Ik had het eerder al over het megalomane KANAL, het museum voor moderne kunst dat in Brussel op de plaats van de iconische Citroëngarage verrijst. Het is de moeite om er nog eens op terug te komen, na een lange reportage van de RTBF bij Investigation, zowat de Franstalige tegenhanger van VRT’s Pano.

Nieuwe feiten kwamen niet aan het licht, maar de toon van de uitzending was wel bijzonder kritisch. Dat is eerder uitzonderlijk bij de RTBF, omdat het project een idee was van de socialistische minister-president Rudi Vervoort, die in 2015 de Citroëngarage kocht zonder goed te weten wat hij ermee wilde doen. Kritische woorden over de PS zijn niet zo vaak te horen bij de Franstalige openbare zender.

Kabinetschef wordt directeur

De reportage brengt in herinnering dat Vervoort zijn kabinetschef Yves Goldstein zonder concours tot directeur van het museum bombardeerde. Pas veel later werd er een artistiek directeur aangeduid, Kasia Redzisz. Maar op het moment van haar aanstelling had Goldstein al een vijfjarig contract getekend met het Parijse Centre Pompidou. Redzisz werd dus voor voldongen feiten geplaatst.

Investigation vroeg zich vooral af hoe het met de financiering van KANAL zit. Want die is volledig regionaal. Vervoort profiteerde van een nieuwe bevoegdheid die hem met de laatste staatshervorming was toegeschoven: de mogelijkheid culturele projecten te ondersteunen die de uitstraling van het gewest bevorderen. Culturele initiatieven vertrekken normaal tot nader order vanuit de gemeenschappen.

KANAL zal het best gesubsidieerde museum van het land zijn.

Zoals onderhand geweten zit het gewest in zwaar financieel weer. De renovatie ligt al 80 miljoen boven de voorziene 150 miljoen, en de jaarlijkse werkingskosten van 35 miljoen euro liggen ook bijzonder hoog. Dronebeelden tonen het gigantisme van het project: in en rond de oorspronkelijke garage zijn drie enorme ruimtes gebouwd, met een totale oppervlakte van 28.000 vierkante meter. Een criticus noemde dit niet onterecht een faraonisch project. Er zijn al 110 medewerkers aangeworven. Dat had gerust met minder gekund. Nu zal KANAL het best gesubsidieerde museum van het land zijn. Weliswaar met geld dat verleend moet worden door het gewest, dat daar eigenlijk geen middelen voor heeft.

Pompidou

Goldstein verdedigt de omvang van ‘zijn’ KANAL met het idee dat Brussel eindelijk eens groots moet durven denken. De samenwerking met Pompidou , een van de grootste artistieke spelers ter wereld, maakt dat KANAL zal kunnen putten uit de Franse verzameling. Nu al werken vier fulltime adviseurs vanuit Parijs aan de toekomst van KANAL. Tegen betaling uiteraard, want Pompidou heeft een doorgedreven commercieel instinct. Na vijf jaar kan het contract, dat voor die periode 10 miljoen euro kost, eventueel opgezegd worden. Maar tegen die tijd zal de Brusselse afhankelijkheid van Pompidou zo groot geworden zijn dat het wel bijzonder moeilijk wordt om op eigen benen te staan.

KANAL zal zo afhankelijk van Pompidou geworden zijn dat het wel bijzonder moeilijk wordt om op eigen benen te staan.

Goldstein blijft ook geloven in het terugverdieneffect. Dat onbewezen argument wordt altijd aangehaald bij dure openbare investeringen en is vaak niet meer dan financieel wishful thinking. Als dat in een geschatte begroting wordt ingeschreven, komt er nog meer los zand onder de financiering van KANAL. De inplanting in de volkse buurt rond het kanaal, op de grens van Molenbeek en Brussel-stad, koppelt Goldstein aan de ambitie om mensen aan te trekken die anders nooit naar een museum zouden gaan, door samen te werken met scholen en buurtcomités.

Dirk Snauwaert, directeur van Kunstencentrum WIELS, vindt het jammer dat KANAL zich in grote mate op Parijs oriënteert, hoe groot de uitstraling van Pompidou ook moge zijn. De Belgische topkunst heeft zich altijd in alle eigenheid ontwikkeld buiten de Franse invloedssfeer, stelt Snauwaert. Die mentaliteit was een beter uitgangspunt geweest voor KANAL.

Inspectie van financiën

Hoogst interessant in de reportage was ook het moment waarop de Brusselse regering een negatief advies krijgt van de inspectie van financiën. Daarop brengt minister-president Vervoort de inspecteur persoonlijk in diskrediet en wijst hem terecht: de inspecteur zou zich niet te moeien hebben met een politieke beslissing.

Dat trieste niveau zijn we ondertussen gewoon geworden bij Vervoort, die een paar maanden geleden nog verkondigde dat de financies van zijn gewest ‘solide’ zijn. Maar snel zal blijken dat het onmogelijk is de oplopende facturen van KANAL te blijven betalen. En zo is de trieste conclusie dat dit prestigieuze artistieke schip door de eigenzinnigheid van Vervoort en Goldstein tegen de klippen van zijn eigen megalomanie te pletter dreigt te slaan.

Kasia Redzisz

KANAL: een cultureel vlaggenschip op weg naar de klippen