Het ADVN-Archief voor nationale bewegingen lanceert de herdenking van het Historisch Pardon met een korte documentaire, een wetenschappelijk artikel en een lemma in de Encyclopedie van de Vlaamse Beweging. ‘Het wordt tijd dat we die last van de oorlog afleggen en dat kan alleen door te zeggen: sorry voor wat er gebeurd is – zo eenvoudig is dat.’ Maar was het zo eenvoudig?

Het is 25 jaar geleden dat Frans-Jos Verdoodt op de IJzerbedevaart van 2000 het Historisch Pardon uitsprak. Een erkenning van de historische fout van een deel van de Vlaamse Beweging in de Tweede Wereldoorlog.

Zwarte Zondag

Maar dat Pardon moet ook gekaderd worden in de tijdsgeest. Uiteindelijk is veel van wat toen in de Vlaamse beweging gebeurde terug te brengen tot Zwarte Zondag, de electorale doorbraak van het Vlaams Blok op 24 november 1991.

In de jaren daarop volgend, en ook daardoor gestimuleerd, probeerden progressieve figuren en groeperingen het flamingantische middenveld, in het bijzonder het IJzerbedevaartcomité en de jaarlijkse IJzerbedevaart, naar hun hand te zetten.

Progressieve geschiedschrijving

Die context is er deels in het artikel, in de documentaire helemaal niet. In de film – geregisseerd door fotograaf en documentairemaker Jimmy Kets – kijken Frans-Jos Verdoodt en historicus Bruno De Wever terug op die bewuste dag. Het draait om de figuur van Verdoodt, zelf afkomstig uit een collaboratiegezin en oud-voorzitter van het ADVN.

De auteur van het artikel en het lemma, Nico Van Campenhout, komt uit dezelfde progressieve Vlaamse hoek als Verdoodt. Ook Bruno De Wever was betrokken bij de Voorwaarts-groep, bestaande uit enkele Vlaamse intellectuelen en ex-politici van progressieve signatuur.

Pardon

Het Pardon kadert in een trauma waar een generatie mee worstelde die 25 jaar geleden, 60 jaar na het einde van de oorlog, zelf oud werd. Het lijkt gedreven door de drang om aan de juiste kant van de geschiedenis te staan, zeker in de context van die tijd met de opkomst van radicaal-rechtse partijen.

Het Historische Pardon was voor velen op rechts ook de laatste druppel. Ze voelden zich, niet onterecht, geviseerd. Die Voorwaartsgroep probeerde op niet zo subtiele wijze het collaboratieverleden in de schoenen van het Vlaams Blok en de radicale Vlaamse beweging te schuiven. Dat viel weinig subtiel op te maken uit de teksten van de Voorwaartsgroep waarvan Verdoodt een vooraanstaand lid was.

Een klok

Dat aspect ontbreekt helaas. Wat voor een onafhankelijke geschiedschrijving toch vrij essentieel is. Waarom komt in de documentaire niemand van de toenmalige tegenstanders van dat Pardon aan het woord? Niemand uit het toenmalige IJzerbedevaartcomité? Niemand van het toen geviseerde Vlaams Blok?

Het Pardon wordt hier breed uitgesmeerd alsof het heel wat teweeg heeft gebracht. Dat is in de kleine kring van onderzoekers over de Tweede Wereldoorlog en de Vlaamse beweging zeker het geval. Maar het heeft niet geleid tot een breed maatschappelijk debat.

Geen pardon

Dat dit Pardon de doodsteek gaf aan de IJzerbedevaart, daarover wordt met geen woord gerept. Na het Pardon liep het aantal deelnemers sterk terug. Vandaag is de IJzerbedevaart betekenisloos geworden met een honderdtal deelnemers. Enkele jaren later ontstond ook de IJzerwake als tegenmanifestatie.

De vraag of het bruuskeren van de radicale rechterflank van de Vlaamse Beweging niet ook de bedoeling was van het pardon en een deel van het IJzerbedevaartcomité wordt helaas niet gesteld. Als het ADVN die vragen al niet meer stelt… Of moet geschiedschrijving altijd een agenda dienen?

De documentaire is te bekijken op de webpagina van het ADVN

Jimmy Kets

Historisch Pardon, zonder pardon