Het eerbiedwaardige Grondwettelijk Hof telt na de benoeming van Frank Fleerackers binnenkort één op vier Vlaams-nationalistische rechters. Komt er zo een einde aan het gerechtelijk activisme?

‘Noem hem gerust een stamboekflamingant, maar wel een heel speciale’, zo bestempelt professor Matthias Storme zijn collega Frank Fleerackers (beiden KU Leuven). De professor Rechtsdenken wordt genoemd als de N-VA-kandidaat om de nieuwe rechter van het Grondwettelijk Hof te worden.

Storme kent Fleerackers als medelid van het Vlaams Mensenrechteninstituut en coauteur van Grenzen aan Tolerantie?, een boek onder de auspiciën van het Vlaams-independistische ondernemersnetwerk Pro Flandria en het Verbond der Vlaamse Academici (VVA). Storme: ‘Ik zal hem missen in het instituut. We zaten heel dikwijls op dezelfde lijn, met het verschil dat Fleerackers er beter in slaagt om heel geduldig en voorzichtig mensen op zijn lijn te krijgen.’

Theatraal talent

Fleerackers volgde Storme in 2004 op als VVA-voorzitter en is ook lid van de Orde van de Prince. De Antwerpenaar was lang voorzitter van het Vlaams Pleitgenootschap en is nog voorzitter van het Brusselse theatergezelschap Bronks (BRussel, ONderwijs en KunSten). Sommigen loven hem ook om zijn oratorisch, bijna theatraal talent in zijn lessen. Tijdens de revue van de Brusselse balie kwam hij soms zeer scherp uit de hoek over bepaalde confraters.

Sommigen loven hem ook om zijn oratorisch, bijna theatraal talent

Hij is ook de oprichter van Advocare, een onderzoeksinstituut over conflictanalyse en bemiddeling. Fleerackers is verder lid van de Hoge Raad voor de Justitie, dat magistraten benoemt. Hij is trouwens de neef van wijlen Johan Fleerackers, ooit kabinetschef van ettelijke CVP-ministers en een van de wegbereiders van de Vlaamse culturele autonomie. Frank Fleerackers studeerde in Leuven, Harvard en het Massachusetts Institute of Technology.

Geen woke-denker

‘Frank heeft veel van Harvard meegenomen, behalve het woke-denken’, lacht Storme, die met Fleerackers en andere conservatieve denkers zoals professor Jacques Claes (psychologie, UAntwerpen) en Frans Crols (oud-hoofdredacteur van Trends), in 2017 de ‘Verklaring van Parijs’ ondertekenden. Die legde sterk de nadruk op de Joods-christelijke traditie van het continent.

‘Fleerackers staat bekend als conservatief, maar houdt er om filosofische redenen ook wel vrij progressieve ideeën op na

Storme: ‘Fleerackers staat bekend als conservatief, maar houdt er om filosofische redenen ook wel vrij progressieve ideeën op na. Het is een heel intelligente, wel sterk academisch gerichte jurist, die gepokt en gemazeld is in de rechtsfilosofie. Hij was assistent van de Nederlandse professor Jan Broekman, een intellectualistische, voor velen heel moeilijk te vatten rechtsfilosoof. Dat is geen toeval.’

Zijn academische ingesteldheid blijkt ook uit Fleerackers rubriek ‘Fleer op één’ op de juridische website jubel.be, die bol staat van rechtstheoretische spitsvondigheden. Zo verwijst hij naar het recht dat ‘als interactieproces contrapunt via tegenspraak expliciteert’. Hij noemt het de Kunst der Fuge. Vrij vertaald: de harmonieuze compositie van onafhankelijke muzieklijnen (naar het werk van Johann Sebastian Bach).

