De partij van Sahra Wagenknecht organiseert begin december in Maagdenburg haar congres. Ze zal er zich beraden over de uitdagingen die haar plagen. Op het programma staat ook een naamsverandering.

Wat in januari 2024 zo beloftevol begon, worstelt nu met heel wat uitdagingen. Het Bündnis Sahra Wagenknecht (BSW) gooide met 6,2 procent al direct hoge ogen bij de Europese Parlementsverkiezingen en werd bij de verkiezingen van september 2024 in de Oost-Duitse deelstaten Brandenburg, Sachsen en Thüringen telkens de op twee na sterkste partij.

Machtsstrijd

Maar de Bondsdagverkiezingen van 23 februari 2025 zetten een domper op de vreugde. Het BSW haalde met 4,98 procent net niet de kiesdrempel; een tekort van 9.500 stemmen. Daar zijn twee verklaringen voor. De ene is dat er binnen het BSW, in de nasleep van de succesvol verlopen deelstaatverkiezingen, een hevige strijd was uitgebroken tussen Wagenknecht en Katja Wolf, het boegbeeld van de partij in Thüringen.

De 56-jarige naamgeefster en toenmalige voorzitster van de partij wilde regeringsdeelname in Brandenburg en Thüringen koppelen aan inspraak in de buitenlandpolitiek van de traditionele partijen. Meer bepaald wilde ze een duidelijk ‘neen’ tegen verdere steun aan Oekraïne afdwingen.

Sinds Wagenknecht de machtsstrijd met Wolf verloor, is haar aureool zelfs binnen de eigen partij aangetast

Wolf wilde daarentegen gewoon op een pragmatische manier meeregeren in haar eigen deelstaat. Sinds 13 december 2024 is ze er minister van Financiën in een ‘Brombeer-Koalition’ (letterlijk: Braambes-coalitie) van CDU, SPD en BSW. Sinds Wagenknecht de machtsstrijd met Wolf verloor, is haar aureool zelfs binnen de eigen partij aangetast.

De andere verklaring is dat BSW te weinig tijd had om zich voor te bereiden op de verkiezingen. Die waren normaal gezien gepland voor september 2025, maar werden uiteindelijk vervroegd door de val van de regering-Scholz. Door uit de Bondsdag, het federale parlement, te verdwijnen kan BSW niet meer van dezelfde mediatieke belangstelling genieten als voorheen. Zonder zichtbaarheid in de publieke ruimte, komt de partij als weinig relevant over.

Sahra Wagenknecht beweert bovendien dat er tijdens de Bondsdagverkiezingen onregelmatigheden hebben plaatsgevonden die haar partij enkele duizenden stemmen hebben gekost, en vraagt een hertelling. Maar de verkiezingscommissie van de Bondsdag legt bij het onderzoek geen al te grote haast aan de dag.

‘Brandmauer’

BSW krijgt ook harde concurrentie te verduren van de radicalen van links en van rechts. Als links-conservatieve of zelfs links-nationalistische partij bestrijdt ze ongebreidelde immigratie als bedreiging voor de ‘gewone Duitser’, en als vredespartij kant ze zich tegen de bewapeningswedloop en verdere steun aan Oekraïne. Ze komt daarmee in het vaarwater van zowel Die Linke als Alternative für Deutschland (AfD).

Opmerkelijk is wel dat BSW zich als enige (min of meer) linkse partij – en als enige partij überhaupt – verzet tegen de Brandmauer, het Duitse cordon sanitaire tegen AfD. Volgens publicist Bernd Stegemann sluit de brandmuur de rechtse partijen op in een ‘gevangenis’ en zorgt hij ervoor dat SPD en Die Grünen altijd in een regeringscoalitie terechtkomen. BSW is bereid om resoluties van AfD te ondersteunen als ze die inhoudelijk correct vindt.

Fulminant

Volgens de opiniepeilingen loopt AfD met gemiddeld 25 procent een nek-aan-nekrace met CDU/CSU. Die Linke zelf leek vlak voor de Bondsdagverkiezingen ten dode opgeschreven; de partij zou niet voorbij de kiesdrempel van 5 procent geraken. Maar een Duits spreekwoord luidt: ‘Totgesagte leben länger’, vrij vertaald als ‘krakende wagens lopen het langst’.

De links-radicale partij toverde een fulminante politica uit haar hoed in de gedaante van Heidi Reichinnek (°1988). Haar uithaal tijdens een Bondsdagdebat in januari 2025 naar Friedrich Merz (CDU), toen nog oppositielid, sloeg enorm aan, zeker bij jonge mensen, en katapulteerde Die Linke bij de federale verkiezingen naar 8,8 procent.

Reichinnek is qua populariteit wat Wagenknecht ooit is geweest. Maar als TikTok-queen presteert ze intellectueel ondermaats in vergelijking met de Hegel-kenner en auteur van scherpzinnige boeken die Wagenknecht is.

Veelbelovend

Verschillende prominente leden van BSW komen oorspronkelijk uit de stal van Die Linke. Wagenknecht zelf, maar ook iemand als Fabio De Masi (°1980), die voor BSW in het Europese Parlement zetelt. De veelbelovende politicus volgt binnenkort Sahra Wagenknecht op als voorzitter.

In een interview met het linkse weekblad Der Freitag noemt hij Die Linke een ‘Totalausfall’, wat zoveel betekent als ‘totale mislukking’. Zo zegt hij dat Die Linke de vele miljarden voor de herbewapening mee goedkeurt om zich er achteraf over te beklagen dat de sociale zekerheid onder druk staat. Of dat die partij voor een verscherping van de sancties tegen Rusland is, waardoor de oorlog eigenlijk verlengd wordt.

Iedereen is het er over eens dat de partij niet volledig gefocust mag zijn op haar stichtster en daarom van naam moet veranderen

Voor De Masi lijdt het geen twijfel dat Sahra Wagenknecht verder een leidende rol in BSW moet spelen. Alleen is iedereen het er over eens dat de partij niet volledig gefocust mag zijn op haar stichtster en daarom haar naam moet veranderen. Als voorstel circuleert nu: ‘Bündnis für Soziale Gerechtigkeit und Vernünftige Wirtschaft’ (‘Bondgenootschap voor Sociale Rechtvaardigheid en Verstandige Economie’). Een draak van een naam, maar hij drukt wel het belang uit dat de mensen van BSW hechten aan de combinatie van het sociale en ondernemerschap.

Het eerste zien ze bedreigd door de massamigratie, het tweede door de groene klimaatmaatregelen. Het is nu afwachten of BSW met een nieuwe voorzitter, een nieuwe naam en een aangescherpt programma weer een fris elan krijgt.

Katja Wolf

Een fris elan voor de partij van Sahra Wagenknecht

Krakende Wagenknecht

Kathrin Mahler Walther: ‘De SPD in Brandenburg chanteerde de kiezer’