Komt er een ruk naar rechts in Zuid-Amerika? Het voorbeeld van de Argentijnse president Javier Milei werkt inspirerend. Er is een Milei-navolger die kans maakt president te worden in Chili en daarna volgt misschien Colombia.

Volgende zondag zijn er presidentsverkiezingen in Chili. Chilenen moeten over het algemeen niet veel weten van Argentijnen, en omgekeerd. Het is dan ook opzienbarend dat de kandidaat die recent als een komeet naar boven schoot in de peilingen het evenbeeld is van de Argentijnse president Javier Milei. Het gaat om de libertair Johannes Kaiser.

Te woke

Algemeen wordt verwacht dat rechts de nieuwe president zal leveren. De huidige linkse president Gabriel Boric (wettelijk niet herverkiesbaar) heeft veel van zijn pluimen verloren en is weinig populair. Hij beet zijn tanden stuk op een nieuwe Grondwet. Die werd door de Chilenen te woke bevonden en uitgespuwd in het referendum van 2022 (met maar liefst 62% tegenstemmen). Het helpt ook niet dat de kandidate van Links, Jeannette Jara, een communiste is, die als uittredend minister van werk deelt in de brokken van Boric.

De gedoodverfde winnaar aan de rechterzijde is José Antonio Kast van de Republikeinse Partij. Kast was lange tijd de ‘ultra’ die inbeukte op de traditioneel-rechtse partij UDI. De UDI-kandidate is dit keer Evelyn Matthei. Die maakte echter een belabberde indruk tijdens de campagne en lijkt uitgeteld. Dat komt ook omdat Kast salonfähiger is dan vroeger en naar het centrum is verschoven. Tegelijk zit er sleet op Kast. Het is al de derde keer dat hij deelneemt aan de presidentsverkiezingen en de Chilenen lijken wat uitgekeken op hem.

Libertaire influencer

Enter Johannes Kaiser, een excentrieke libertair die tot voor kort hoogstens enige bekendheid genoot met zijn Youtube kanaal El Nacional-Libertario. Hij wil het staatsapparaat drastisch afslanken, is tegen de liberalisering van abortus, anti-woke, anti-gender-ideologie, voor een harde aanpak van criminaliteit, tegen migratie en pro-Trump. In tegenstelling tot Kast doet hij geen enkele poging om zijn radicalisme weg te polijsten.

Hij wil het staatsapparaat drastisch afslanken, is tegen de liberalisering van abortus, anti-woke, anti-gender-ideologie, voor een harde aanpak van criminaliteit, tegen migratie en pro-Trump.

Daarom werd hij door geen enkele waarnemer ernstig genomen. Tot hij in oktober plots omhoog schoot in de peilingen, Matthei voorbijstak en Kast tot op vier procentpunten naderde. We weten niet of die trend zich nadien heeft verdergezet, want peilingen zijn verboden tijdens de twee weken voor de verkiezingen. Maar de kans lijkt reëel dat niet Kast, maar wel Kaiser het in de tweede ronde zal moeten opnemen tegen de communistische Jara.

De Chileense Milei?

Die dynamiek is zeer vergelijkbaar met wat in 2023 gebeurde in Argentinië. Ook Milei werd in de gevestigde media aanvankelijk weggezet als een verwaarloosbare schertsfiguur. Verwacht werd dat de rechtse Patricia Bullrich zou winnen. Maar zij draaide al te lang mee in de politiek, was daardoor te zeer besmet door het establishment, en werd uiteindelijk langs rechts voorbijgestoken door Milei, die op het einde van de campagne als een duiveltje uit een doosje tevoorschijn sprong.

Kaiser gaat onbeschroomd in tegen de politiek-correcte consensus over de militaire dictatuur in Chili

Een andere interessante gelijkenis met Milei is dat Kaiser onbeschroomd ingaat tegen de politiek-correcte consensus over de militaire dictatuur. Hij verdedigde eerder de staatsgreep van Pinochet en verklaarde dat hij een nieuwe staatgreep in vergelijkbare omstandigheden aanvaardbaar zou vinden. In één adem pleitte hij ervoor om de communistische partij te verbieden.

Linkse misdaden

In dezelfde zin vergoelijkte Milei tijdens de campagne van 2023 de militaire dictatuur in Argentinië door vooral de aandacht te vestigen op de misdaden van de uiterst-linkse guerrilla in de jaren zestig en zeventig. Het was een van de redenen waarom hij volgens de commentatoren en politicologen onmogelijk kon winnen. Tot hij won, met 56%.

Maandagmorgen weten we of Johannes Kaiser op dezelfde manier kan stunten als Javier Milei. En dan is het wachten op de tweede ronde, op 14 december, om te zien om we effectief een Chileense Milei krijgen.

En dan Colombia

Het is overigens niet enkel in buurland Chili dat het model Milei navolging krijgt. Volgende lente zijn er ook presidentsverkiezingen in Colombia. De situatie is een beetje vergelijkbaar met Chili. De zittende linkse president, Gustavo Petro, is onpopulair en het land lijkt klaar voor een ruk naar rechts.

Alleen is er aan de traditionele rechterzijde niet echt een voor de hand liggende kandidaat. Maar ook hier staat in de coulissen een Milei klaar. Dat is Abelardo de la Espriella. Het is een volstrekte outsider wiens programma copy paste Milei is. Hij is voor de minimale staat, voor de vrije markt, voor een harde aanpak van de criminaliteit, tegen abortus, tegen woke, tegen de gender-ideologie, en voor Trump.

Het draait om Trump

Met dat laatste speelt hij handig in op het groeiende onbehagen in Colombia over de ramkoers die Petro vaart tegen Trump. Colombia is traditioneel de beste bondgenoot van de Verenigde Staten in Latijns-Amerika, en veel Colombianen willen dat zo houden. In het verlengde daarvan kiest de la Aspriella ook ongegeneerd partij voor Israël, alweer net als Milei.

Terwijl dat minder het geval lijkt met Kaiser neemt de la Aspriella ook de campagnesymboliek over van Milei. Die laatste presenteerde zich als de leeuw die de hele politieke kaste zou opeten. De la Aspriella heeft daarvan een tijger gemaakt: ‘de tijger die brult en bijt, niets vreest en jaagt op de corrupte politici’. Meer nog dan Kaiser kan de la Espriella beschouwd worden als een echte Milei-imitator, al verraadt zijn baardje ook wel een invloed van de Salvadoraanse president Nayib Bukele.

Het is nog veel te vroeg om te voorspellen of dit zal aanslaan in Colombia. Duidelijk is wel dat het disruptieve fenomeen Milei uitdijt en inspirerend werkt tot ver buiten Argentinië. In combinatie met het Trump-effect levert dat een interessante chemie op ter rechterzijde. Benieuwd of de explosie in Chili groot genoeg zal zijn om Kaiser naar de macht te katapulteren.

José Antonio Kast

De rechtse golf in Latijns-Amerika

De wonderbaarlijke vermenigvuldiging van Javier Milei