Minister-president Boris Dilliès kondigt een ambitieus plan op voor een opwaardering van de Brusselse stations en de buurten er rond. Dat komt geen minuut te vroeg…

Als je van een stad houdt, zoals ik van Brussel, dan is het ergste wat je kan overkomen dat je niet meer wil zien wat er verkeerd loopt. Dat je wegkijkt van wat fout is, om ergernis te vermijden. En om niet van afbrekend negativisme beschuldigd te worden…

Ik kom vaak in het Zuidstation en heb er al zo vaak over geschreven dat ik op automatische piloot naar mijn bestemming loop, zonder te veel rond te kijken. Dus ik zie de slapende vluchtelingen en daklozen niet, die al jaren van de ruimte naast tramhalte ‘Overdekte Straat’, hun verblijf hebben gemaakt. Overal ligt vuiligheid en hangt een ondraaglijke geur van urine. Het moet zowat de meest trieste plek van de stad zijn. Maar ik kan ze niet vermijden, ik kom er aan op weg naar de tram.

Saint Pancras

Zo was dat weer vorige week. Maar bij de ingang van het station kon ik niet langer ontsnappen aan de realiteit. Een jonge vrouw zat op de grond een zelf gerolde sigaret te roken; naast haar lag een man zijn roes uit te slapen; een meter verder stond een man rechtop tegen de muur van de smalle gang te urineren.

Dit is de in- en uitgang van het grootste station van België. Daar waar reizigers uit Parijs en Londen aankomen en hun eerste indruk van Brussel krijgen. Welkom in de hoofdstad van Europa! Al jaren is de toestand hier desastreus. Als ik mezelf kan overtuigen om rond te kijken, zie ik hoe het station goed gecontroleerd wordt door veiligheidsdiensten. Maar aan alle in-en uitgangen dwalen haveloze mensen met een lege blik rond, vaak gedrogeerd, op weg naar nergens.

Minister Humblet legt de lat hoog: hij wil dat Brussel-Zuid een voorbeeld neemt aan het Londense Saint Pancras.

Maar er is hoop: minister Laurent Humblet (Les Engagés) wil er wat aan doen. Uit een interview bij de ochtendradio van RTBF een paar weken geleden bleek alvast dat hij zich bewust is van de toestand en van de uitdaging. ‘We zijn er niet fier op’, zei hij, ‘want het gaat hier over het imago van Brussel.’ Dat is alvast een goed uitgangspunt. Hij wil de wijk revitaliseren door nieuwe bewoners en bedrijven aan te trekken en denkt aan een publiek-private samenwerking waarbij het gewest aandeelhouder zou worden. Hij wil dat Brussel-Zuid een voorbeeld neemt aan het Londense Saint Pancras.

Humblet legt de lat zeer hoog: het Brusselse station ligt helaas letterlijk maar vooral figuurlijk mijlen ver van dat van Londen. Maar ambitie mag en moet er zijn. En dat is in ieder geval beter dan de vorige minister-president Rudi Vervoort (PS), die nooit verder kwam dan een klaagzang over een gebrek aan middelen. Wat hij niet had was enige visie; bij Humblet lijkt dat tenminste anders. Alleen al daarom verdient hij krediet.

Afbrokkelende façades

Maar om iets te veranderen aan de buurt rond het Zuidstation, moet er met heel veel partijen gepraat worden. Er is eerst en vooral de NMBS, die verantwoordelijk is voor de enorme gebouwen rond het station. Die staan al jaren leeg. De façades aan de Fonsnylaan zijn met doeken afgedekt om vallende brokstukken op vangen. Een groot renovatieplan is al jaren geblokkeerd door de Raad van State, die klagende bewonerscomités gelijk gaf. Vincent Van Quickenborne (Anders) stelde ooit voor om een hoge leegstandtaks in te voeren voor leegstaande gebouwen van de NMBS, om zo een einde te maken aan de verloedering. Het is een piste die Humblet zou kunnen volgen.

Niets veranderen: dat was decennialang het ideaal van de Brusselse politieke klasse.

Daarmee is hij er echter nog niet. Want een bijkomend probleem is dat de wijk op het grondgebied van twee gemeenten ligt, Sint-Gillis en Anderlecht. De eerste gemeente is medeverantwoordelijk voor de neergang. Toenmalig burgemeester Charles Picqué (PS), die ook lang minister-president was, liet een groot stuk van de Fonsnylaan afbreken om er kantoorgebouwen te laten bouwen, die veel zouden opbrengen aan zijn gemeente. Net zoals rond het Noordstation verdween het leven uit de buurt.

Noord-Zuid

Bij de aanleg van de Noord-Zuidverbinding en de bouw van het ‘nieuwe’ Zuidstation in de jaren 50 werd het voormalig voorplein veranderd in een stenen woestenij. Die is bijzonder ongezellig, maar de wekelijkse gereputeerde Zuidmarkt op zondag maakt elke aanpassing onmogelijk. De rest van de week ligt de ‘Europa-esplanade’ er troosteloos leeg bij. Eenzelfde immobilisme verlamt ook al decennia de Poincarélaan omdat die het terrein is van de jaarlijkse foor. De rest van het jaar wordt er wild geparkeerd en straffeloos afval gedumpt. En er is nog een derde stilstand: de metrowerven waarvan niemand weet hoelang ze nog zullen duren.

Niets veranderen, alles laten zoals het al zo lang was: dat was decennialang het ideaal van de Brusselse politieke klasse, als de beste manier om verworven belangen en posities te vereeuwigen. Dat de stad ondertussen ten onder ging, liet hen onverschillig. Die mentaliteit maakt de ambitie van minister Laurent Humblet aartsmoeilijk om van de Zuidwijk een Brussels Saint Pancras te maken.

Laurent Humblet

De blijvende chaos rond het Zuidstation