In 2016 kwam de gemeente Amsterdam met plannen voor een experimenteel woonproject: ‘Stek Oost’. ‘Het ei van Columbus’ volgens de toenmalige wethouder volkshuisvesting, Laurens Ivens. Nederlandse jongeren zouden er samenwonen met jonge, voornamelijk mannelijke vluchtelingen (statushouders) in goedkope studentenhuizen, met aparte kamers en gemeenschappelijke ruimtes voor studie en vrije tijd.

Elke student werd verantwoordelijk voor één vluchteling via een buddyproject. Het zou integratieproblemen verhelpen en een ‘gedroomde oplossing’ zijn voor het schrijnende woningtekort – de wachttijd voor een betaalbare woning bedraagt in de Nederlandse hoofdstad tien tot twaalf jaar.

‘Voor statushouders hét recept voor inburgering. En welke student vindt dat nou níet interessant?’ klonk het destijds bij Ivens. Het woonproject omvatte 250 studio’s op een voormalig voetbalveld in de buurt van de Amsterdamse universiteitscampus. Vanaf december 2018 woonden daar 125 jonge starters (voornamelijk studenten) en 125 statushouders.

Afschuwelijke verhalen

Nauwelijks een jaar na de start van het project brak de chaos uit. Politie en gemeente kregen meldingen van ernstige incidenten, waaronder aanranding, verkrachting, geweld en drugshandel door statushouders. Doodsbange slachtoffers vertelden afschuwelijke verhalen, waarbij zelfs sprake was van groepsverkrachtingen.

Bij sommige statushouders werd ‘verward gedrag’ vastgesteld. Een van hen, Mohammed R., was blijkbaar zo verward dat hij werd aangeklaagd voor zes zedenmisdrijven tegen medebewoonsters. In 2024 kreeg hij drie jaar voor twee verkrachtingen.

Enthousiast begonnen

Een aantal Nederlandse bewoonsters voelden zich onveilig en vertrokken. Zo ook de 20-jarige Suzanne. Zij was naar eigen zeggen ‘zeer enthousiast’ begonnen aan het project en had een taalcafé opgezet. Ze had er ook een buddy. Een leuke vent, of dat leek hij toch – tot hij haar aanrandde. ‘Er waren veel culturele verschillen’ zegt ze achteraf. ‘Als iemand seksueel intimiderend is en je deur intrapt, kan ik daar niets mee.’

Nog veertien andere jonge vrouwen verlieten Stek Oost. De gemeente had niets gedaan met hun klachten over onophoudelijke intimidaties en bedreigingen. Het project bleef gewoon bestaan en ook Mohammed R. uit het complex zetten, lukte niet. Dat gebeurde pas in 2022, na een gebiedsverbod. Daar procedeerde hij tegen. Volgens zijn pro deo advocaat werd hij ‘buitenproportioneel gestraft’.

De gemeente had niets gedaan met hun klachten over onophoudelijke intimidaties en bedreigingen.

De gemeente Amsterdam probeerde de problemen onder de pet te houden, maar de gemeenteraad en media kregen er toch lucht van, aanvankelijk via een brandbrief van bewoners: ‘Noodkreet Stek Oost’. Daarin werd gesproken over een ‘onhoudbare’ situatie en de noodzaak van ‘dringende maatregelen’, vooral tegen ‘specifieke overlastgevers’.

Stadskrant Het Parool meldde twintig aangiften in achttien maanden, waaronder ernstige delicten. Het Amsterdamse bestuur reageerde door een onderzoek in te stellen.

Zembla

Deze maand werd er nog een knuppel in het hoenderhok gegooid. Ditmaal door Zembla, een Nederlandse tv-rubriek van het links-progressieve BNNVARA. De reportage toont zowel de totale mislukking van het woonproject als het falen van alle betrokken instanties. Die negeren quasi volledig een schier eindeloze reeks klachten van de lokale bewoners over wangedrag van hun buddy’s. Dat wangedrag werd geduid als ‘psychische problematiek’ vanwege ‘trauma’.

Wangedrag werd geduid als ‘psychische problematiek’ vanwege ‘trauma’.

Ook de verantwoordelijke stadsdeelvoorzitter, socialiste Carolien de Heer, werd naar een reactie op de groepsverkrachting gevraagd. ‘Tja, dat was wel een moment waarop we dachten, jeetje, moeten we de hele boel niet dichtgooien?’, klonk het.

Maar dat gebeurde niet. ‘Gesprekken met de betrokkenen’ werden wel ‘geïntensiveerd’. Uit vertrouwelijke documenten, losgepeuterd via de Wet Open Overheid, bleek dat alle betrokken instanties al jaren op de hoogte waren van de narigheid, maar weinig of niks deden.

Geconfronteerd met de Zembla-reportage vertelde burgemeester Femke Halsema (GroenLinks) voor de eerste keer over de problemen in Stek Oost te horen. De genoemde documenten vermelden nochtans expliciet dat ook Halsema al in 2022 uitgebreid was geïnformeerd. ‘Ik krijg zoveel te zien, ik kan niet alles onthouden.’, reageerde ze daarop.

Laurens Ivens

Integratie-experiment werd nachtmerrie voor Amsterdamse studentes