Een op vier Vlaams-nationalisten

Fleerackers wordt de derde van de zes rechters die de N-VA kan aanstellen als professioneel jurist. Hij vervangt Luc Lavrysen, die door Groen werd benoemd en als zeventigjarige op pensioen zal gaan. De andere twee Vlaamse (en dus Vlaams-nationale) rechters zijn professor Danny Pieters (socialezekerheidsrecht, KU Leuven) en Willem Verrijdt (docent grondwettelijke recht, KU Leuven). De andere drie professionele juristen van het Hof staan op de Franstalige taalrol.

Daarnaast werden er ook zes gewezen politici als lid van het Grondwettelijk hof benoemd, zoals Yasmine Kherbache (Vooruit), Sabine de Bethune (cd&v), Fientje Moerman (Open Vld/Anders), Kattrin Jadin (MR), Thierry Giet (PS) en Magali Plovie (Ecolo).

Gerechtelijk cordon

Er is weinig twijfel dat de 64-jarige Fleerackers in het parlement de vereiste tweederdemeerderheid zal halen om als rechter van het Grondwettelijk Hof verkozen te geraken. ‘Die bijzondere meerderheid heeft tot gevolg dat het Vlaams Belang geen kans maakt om er een rechter te laten benoemen, omdat de voordracht altijd op een Franstalig veto zal botsen’, stelt emeritus professor Marc Bossuyt (UAntwerpen), gewezen voorzitter van het Hof. ‘Daarmee sluit men een deel van de Vlaamse opinie uit. Ooit was er ook kritiek in Franstalige hoek bij de benoeming van een Vlaams-nationalist in het eerbiedwaardige Grondwettelijk Hof. Zeker met Bart De Wever als premier is die huiver wel verdwenen.’

Fleerackers is een voorzichtige conservatief, die activisme zeker niet zal ondersteunen

Toch bestaat er in Vlaams-nationale kringen wat wrevel tegenover dat Hof. Als N-VA-kamerlid stelde Sander Loones zelfs een parlementair ‘volksberoep’ voor om ‘activistische rechters’ te overrulen. ‘Frank Fleerackers is een voorzichtige conservatief, die activisme zeker niet zal ondersteunen’, voorspelt Storme. ‘Dat activisme is bij het Grondwettelijk Hof de voorbije jaren trouwens sterk verminderd, in tegenstelling tot bijvoorbeeld het Europese Hof van Justitie.’

Diplomatiek talent

Storme verwacht wel dat de nieuwe grondwettelijke rechter al te politiek beladen uitspraken kan temperen. ‘Fleerackers is retorisch bijzonder begaafd en een diplomaat die als weinig anderen weet te overtuigen’, stelt hij. ‘Alleen vragen de laatsten zich achteraf soms af: met welke argumenten heeft hij mij nu eigenlijk van mening doen veranderen?’

‘Het duurt wel een tijd eer een magistraat voldoende gewicht in de schaal kan leggen’, voorspelt Bossuyt. ‘Binnen enkele jaren moet Fleerackers met pensioen gaan. De tijd ontbreekt dus om een stevige stempel te kunnen drukken.’

Politieke macht

Volgens een insider is dat één van de redenen waarom de andere partijen Fleerackers’ benoeming steunen. Er waren naar verluidt ook twee leden van de Raad van State in de running, maar die kregen onvoldoende steun omdat ze door hun leeftijd nog een lange tijd in functie hadden kunnen blijven.

Bossuyt benadrukt het belang van de benoeming. ‘De rechters van het Grondwettelijk Hof kunnen in principe elke wet vernietigen als zij vinden dat die in strijd is met de grondwet. Eén rechter kan een uitspraak van het Grondwettelijk Hof doen kantelen naar een meerderheid van 7 tegen 5. Elke rechter is dus democratisch gezien het equivalent van 12 parlementairen of een grote politieke fractie. Als iemand in die omstandigheden een collega kan overtuigen, heeft die magistraat ook politieke macht.’

Magali Plovie

Stamboekflamingant met acteertalent wordt rechter in het Grondwettelijk Hof