Hans Bonte (Vooruit) is tot de Vlaamse regering toegetreden: niet zozeer om Melissa Depraetere als minister te vervangen, dan wel om Caroline Gennez als viceminister-president te vermijden.

Juicht, Vlamingen, juicht! Voor het eerst in de geschiedenis van onze deelstaat beschikken we over een minister zonder portefeuille! Melissa Depraetere is nog wel lid van de Vlaamse regering, maar de bevoegdheid voor de beleidsvelden Wonen, Energie, Klimaat, Toerisme en Jeugd is haar ontnomen. Haar collega’s hebben die toegewezen aan Hans Bonte, die op 21 januari voor het Vlaams Parlement als minister de eed heeft afgelegd. Daarmee is in vervulling gegaan wat we hier op 21 november hebben geschreven: ‘In de Vlaamse regering komt er een socialistische minister bij’, want ‘Depraetere krijgt geen vervanger, maar een dubbelganger.’

Collegiaal

Depraetere is wegens vervroegd zwangerschaps- en daaropvolgend moederschapsverlof verhinderd haar ambt als minister uit te oefenen. Artikel 16 van het besluit van 5 juli 2024 ‘tot delegatie van beslissingsbevoegdheden aan de leden van de Vlaamse Regering’ bepaalt ter zake: ‘Als de minister-president of een lid van de Vlaamse Regering afwezig of verhinderd is, wordt een regeling voor plaatsvervanging getroffen.’

Sinds jaar en dag betekent dat concreet dat een minister die afwezig of verhinderd is, vervangen wordt door een collega, doorgaans – maar niet noodzakelijk – van dezelfde partij. Een regering is immers een collegiaal orgaan en dus één en ondeelbaar. Elke minister spreekt namens de hele regering en kan te allen tijde door een andere minister, van welke kleur ook, worden vervangen.

Er hoefde in de Vlaamse regering dus geen minister bij te komen om Depraetere te vervangen. In een nota bij het delegatiebesluit van 21 januari over de bevoegdheidstoewijzing aan Bonte is minister-president Matthias Diependaele heel duidelijk: ‘Aangezien de Vlaamse regering collegiaal beraadslaagt, heeft de afwezigheid van een lid, zelfs als die afwezigheid langdurig is, geen invloed op de beslissingsbevoegdheid van de Regering en evenmin op de geldigheid van haar samenstelling’.

Eenvoudig en gebruikelijk

De eenvoudigste én gebruikelijke regeling voor de vervanging van Depraetere bestond er dus in dat een collega, eventueel twee collega’s, tijdelijk haar bevoegdheden overnam. Vooruit, daarin gevolgd en gesteund door N-VA en cd&v, heeft die regeling niet toegepast.

Ze hadden voor de tweede beste regeling kunnen gaan: Depraetere neemt tijdelijk ontslag als minister en wordt tijdelijk vervangen door een partijgenoot. In dat geval was ze opnieuw Kamerlid geworden (want ze is in 2024 op de Kamerlijst verkozen) en haar vervanger in de Kamer, Axel Weydts, zou moeten opkramen. Vooruit, daarin gevolgd en gesteund door N-VA en cd&v, wilde dat niet.

Niet willen of niet mogen?

De drie partijen kozen ervoor aan de Vlaamse regering een tiende en derde socialistische minister toe te voegen. Daar waren redenen voor, valt in de wandelgangen van het Vlaams Parlement te horen, zonder verdere uitleg. Een van die redenen – misschien wel de enige en in elk geval de hoofreden – is dat Caroline Gennez, de tweede minister van Vooruit in de Vlaamse regering, geen viceminister-president wilde – of moeten we zeggen: mocht – worden.

Indien er geen minister was bijgekomen, zou Gennez de enige zijn geweest die voor Vooruit viceminister-president kon worden en in de plaats van Depraetere in ‘de kern’ kon komen – het cenakel waar de moeilijkste knopen doorgehakt en politieke deals gesloten worden. Indien we Vooruit-voorzitter Conner Rousseau mogen geloven, heeft Gennez daarvoor gepast. Ze heeft met Welzijn en Cultuur al twee zware departementen en sommigen vragen zich af wanneer ze slaapt, zei hij op de persconferentie bij de voorstelling van Bonte.

Voorwendsel

Bonte neemt inderdaad niet alleen de bevoegdheden maar ook het viceminister-presidentschap van Depraetere over. Zijn Wonen, Energie, Klimaat, Toerisme en Jeugd dan zoveel lichtere departementen dan Welzijn en Cultuur? Of zijn de ‘twee zware departementen’ maar een voorwendsel? Gennez had immers sterkere troeven dan Bonte om viceminister-president te worden: ze heeft mee onderhandeld over het regeerakkoord en ze draait al anderhalf jaar mee in de Vlaamse regering. Waarom zou ze dan gepast hebben?

Hoe dan ook, of ze niet wilde dan wel niet mocht: er moest een derde socialist in de Vlaamse regering komen, niet zozeer om Depraetere als minister dan wel om Gennez als viceminister-president te vervangen.

Geldelijk statuut

Moeten wij, Vlamingen, nu in het onderhoud van tien ministers voorzien? Rousseau zegt dat de vervanging van Depraetere budgetneutraal is en de Vlaamse belastingbetaler geen cent zal kosten. Ook in de al genoemde nota bij het delegatiebesluit staat dat de zaak geen weerslag heeft op de begroting. Minister-president Diependaele stelt een afzonderlijke nota ‘over het geldelijk statuut van minister Bonte en minister Depraetere’ in het vooruitzicht.

Zullen beiden één ministerwedde delen? Zowel Rousseau als Diependaele is het antwoord op die vraag en volledige openheid over het ‘geldelijk statuut’ van de twee ministers verschuldigd.

Jill Schellens

Was het geen reden om een derde Vooruit-minister in de Vlaamse regering te droppen, de tijdelijke afwezigheid van Depraetere komt partijvoorzitter Rousseau electoraal-strategisch niet eens slecht uit. Met Bonte koos hij voor ‘een ervaren rot’ en iemand ‘die stevig in zijn schoenen staat’, schreven de kranten. Maar evenzeer, zo al niet meer, koos Rousseau ervoor om Jill Schellens in het Vlaams Parlement binnen te loodsen. Als verkozen opvolger vervangt ze Bonte. Schellens wordt in mei 29 jaar, is eerste schepen in Aarschot, derde-generatietelg van een volbloed socialistisch geslacht en ex-kabinetsmedewerker van Frank Vandenbroucke.

Indien Bonte over een half jaar terugkeert naar het Vlaams Parlement, moet ze opstappen. Maar keert hij terug? Vandenbroucke houdt in 2029 op met politiek. Schellens kan in het arrondissement Leuven de opvolging verzekeren, maar ze mist ervaring en bekendheid. Tot de verkiezingen van 2029 kan ze nog drie jaar parlementslid zijn, ervaring opdoen en haar bekendheid vergroten. Bonte is 64 en was, vóór hij minister werd, ‘aan het uitbollen’. Heeft Rousseau met hem een deal gesloten om niet terug te keren naar het Vlaams Parlement en zo Jill Schellens te ‘lanceren’, op tijd voor de verkiezingen van 2029?

Jill Schellens

Niet Depraetere, maar Gennez moest vervangen worden …