De openbare omroep krijgt tegenwoordig zo weinig geld van de overheid dat ze bespaart op reiskosten, redacteurs en cameramensen. Dat is de indruk die het programma Met De Wind Mee (dinsdagavond op VRT1) probeert te wekken. Reporter Wouter Deboot reist met de fiets door de Balkan, met daarop een paar GoPro-camera’s gemonteerd. En dat leidt tot puur toevallige ontmoetingen. Echt waar?

De titel slaat op de ‘gimmick’ van dit format. De fietsende reporter volgt namelijk geen vooraf uitgestippelde route, maar checkt elke morgen vanwaar de wind komt. Om dan de tegenovergestelde kant uit te fietsen. Dat is een flinke bezuiniging, want zo heb je geen redacteurs meer nodig om je reis voor te bereiden.

Een gps is zo te zien ook te duur, want Wouter Deboot gebruikt een ouderwetse landkaart. Alweer geld bespaard. Nu snapt Zapman wel dat een landkaart er leuker uitziet op tv dan een gps-schermpje, maar ook dat dit formatelement mee de authenticiteit van het programma in de verf moet zetten.

Een gunstige wind

De vraag is: volgt Deboot echt de wind, en zo ja, hoe komt het dat de wispelturige wind hem toevallig naar bekende plaatsen brengt als Srebrenica, Sarajevo of Pristina? Zou het kunnen dat de tv-maker de windrichting soms ruim interpreteert om goeie televisie te kunnen maken? Dat is niet eens zo erg, maar het wordt wel een beetje kneuterig aangebracht allemaal.

Dat geldt ook voor de zuiver toevallige ontmoetingen. Rijdt hij toch wel net naar de stad waar de weduwe van zijn held Josip Weber woont zeker? En zie, daar komt de beroemde oorlogsfotograaf Paul Lowe, bekend van Time Magazine en Life, net langs op het moment dat Wouter de stad nadert.

Het wordt allemaal wel een beetje kneuterig aangebracht

Nogmaals: dat is niet per se erg, maar het wordt wel onnozel wanneer Wouter Deboot op weg naar Kosovo beweert ‘dat hem plots iets te binnen schiet’. Er woonden namelijk veel Kosovaren in het West-Vlaamse Tielt, waar hij opgroeide. ‘Misschien moet ik er eens een bellen.’ Jazeker, wij moeten geloven dat hij dat onderweg op de fiets bedacht.

Trukendoos

Ach, de tv-kijker slikt veel. De hoge kijkcijfers – 1,4 miljoen – voor het dertiende (!) seizoen van De Mol bewijzen ook dit jaar dat je met een vernuftige montage de mensen alles kan wijsmaken, want niet alleen de deelnemers worden gemanipuleerd. Knap gemaakt hoor, dat uit zijn voegen barstende scoutsspel, maar als competitie blijft De Mol volstrekte onzin.

Deboot komt bescheiden over

Ondertussen is Met De Wind Mee al bij al een aardig programma. Wouter Deboot komt bescheiden over, anders dan zijn wandelende collega-reporter Arnout Hauben die rond de Noordzee en rond de Middellandse Zee, maar vooral ook rond zichzelf draaide.

In de eerste aflevering van zijn tocht door de Balkan maakte Deboot meteen duidelijk dat hij niet naar Oekraïne zou fietsen, hoe hard de wind hem ook die kant op zou waaien. Wij dachten nochtans dat het westen van Oekraïne op dit moment nog behoorlijk veilig was, maar dat is ook weer gemakkelijk gezegd, veilig thuis achter onze computer.

Gemiste kansen

Hoewel het thema ‘oorlog’ vaak ter sprake komt op zijn reis, botst Wouter nergens op een frontlinie. Wel fietst hij regelmatig tegen een taalbarrière aan. ‘Do you speak English? Sprechen sie Deutsch?’ zijn de vaakst herhaalde zinnen in het programma, meestal gevolgd door hoofdschudden en onbegrijpelijk gebrabbel. Dat toont meteen de zwakte van zulke reisprogramma’s met ’toevallige ontmoetingen’, waarbij de gimmick belangrijker wordt dan de inhoud. Een Balkanreis mét een tolk lijkt ons interessanter.

De gimmick wordt belangrijker dan de inhoud

Reisprogramma’s als deze missen ook kansen omdat alles zogenaamd ‘onvoorbereid’ moet lijken. En dan moet alles bij VRT ook nog eens ‘inclusief’, ‘positief’ en ‘verbindend’ zijn. ‘Sarajevo is het Jeruzalem van de Balkan’, legt een lokale schone uit. ‘Je hebt hier vlak bij mekaar een moskee, een synagoge, een katholieke en een orthodoxe kerk.’ En ook beweert ze: ‘De oorlog in de jaren 90 ging niet om godsdienst.’

Het zou de moeite zijn om daar bijvoorbeeld een paar joden uit Sarajevo over te horen. Of een paar katholieken of orthodoxe christenen. Maar uiteraard blijft het programma zich beperken tot de moslims en gaat Deboot een Iftar bijwonen. Wat hij onderweg naar Mostar nog een keer doet, om daarna in Kosovo mee te gaan bidden in de moskee.

Fuck you, Belgium

Op het einde van de vierde aflevering belandt de fietsende reporter in Skopje in Noord-Macedonië. ‘Welke minderheid hebben we nog niet gehad?’ Hij zegt het niet, maar je ziet het hem denken wanneer hij vraagt naar de bevolkingsgroepen in de stad. Van alle mogelijkheden wil hij dan meteen naar Sutka, de grootste Romawijk van Europa.

Ach, zo authentiek, zo mooi

Hij wordt er ontvangen met een vriendelijk ‘Fuck you, Belgium’. Het lukt hem niet om contact te maken en de sfeer wordt zelfs grimmig in de hoofdstraat. Uiteindelijk mag Wouter toch ergens filmen bij mensen in een zijstraatje die hem trots hun ganzen tonen. Ach, zo authentiek, zo mooi. Maar dan blijken die agressieve beesten gekweekt te worden voor ganzengevechten. Het bloed in de straat is een stille getuige. Hoe brei je dààr toch nog een positieve boodschap aan?

Toegegeven: het is knap geprobeerd van Deboot: ‘Echt happig zijn ze hier niet op een camera, maar dat heb je wel meer met gemeenschappen die vaak verkeerd begrepen worden’, besluit hij.

Misschien moet hij volgende keer Conner Rousseau meenemen.

Josip Weber

‘Toevallige’ ontmoetingen in Met De Wind Mee op VRT