Is het verstandig om een strategisch gelegen Britse eilandengroep af te staan aan een vriend van China? De Amerikanen vinden van niet en de Britten eigenlijk ook niet, tenzij ze in de Labour-regering zetelen.

Rijken waar de zon nooit ondergaat: materiaal voor geschiedenisboeken! In onze vaderlandse geschiedenis kennen we de geboren Gentenaar Keizer Karel, die pochte te heersen over zo’n rijk. Vandaag wordt beweerd dat de Amerikaanse president Donald Trump zich gedraagt als een almachtige keizer, een soort Keizer Karel in moderne tijden. Keizer Donald heeft alleszins een zwak voor koning Charles III. De Amerikaanse keizer vindt de Britse koninklijke familie ‘geweldig’. Hij is zelfs zo’n fan dat hij al dreigde prins Harry en Meghan Markle uit de Verenigde Staten te zetten.

Restanten van het ‘Empire’

Dat laatste is natuurlijk roddelblaadjesnieuws. Wat veel interessanter is, is hoe de nieuwe Amerikaanse machthebbers het ‘British Empire’ willen redden. Het Britse Rijk, waar de zon nooit ondergaat – nog altijd, want op dit moment geldt dat voor de laatste restanten ervan. Maar dat zal veranderen door een besluit van de regering van Sir Keir Starmer. De socialistische regering wil de Chagosarchipel overdragen aan Mauritius. De premier zou hierbij geadviseerd zijn door zijn persoonlijke vriend Philippe Sands, die als raadsman optrad voor Mauritius tegen het VK bij het Internationaal Gerechtshof (ICJ).

De inwoners van Chagos en de Chagossiaanse diaspora in het VK, samen met de naburige Malediven, verwierpen het idee van overdracht aan Mauritius bijna unaniem

Het ICJ oordeelde in 2019 met een niet-bindend advies van dertien tegen één in het voordeel van de claim van Mauritius op de eilandengroep. Na die uitspraak zei David Lammy, toenmalig oppositielid en nu minister van Buitenlandse Zaken, dat de regering moest kiezen tussen ‘de basis verlaten of de internationale wet overtreden’. Interessant genoeg verwierpen de inwoners van Chagos en de Chagossiaanse diaspora in het VK, samen met de naburige Malediven, het idee van overdracht aan Mauritius bijna unaniem. Interessant weetje: Mauritius was zelf tot 1968 Brits en het land zette pas in 1992 de Queen als staatshoofd aan de deur.

Strategisch gelegen eilandengroep

De Chagosarchipel is een eilandengroep in de centrale Indische Oceaan, ten zuiden van het Indiase subcontinent. De eilanden waren onbewoond toen Portugese ontdekkingsreizigers ze in de zestiende eeuw ontdekten. Vanwege hun gunstige ligging voor de handel, werden ze het onderwerp van concurrerende claims door Europese mogendheden. Eind achttiende eeuw namen de Fransen bezit van de Chagosarchipel en de Seychellen als afhankelijke gebieden van Mauritius. In het begin van de negentiende eeuw namen de Britten de eilanden over en in 1814 werden Mauritius en zijn afhankelijke gebieden een kolonie van Groot-Brittannië onder het Verdrag van Parijs.

Onder premier Tony Blair besprak het VK een Amerikaans verzoek om Diego Garcia te gebruiken voor een Guantanamo Bay-achtig gevangeniskamp voor terreurverdachten

In 1965, tijdens de Koude Oorlog, leidde een overeenkomst tussen de Britse en Amerikaanse regeringen tot de oprichting van defensie- en communicatiefaciliteiten ter bestrijding van de militaire aanwezigheid van de Sovjet-Unie in de regio. In 1971 werd een grote Brits-Amerikaanse militaire faciliteit gebouwd op het eiland Diego Garcia. Onder premier Tony Blair besprak het VK een Amerikaans verzoek om Diego Garcia te gebruiken voor een Guantanamo Bay-achtig gevangeniskamp voor terreurverdachten. Hoewel dit werd afgewezen, suggereerden documenten dat de CIA het eiland mogelijk heeft gebruikt om verdachten naar geheime ‘black site’-gevangenissen wereldwijd te vliegen. Amerika heeft dus zeker belangen in de archipel.

