Politieke instellingen willen weleens achterstand hebben op de sociologische realiteit. Het duurt jaren voor ze zich dan eindelijk aanpassen aan de veranderde toestand. Die ijzeren wet blijkt weer eens overduidelijk in Brussel.

Tweetalige campagne

Bij de verkiezingen van juni 2024 haalde Team Ahidar maar liefst drie zetels in het Nederlandstalige kiescollege. De partij had een tweetalige kiescampagne gevoerd en trok heel veel Franstalige kiezers aan. De keuze van kiescollege is immers vrij en is niet verbonden aan de taal van de identiteitskaart. Als Team Ahidar voor het Franstalige college zou opgekomen zijn, had de partij met evenveel stemmen niet één zetel behaald. Stemmen zijn daar ‘duurder’, omdat er meer kiezers zijn. In het Nederlandstalig kiescollege zijn vier keer minder stemmen nodig om een verkozene te halen.

Die fundamentele ongelijkheid was verkiezingen lang geen probleem omdat het vroeger niet zo vaak voorkwam dat Brusselaars stemden in het kiescollege van de taal die niet de hunne was. Maar daar is nu verandering in gekomen. Jongeren en mensen van allochtone afkomst maken dat onderscheid niet meer. Zo werd Groen de grootste Nederlandstalige partij, omdat lijsttrekster Elke Van den Brandt als minister zichtbaarder was dan haar Ecolo-collega’s.

De teloorgang van DéFI

Die verschuiving toont aan dat het Brussels kiessysteem, dat ingevoerd werd bij de creatie van het Hoofdstedelijk Gewest, voorbijgestreefd is omdat het niet meer beantwoordt aan hoe de stad is veranderd. Brussel kan niet meer opgedeeld worden tussen twee gemeenschappen nu er zowat 180 nationaliteiten zijn. Belgen, met ouders die ook in ons land geboren zijn, maken maar 22 procent van de Brusselse bevolking uit. Meer dan de helft van de Brusselaars heeft een andere moedertaal dan het Frans of het Nederlands.

Het Brusselse kiessysteem is voorbijgestreefd.

Bij de verkiezingen van vorig jaar was een ander tekenend feit dat DéFI meer dan de helft van zijn kiezers verloor. De partij is de opvolger van het FDF, die met fanatieke anti-Vlaamse standpunten een groot succes kende tot in de tachtiger jaren. Dat die partij nu zoveel verloor, is een gevolg van het verdwijnen van het communautaire element in de politiek, dat een groot deel van de bevolking onverschillig laat. Andere thema’s zijn belangrijker geworden, zoals veiligheid, netheid en de aandacht voor religieuze gevoeligheden waarmee de PS veel stemmen haalde.

Gemengde kieslijsten

Een groep van acht professoren, waaronder Philippe Van Parijs, Kris De Schouwer en Dave Sinardet, vroeg zich af hoe het Brussels kiessysteem het best aan de nieuwe realiteit zou kunnen worden aangepast. Zij stellen de afschaffing van de kiescolleges en gemengde kieslijsten voor, zoals bij de federale- en gemeenteraadsverkiezingen. Dat is geen verwonderlijke conclusie in de hyperdiverse stad die Brussel geworden is.

Maar omdat dit zou leiden tot de electorale minorisering van de Vlamingen, willen de experts wel de gegarandeerde vertegenwoordiging van de Nederlandstaligen in het Brussels Parlement behouden. Daarmee bewijzen ze dat ze geen goed gemeende maar naïeve hervorming voorstellen, maar die willen kaderen in de evenwichten van het Belgische kaartenhuis, met garanties voor Brusselse Nederlandstaligen als compensatie voor de pariteit in de federale regering.

Een aanpassing van het Brusselse kiessysteem is dringend nodig.

Er zullen altijd wel kritische stemmen opgaan die achter de demarche van de professoren een afbraak van Vlaamse verworvenheden vermoeden. Dat lijkt allerminst zo, want het systeem is onderbouwd met bijkomende nieuwigheden, zoals sublijsten gebaseerd op de taalhorigheid.

Volgens de professoren is de gegarandeerde vertegenwoordiging in het parlement blijvend noodzakelijk om heikele communautaire geschillen met dubbele meerderheid in de taalgroepen te laten beslissen. Als aan deze hervorming een volledig herstructurering van de Brusselse politieke instellingen zou worden gekoppeld, zou een efficiënt bestuur van het gewest niet langer een nobel streven zijn.

Het grootste probleem zal zijn om dit goed doordachte systeem ingevoerd te krijgen. Daarvoor moeten de Brusselwetten worden gewijzigd en dat kan alleen via een parlementaire stemming op federaal niveau met een vereiste tweederdemeerderheid in beide taalgroepen. Voer voor een staatshervorming dus. Dat is uiteraard geen eenvoudig parcours, maar een aanpassing van het kiessysteem is dringend nodig, als men na de volgende verkiezingen een herhaling van de Brusselse blokkering wil voorkomen.

Kris De Schouwer

Politieke opdracht