou in de klas, waar een klasgenootje een bevlogen spreekbeurt had gegeven. De vonk sloeg over. Ik had er zelf ook al eens iets over gelezen, maar vooral het voorstel om naar de Vendée te trekken sprak me aan.

Enkele jaren terug stelde ik een boek samen over de achttiende-eeuwse Boerenkrijg in de Oostenrijkse Nederlanden tegen de Franse bezetting. Tijdens die research kwam ik ook uit bij de opstand van de Vendée. Dat was een gelijkaardige, maar veel krachtigere en massalere weerstand tegen de Franse Revolutie. Nog voor ik ‘est-ce que’ kon zeggen, hadden we onze reis al geboekt.

Complexloos Frans en christelijk

Le Puy du Fou is geen gewoon pretpark. Hier geen achtbanen, geen waterglijbanen, geen mascottes. De enige mechanische attractie is een historische draaimolen. Wat je er wel vindt, is een onwaarschijnlijk meeslepende ode aan de Franse geschiedenis. Vooral het Frankrijk dat zich minder identificeert met de waarden van de Republiek. Je zou het gerust de entertainmentversie van de Vendée-opstand kunnen noemen.

In 1977 kochten Philippe de Villiers, toen nog een twintiger en nu bekend als conservatief politicus, en Jean Saint Bris een kasteelterrein in het plaatsje Les Epesses, et le reste appartient à l’histoire.

Frans christelijk patriotisme

Wat me trof was de complexloze toon. Geen terughoudendheid, geen ironie. Het park bulkt van het Frans patriottisme en staat stevig in christelijke grond. Een middeleeuwse stad moet worden gered van een Anglo-Bourgondische invasie. Een herderinnetje ontvangt een Heilige Lans van Jeanne d’Arc en, met engelen aan haar zijde, verslaat ze de vijand. De lelievlag waait opnieuw triomfantelijk, grâce à Dieu.

In een ander spektakel valt een vroegmiddeleeuws dorpje ten prooi aan Noormannen. Een drakar zoeft spectaculair over de rivier. Alles staat in lichterlaaie. Roofvogels, zwaarden, relieken, heiligen: het is groots en meeslepend. Op het nippertje komt de relikwie van Sint Philibertus tot leven en dwingt de Noormannen op de knieën…tot bekering. Frankrijk wint!

Gladiatoren

In het Romeins circus, dat plaats biedt aan zevenduizend toeschouwers, herleeft een wagenrenwedstrijd à la Ben Hur. Je bevindt je in de nadagen van het rijk, met keizer Diocletianus aan het roer. Centraal staat een Gallo-Romeinse soldaat die zijn vrouw en kinderen, uiteraard christenen, wil redden van de gladiatoren. Je kan al raden wie het haalt.

Een ander hoogtepunt is het indrukwekkende ronddraaiende podium waar het leven van generaal François de Charette wordt uitgebeeld, de held van de Vendée, met witte pluim op de hoed. Van zeeslagen tot bals in Versailles, van strijd tegen ‘les Bleus’ tot zijn executie: het spektakel druipt van grandeur. Vive l’ armée catholique et royal!

Zwijg over de oorlog

Wie door het park wandelt, treft scènes uit de geschiedenis van Clovis en de vaas van Soissons, expedities van La Pérouse in opdracht van le Roi, de loopgraven van Verdun, tot de renaissance onder koning Frans I. Opvallend is dat de Tweede Wereldoorlog volledig afwezig blijft in het park. Wellicht is de keuze tussen generaal Charles de Gaulle en maarschalk Philippe Pétain te beladen voor een patriottisch narratief.

Pétain was in de Grote Oorlog een held, maar als leider van Vichy Frankrijk – of het Onbezette Frankrijk – was hij tijdens de Tweede Wereldoorlog een collaborateur. De oude maarschalk werd in 1945 veroordeeld tot de doodstraf, maar zijn rivaal generaal De Gaulle zette de straf om in levenslange verbanning. Hoe giet je zoiets in een eendimensioneel verhaal?

Net niet in technicolor

Naast het visuele geweld, dat me sterk deed denken aan oude technicolorklassiekers vol mantels en degens waar ik als kind dol op was, viel me vooral de toon van het park op. Complexloos, zonder ‘ja maar’, zonder schaamte. Men bezingt het Franse verleden met volle borst. Het Franse verleden dat niet tot de canon van La République behoort, welteverstaan. Hier beleeft de onderbuik van Frankrijk zijn plezier, ver weg van Parijs.

In de klassieke pretparkshop vind je boeken over de Franse geschiedenis en de Vendéeopstand naast speelgoedzwaardjes en brildoekjes met de Franse lelie op.

Voorbeelden trekken

Spanje heeft ondertussen zijn eigen versie van Le Puy du Fou. Een Nederlandse variant werd overwogen, maar is er nooit gekomen. Intussen werkt men aan een Britse vestiging. Of men in het Verenigd Koninkrijk vandaag nog het lef heeft om het eigen verleden zo uitgesproken te ensceneren? Ik betwijfel dat ten stelligste. Van een Belgische versie is al helemaal geen sprake. En dat hoeft niemand te verbazen. Hoe leg je de ‘Belgische’ geschiedenis uit aan een publiek? Of denk even aan de collectieve kramp die ontstond toen Het verhaal van Vlaanderen werd gelanceerd.

Nee, zoiets kunnen alleen de Fransen. ‘Ils ont une certaine idée de la France‘, om generaal De Gaulle te parafraseren. De grote Fransman, u weet wel, geboren in Rijsel, in Frans-Vlaanderen. Zelfs het schijnbaar ongecompliceerde is complex.

Jean Saint Bris

Le Puy du Fou: ‘une certaine idée de la France’