Een cadeau voor de Chinezen?

Nu premier Sir Keir Starmer en zijn minister van Buitenlandse Zaken, David Lammy, hun plannen doorzetten om de afgelegen archipel aan Mauritius over te dragen, wordt de Britse regering ervan beschuldigd de nationale veiligheid in gevaar te brengen. De voorgestelde overeenkomst zou een einde maken aan 200 jaar Britse heerschappij en invloed op de Brits-Amerikaanse luchtmachtbasis op Diego Garcia. Hoewel de overeenkomst de basis voor ’99 jaar’ zou laten voortbestaan – een ‘lease’ die volgens president Joe Biden de effectieve werking tot in de volgende eeuw zou waarborgen – zijn er zorgen dat dit een strategische fout op lange termijn is en dat Mauritius, een handelspartner van China, Peking zou kunnen toestaan het vliegveld te bespioneren.

Binnen de Britse defensiekringen maakt men zich hier grote zorgen over. In een voorwoord bij een nieuw rapport van Policy Exchange, een denktank, zei admiraal-op-rust Lord West of Spithead dat het VK de overeenkomst nog altijd kan opgeven zonder gezichtsverlies. ‘Het opgeven van de soevereiniteit over de Chagoseilanden zou een onverantwoordelijke daad zijn, die onze strategische belangen en die van onze naaste bondgenoten in gevaar brengt’, zei hij. ‘Ontwikkelingen sinds de aankondiging van de voorgestelde deal slechts enkele maanden geleden tonen aan hoe wankel de basis ervan is. De Amerikaanse instemming, die de Britse regering als cruciaal voor de onderhandelingen presenteerde, kan instorten met de komst van de volgende regering.’ En die volgende regering is die van Donald Trump.

Voor eeuwig onder

Mensen rond president Donald Trump waarschuwden eerder voor de toekomst van de basis als de soevereiniteit zou worden overgedragen aan Mauritius, aangezien het land nauwe economische banden met China heeft. Er zijn zorgen dat China de deal zou kunnen uitbuiten om zijn militaire bases in de regio uit te breiden en de militaire activa van het VK en de VS kwetsbaarder te maken. Britse onderhandelaars haastten zich om een deal rond te krijgen voordat Trump het Witte Huis betrad. Ze boden Mauritius aan een betaling van 9 miljard Britse pond te spreiden over 99 jaar voor Diego Garcia. Mauritius probeert de lease voor Diego Garcia te verkorten en meer compensatie te krijgen.

Voorlopig heeft president Trump nog niet gereageerd op de deal, maar Marco Rubio, de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, en Mike Waltz, de nationale veiligheidsadviseur, waarschuwden beiden voor de dreiging van China in de Indische Oceaan. Een Republikeinse senator uitte zijn bezorgdheid over de onderhandelingen, wat een teken is van de groeiende aandacht die het Chagoseilandengeschil trekt in Republikeinse kringen. ‘Linkse Britten haasten zich om een strategische Amerikaanse militaire basis in de Indische Oceaan weg te geven voordat president Trump aantreedt en de deal zou kunnen stoppen’, zei John Kennedy, de Republikeinse senator voor Louisiana, al eerder op X.

Eén ding is zeker, wanneer de Chagoseilanden niet langer Brits zijn, klopt het gezegde ‘de zon gaat nooit onder in het Britse Rijk’ niet langer. Maar we moeten wel nog even wachten tot maart. Wanneer de zon dan ondergaat op de Pitcairn-eilanden (om 18.50 uur, lokale tijd), is dat voor het eerst in meer dan tweehonderd jaar op alle Britse gebieden.

Lord West of Spithead

Redt Donald Trump het Britse Rijk?