Het premierschap van Keir Starmer loopt al na nog geen twee jaar op zijn laatste benen. De premier wankelt niet alleen omwille het Mandelson-schandaal, maar ook omdat hij van bij zijn aantreden nooit echt populair is geweest. En omdat het Britse politieke systeem zelf vastzit.

‘We’ve changed the Labour Party, returned it to service, and that is how we will govern. Country first, party second.’

Zo sprak Keir Starmer de natie toe nadat hij het verzoek van de koning aanvaardde om een regering te vormen. Labour had daags voordien, op 4 juli 2024, een ‘grote’ meerderheid behaald in het Lagerhuis. In zetels klopt dat zonder meer. In stemmenpercentage is het verhaal anders.

Starmers electorale ‘overwinning’ was een uiting van afkeer voor de Conservatieven

Labour behaalde nauwelijks meer stemmen dan in 2019, toen de partij haar zwaarste nederlaag in bijna een eeuw leed en dat ondanks het feit dat Jeremy Corbyn toen méér kiezers (10 miljoen) wist te mobiliseren dan Starmer (geen 10 miljoen) in 2024.

Met andere woorden: Starmers electorale ‘overwinning’ was minder een uiting van enthousiasme dan van afkeer voor de Conservatieven. Dat wordt ook openlijk toegegeven. Het linkse parlementslid Karl Turner verklaarde aan de politieke podcast The Daily T dat veel kiezers voor Labour stemden omdat het ‘niet de Tory’s’ waren. ‘De overwinning van Starmer was vooral te danken aan Boris Johnson en Liz Truss’, bekent hij.

Een broos mandaat

Starmer erfde dus geen golf van vertrouwen, maar een vermoeide kiezer die vooral de vorige regering wilde afstraffen. Een deel van links onderschat hoe sterk de Britse publieke opinie sinds brexit is veranderd. Het klassieke tweepartijenmodel is uitgehold. Vandaag bestaan er eerder twee brede blokken dan twee dominante partijen. Aan de rechterzijde bevinden zich de Conservatieven en Reform UK, aan de linkerzijde Labour, de Liberal Democrats, de Groenen en de Schotse en Welshe nationalisten. Kiezers bewegen vooral binnen hun eigen blok en stappen nog zelden over van links naar rechts of omgekeerd.

Dat maakt dat onder het stevig ogende Britse first-past-the-postsysteem een feitelijk meerpartijenland schuilgaat waar kleine verschuivingen en tactisch stemmen leiden tot buitenproportionele resultaten. Op die manier haalde Labour in 2024 twee derde van de zetels met amper een derde van de stemmen. De comfortabele parlementaire meerderheid van Labour verhult een broos maatschappelijk mandaat.

Duizelingwekkend

Starmer stippelde bovendien nooit een duidelijke ideologische richting uit. Hij stapte naar de kiezer met ‘Change’, maar wat houdt die verandering in? In een interview liet hij zich eens ontvallen dat er niet zoiets bestaat als ‘Starmerism’. Het suggereert een gebrek aan visie. Dat vertaalt zich meteen in zijn regeringsbeleid.

Zelfs kabinetsleden erkennen dat er geen economisch plan is

Voor deze column ging ik op zoek naar de ‘u‑turns’ van het kabinet‑Starmer. Al snel merkte ik dat het er te veel zijn om ze uit het hoofd op te sommen. Eerst dacht ik dat mijn geheugen me in de steek liet of dat mijn kennis van de Britse politiek toch minder diep ging dan gehoopt. Maar nee: de lijst is gewoon lang. Terwijl een politieke bocht net iets uitzonderlijks zou moeten zijn. Ik zal u de volledige opsomming besparen en verwijs graag naar een overzichtsartikel in het Britse dagblad Metro, dat het allemaal netjes op een rij zet. Hopelijk maakt het u niet te duizelig.

Die indruk van stuurloosheid werd ironisch genoeg bevestigd in een gelekte digitale conversatie tussen de minister van Volksgezondheid, Wes Streeting, en de beruchte Peter Mandelson. In dat gesprek verzuchtte de minister dat ‘deze regering’ – waarvan hij dus zelf deel uitmaakt – ‘totaal geen groeistrategie’ heeft. Zelfs kabinetsleden erkennen dus dat er geen economisch plan is…

Bestuurder van een zelfrijdende trein

Labour is op dit ogenblik vooral met zichzelf bezig, ondanks de belofte van Starmer vlak na de verkiezingsoverwinning. Labour lijkt wel op de Tory’s…

Ja, Sir Keir zit voorlopig nog in Downing Street. Hij overleefde een mislukte interne machtsgreep, waarbij de Schotse Labourleider voorbije maandag zijn vertrouwen in hem opzegde. Dat gebeurde na een weekend waarbij een van de belangrijkste vertrouwelingen van de premier opstapte omwille van de Mandelson-affaire. De Schotse coup zakte in elkaar als een soufflé. Het volledige kabinet schaarde zich achter de premier en tijdens een besloten bijeenkomst in het Lagerhuis werd Starmer luid toegejuicht. Aan de deur stonden journalisten die hun oren letterlijk te luisteren legden en elk applaus chronometreerden om te zien hoeveel steun de premier nog had. Het klinkt belachelijk, maar zo werkt het.

De premier mag voorin zitten, maar anderen zullen de koers bepalen

Maar Starmer wordt ondanks het applaus vergeleken met de bestuurder van de Docklands Light Railway in Londen: dat is een automatische trein zonder een chauffeur. De premier mag voorin zitten, maar anderen zullen de koers bepalen. Sir Keir Starmer lijkt daarmee wel op oud-premier Theresa May…

Labour zal hem wellicht behouden zolang hij bruikbaar is om politieke schade en drek op te vangen, tenzij hij natuurlijk zelf opstapt. Inmiddels mag de premier in het Lagerhuis een spervuur van vragen doorstaan over bijvoorbeeld waarom hij naast de benoeming van Peter Mandelson ook een voormalige communicatieadviseur in het Hogerhuis installeerde die gelinkt was aan een veroordeelde pedofiel.

Op zoek naar een geloofwaardig alternatief

Na de tussentijdse verkiezing in Gorton en Denton (een zetel die Labour dreigt te verliezen) aan het einde van deze maand en na de lokale en regionale verkiezingen van 7 mei (waar eveneens zware verliezen verwacht worden) zullen de sociaaldemocraten uitkijken naar een nieuwe leider.

Wie dan? De minister van Gezondheidszorg, Wes Streeting, die tot de entourage van Peter Mandelson hoorde? Dit lijkt niet bepaald verstandig. Oud-vicepremier Angela Rayner, die nog wacht op een uitspraak van de rechter over hoeveel boete ze moet betalen voor het ontwijken van belastingen? Dit ligt moeilijk. Minister Ed Milliband, die Labour ooit leidde en de duimen moest leggen voor David Cameron? Hij is dan meer van het oude.

En dan is het nog wachten op de zogenoemde ‘Mandelson Files’, alle politieke communicatie en persoonlijke communicatie met Jeffrey Epstein van Peter Mandelson vanaf 2001 (toen hij minister was) tot zijn ontslag als ambassadeur in 2025. Die documenten worden overgemaakt aan Scotland Yard, met uitzondering van de communicatie die de nationale veiligheid of de internationale betrekkingen in het gedrang zouden kunnen brengen. Dit wordt aangekondigd als een ‘bom’ onder Labour…

Een minister vatte de situatie van Labour als volgt samen: ‘Wat we ook doen: we’re f*cked.’

Karl Turner

We’re f*cked: de onvermijdelijke neergang van Keir Starmer