Zo’n 20.000 Nederlandstalige titels komen er jaarlijks op de boekenmarkt, dat is meer dan 50 per dag. Romans, dichtbundels en non-fictie, verschenen bij respectabele uitgevers, maar ook kleinere, of in eigen beheer. Dat laatste is ook veel makkelijker geworden door de print-on-demand techniek die kleine oplages mogelijk maakt aan betaalbare prijzen. In elke sterveling schuilt een boek, wordt wel eens gezegd.

De twee belangrijkste boeken van het jaar zijn in elk geval al verschenen. Enerzijds ‘Verraad aan de verlichting’ van filosoof Maarten Boudry, en anderzijds ‘De aanslag op Napoleon’ van Johan Op de Beeck. Waarom ik dat zo stellig weet? Omdat beide heren bij premier Bart De Wever zijn langsgegaan om te poseren met hun boek, en aansluitend de foto enthousiast deelden op hun sociale media. Maarten wist de premier zelfs te strikken voor zijn boekvoorstelling, terwijl Johan zijn stoute schoenen aantrok en zo maar op ‘de 16’ aanbelde. Met groot succes.

Wie dat opvat als een ereronde in het nationale kampioenschap slijmen en kontdraaien, snapt niets van marketing. En wie denkt ‘hmm, zo dicht aanschurken bij de macht, is dat wel gezond voor een intellectueel?’, is gewoon jaloers. Als je het imprimatur krijgt van de belangrijkste politicus van het land, ben je meteen geaccrediteerd en incontournabel. En staan de media in de rij voor een interview. Dat Bart De Wever zich voor de gelegenheid vergeleek met Napoleon, kan ironie zijn. Kwatongen beweren dan weer dat er vanuit het N-VA-hoofdkwartier een lidkaart onderweg zou zijn richting Maarten Boudry. Et alors?

Pulp

IJdelheid en hang naar eer en roem zijn menselijk, en wie talent heeft, mag dat etaleren in een ‘premier cru’. Voor een schrijver is het boek, als tastbaar object dat kan gesigneerd worden, dan ook de bezegeling van zijn intellectuele kunnen.

De vraag die men zich anderzijds bij elk boek moet stellen, is of het ding het papier waard is waarop het gedrukt werd, en of daar een boom voor moest sneuvelen (Buch = ‘beuk’). Ja dus. Boeken bestaan omdat er papierfabrieken, drukkers en uitgevers bestaan, een industrie die mensen tewerkstelt en een economisch nut heeft. Onverkochte ladingen komen eerst bij de ramsj terecht en daarna in de pulpmolen. Koop dus boeken zonder bladschaamte, want tegenwoordig 100 procent recycleerbaar.

Zoals u weet, is mijn favoriete vorm de column: geen papier dus, geen fanfare, en ook geen foto’s met de premier

Zoals u weet, ben ik een reïncarnerende ééndagvlieg en is mijn favoriete vorm de column, liefst digitaal, in blogvorm of als webmagazine. Geen papier dus, geen fanfare, en ook geen foto’s met de premier. Dat is een persoonlijke keuze. Columns dragen per definitie de odeur van de waan van de dag. Er is niets eeuwigs aan, en hun waarheid duurt nooit langer dan 24 uur. Ze wekken onenigheid op en lange tirades op fora. Maar ook het grootste ongenoegen hoeft niet langer dan één etmaal te duren.

Die onenigheid is essentieel. Er zijn nogal wat lieden die voor de vrije meningsuiting zijn, zo lang die strookt met hun eigen mening. Er zijn lieden die van een columnist verwachten dat hij schrijft wat ze willen lezen. Dat is een grote misvatting: een columnist moet zijn lezers kietelen of zelfs tegen de haren instrijken. Anders heb je geen polemiek en zitten we in een andere soort werkelijkheid, namelijk die van de gegoten letters.

Sacrament

Wat ons bij de oorsprong van de westerse boekdrukkunst brengt, zoals u weet ondertussen 500 jaar geleden. Johannes Gutenberg kon zijn innoverende industrie opstarten met de steun van de Heilige Kerk, omdat hij bijbels drukte en dus de Goede Boodschap hielp verspreiden. Ik denk dat het Boek (met hoofdletter) tot op vandaag die missionarishouding vertoont: het zijn allemaal mini-bijbeltjes, ook de romans. Verhalen die consistent willen zijn en zich als geheel presenteren, met een begin, een middendeel en een slot, een goeie titel, een aantal hoofdstukken, een ‘plot’.

Gutenberg kon zijn innoverende industrie opstarten met steun van de Heilige Kerk, omdat hij bijbels drukte en dus de Goede Boodschap hielp verspreiden

Soms krijgen ze daarvoor een prijs, en looft de jury het boek ‘dat ons over tien of twintig jaar nog steeds zal verwonderen en ontroeren, en dat lang herinnerd zal worden als een uitzonderlijke vertelling’ (over Oroppa van Safae el Khannoussi, winnares van de Libris Literatuurprijs 2025).

Dat dus. Het Boek is verplichte lectuur, iets dat je móét gelezen hebben, dat zijn relevantie behoudt, ons tot een beter mens maakt, en waar literaire exegeten ook instructies over geven hóé je het moet lezen om alle subtiliteiten te snappen. De schrijver (m/v) is een God in het diepst van zijn gedachten, of minstens Jezus, en het lezen is een sacrament, de consumptie van een stukje gewijd lichaam.

Onsterfelijk

Vandaar het gezegde ‘wie schrijft die blijft’, door sommigen vervormd tot ‘wie slijmt, die blijft’. Het gaat allemaal om gesublimeerde doodangst, de schrik om vergeten te worden, en de letteren als vehikel naar de eeuwigheid. De Nobelprijs is het hoogste, maar een kleinere zoals de driejaarlijkse Prijs der Nederlandse letteren is voor Vlaamse auteurs ook al een opstap. Die wordt bovendien door een echte vorst uitgereikt, en geen verkozen onderkoning.

Terwijl de lezer meent dat hij iets te eten krijgt de schrijver hem leeg om het eeuwig leven te verwerven

De ijver van schrijvers – en bij uitbreiding intellectuelen – om zich in de schaduw van de macht te koesteren, is dus niet alleen persoonlijke marketing, maar vooral een sollicitatie naar de onsterfelijkheid. Voor vrouwen werkt mannelijke roem erotiserend, voor de Herenclub zelf is het pure angst voor de ontbinding. Zo bekeken is het boek een vampirisch object: terwijl de lezer meent dat hij iets te eten krijgt, namelijk geestelijk voer, zuigt de schrijver hem langs die weg leeg om het eeuwig leven te verwerven.

In dit nieuwe napoleontische tijdperk, waar nieuwe zonnekoningen opschieten als madeliefjes, zijn we dan nog één ding vergeten: hoe hard de auteurs ook hun best doen om in de prijzen te vallen, het niveau begrijpend lezen is door de kwaliteit van het Vlaamse onderwijs dermate gekelderd dat een boek iets is voor 60-plussers, per definitie een uitstervende soort. Dat maakt de vanitas rond het boek wel heel ijl. En de wedren naar de Parnassus, de Muzenhemel, des te sneller. In de coulissen monkelt Kristien Hemmerechts, de schrijfster die de ontlettering aanvoert.

Hoe dat allemaal te rijmen valt, ja kijk, daarvoor is een totaalkijk op de dingen nodig, en die mis ik ten gronde. Boudry en Op de Beeck, de 16 is voor u!

Johannes Gutenberg

Premier grand cru classé