Een nieuwe burgemeester belooft ‘warm collectivisme’ aan de stad die nooit slaapt. Een migrant liegt over de toekomst van dé Amerikaanse stad en zijn rol daarin. Welkom in het tijdperk van Zohran Mamdani.

Op 1 januari legde Zohran Mamdani de eed af als burgemeester van New York. Dat deed hij in handen van Bernie Sanders, de uiterst linkse senator uit Vermont, en met zijn eigen hand op de koran. De jonge communist – een etiket dat wel degelijk van toepassing is op Mamdani – leidt sindsdien de commerciële hoofdstad van zijn land met beloftes die hij wellicht niet zal nakomen. Maar ook waar hij faalt, kan de migrant uit Oeganda met Indiase ouders heel wat schade berokkenen. (Mamdani werd pas in 2018 Amerikaans staatsburger.)

Minder en eerlijker

Een video van Mamdani’s eedaflegging ging al snel viraal. In de clip verwerpt de kersverse burgemeester ‘de kilheid van een ruig individualisme (‘rugged individualism’)’ dat de Verenigde Staten kenmerkt ten voordele van ‘de warmte van collectivisme’. Een zinnetje waarmee de charismatische nieuwkomer zich afzet tegen een ingesteldheid die zijn stad en land definieert, en constitutioneel en politiek en financieel-economisch. Een attitude van individuele rechten en individueel succes, met een overheid die de ene beschermt en het andere faciliteert.

Mamdani bewijst niet langer lippendienst aan het ideaal van sociale mobiliteit dankzij individuele verantwoordelijkheidszin en hard werk.

Het moet gezegd dat die focus de voorbije vijftig jaar enigszins verwaterde, zeker op beleidsniveau. Zo moet de modale Amerikaan een vergelijkbaar deel van zijn inkomen afstaan als zijn tegenhangers in Frankrijk, Canada of het Verenigd Koninkrijk. Maar dat een politicus – zelfs een Democratische en laat staan een succesvolle – niet langer lippendienst bewijst aan het ideaal van sociale mobiliteit dankzij individuele verantwoordelijkheidszin en hard werk, is van recentere datum.

Barack Obama verkocht zijn sociaaldemocratie als bescheiden correcties op de vrije markt. In 2020 verklaarde Joe Biden herhaaldelijk en trots dat hij een ‘kapitalist’ was. Zowel Obama als Biden wilden, althans op papier, hun landgenoten ‘gelijke kansen’ geven, geen gelijke uitkomsten afdwingen. De nieuwe burgemeester van New York daarentegen omarmt het label ‘socialist’, een label dat in de Verenigde Staten een erg communistische bijklank heeft. Mamdani is een collectivist, voor wie het individu maar relevant is voor zover het de meerjarenplannen van de staat dient. Minder is beter, minstens aanvaardbaar, zolang het mindere ‘eerlijker’ verdeeld is.

Gevoelige snaar

De reactie ter rechterzijde op de toespraak van Mamdani was eensgezind negatief, maar niet om dezelfde redenen. Bijzonder interessant was het (online) debat dat ontstond naar aanleiding van Mamdani’s betoog voor een ‘warm collectivisme’. Oudere en traditionelere conservatieven keurden dat pleidooi af op basis van hun traditionele verheerlijking van ondernemerschap, meritocratie en een kleine overheid. Een machtige staat die een politiek en economisch Plan oplegt aan haar burgers (‘onderdanen’), is per definitie te wantrouwen.

Bij sommige conservatieven en andere rechtsdenkenden raakte Mamdani’s pleidooi een gevoelige snaar.

Bij sommige conservatieven en andere rechtsdenkenden raakte Mamdani’s pleidooi evenwel een gevoelige snaar. Zij moeten dan wel niets weten van zijn gedweep met de Derde Wereld, ‘Defund The Police’ of genderideologie, maar onderschrijven wel dezelfde drie uitgangspunten die Mamdani aan de macht brachten: (1) dat het (hun) leven niet eerlijk is, (2) dat zijzelf er niets aan kunnen doen en (3) dat de overheid er wél iets aan kan doen. De libertaire invloed die Amerikaans Rechts sinds de jaren 80 typeert, is bij hen afwezig of (veel) minder bepalend. Staatsmacht, maar zo slecht als de mensen die hem uitoefenen.

Hij kán het niet

Een laatste iets dat aandacht verdient nu Mamdani zijn intrek neemt in Gracie Mansion, de historische ambtswoning van de burgemeester: hij liegt en misleidt over wat hij kan doen voor zijn stadsgenoten. Een kwestie die tijdens de campagne voortdurend opgeworpen werd door zijn tegenstanders, maar door voldoende New Yorkers weggewuifd werd als een vervelende vlieg.

Verschillende plannen van Mamdani zijn – nog los van hun wenselijkheid – initiatieven waarvoor hij simpelweg niet bevoegd is. Zijn plan om de huurprijzen in New York City te bevriezen, bijvoorbeeld, vereist een wetswijziging door het regionaal parlement van New York State. Gratis busvervoer in de stad is dan weer een beslissing die genomen moet worden door de Metropolitan Transportation Authority (MTA), een agentschap dat deel uitmaakt van de deelstatelijke overheid, niet van de stedelijke. En zijn wens om kinderopvang gratis te maken voor kinderen jonger dan vijf, is afhankelijk van een verhoging van deelstatelijke belastingen, de bevoegdheid van parlement en gouverneur in hoofdplaats Albany.

Mamdani liegt en misleidt over wat hij kan doen voor zijn stadsgenoten.

Gouverneur Kathy Hochul, ook een Democraat, liet al verstaan weinig te voelen voor verdere belastingverhogingen. Daarnaast zijn er op deelstatelijk niveau, in tegenstelling tot in de City, ook Republikeinen die een check zijn op de socialistische agenda van het nieuwe Democratische godenkind. Mamdani’s agenda is dus niet afhankelijk van het eigen stadsbestuur, maar van de druk die hij vanuit New York kan uitoefenen op Albany. New York State, een entiteit met een enorm, structureel en toenemend begrotingstekort, kan zich evenwel geen extra uitgaven veroorloven. Hochul weet dat, Mamdani misschien wel ook.

Zohran Mamdani beloofde zijn kiezers een fundamentele transformatie van New York. Dat verschillende van zijn belangrijkste beloftes leugens waren, zullen zij de volgende jaren leren. Op een harde, voor hen teleurstellende manier.

Kathy Hochul

De warmte van Zohran Mamdani