In Frankrijk is de aanloop naar kerst zelden zo rumoerig verlopen als dit jaar. Er werd gedemonstreerd tegen een kerststal in het stadhuis van Béziers en die in Amiens werd vernield. In verschillende steden, waaronder Lourdes, werden gewelddadige teksten op kerken geschilderd. En dan kwam de publieke omroep nog met een intussen beruchte kerstvideo die suggereerde dat kerstmarkten een nazifeest zijn.

Begin 2025 werd een burgemeester veroordeeld op grond van de wet op de laïcité; hij had geweigerd een kerststal te verwijderen uit zijn stadhuis. En burgemeester Manuel Aeschlimann van Asnières-sur-Seine werd veroordeeld omdat hij had verklaard dat het kerstfeest ‘vóór alles de geboorte van Jezus Christus viert’. Volgens de rechtbank was dit ‘katholieke infiltratie’. En met de kerststal in zijn stadhuis zou dezelfde burgemeester zich schuldig hebben gemaakt aan zieltjeswinnerij. Vorige maand werd Aeschlimann in beroep vrijgesproken.

Frans erfgoed

Op 10 december diende senator Stéphane Ravier van het Rassemblement National een wetsvoorstel in om ‘zowel de kersttradities te beschermen als burgemeesters die ze in ere houden’. Volgens de senator maakt Kerstmis deel uit van het Franse erfgoed, en moet elke burgemeester het recht hebben ‘dit feest vrijelijk te vieren met de burgers’.

Op dezelfde dag zette publieke zender France Info toevallig een opmerkelijke kerstvideo online met de titel: ‘Les marchés de Noël, une tradition réhabilitée par les nazis’ (De kerstmarkt, een traditie in ere hersteld door de nazi’s). Na enkele uren was de video alweer verdwenen. De zender was kennelijk geschrokken van de heftige reacties en algehele verontwaardiging. Maar het filmpje blijft online circuleren.

Geen woord over oorsprong en betekenis van het kerstfeest, noch over al het goeds waar het voor staat.

In het filmpje wordt een tekst voorgelezen door een jonge journalist: ‘Wist u,’ begint hij, ‘dat er een verband bestaat tussen onze geliefde kerstmarkten en de nazi’s?’ De toon is gezet: het zijn blijkbaar niet zíjn ‘geliefde kerstmarkten’.

De jongeman besteedt plichtmatig enkele woorden aan het ontstaan van kerstmarkten in de late middeleeuwen, maar al snel is hij terug met beelden van Hitler en kerstmarkten vol hakenkruizen. Hij vertelt dat de nazi’s kerstmarkten als ‘arische traditie’ afficheerden, en gebruikten om het regime te legitimeren en Duitse waar te promoten. Ze maakten van Kerstmis een ‘nationalistisch feest’.

Geen woord over oorsprong en betekenis van het kerstfeest, noch over al het goeds waar het voor staat. Alleen de suggestie dat het een nazifeest is, gevierd op kerstmarkten met hakenkruizen. Met de nadrukkelijke constatering dat Frankrijk, na Duitsland, de meeste kerstmarkten ter wereld heeft.

Antikatholieke gedachtegoed

Je zou bijna denken aan satire, ware het niet dat deze interpretatie van het kerstfeest en de kerstmarkten naadloos past in het links-liberale en antikatholieke gedachtengoed dat Franse publieke omroepen doorgaans uitdragen.

De meerderheid van rechtse en vaak bovenmatig chauvinistische Franse burgers krijgt door journalisten – die ze zelf moeten betalen – bijna dagelijks voorgeschoteld dat ze niet deugen en dat de liefde voor de eigen cultuur niets anders is dan religieus getint nationalisme, zeg maar fascisme. Tezelfdertijd probeert president Macron media die daartegen ingaan voortdurend te muilkorven. Nu weer met zijn ‘labellisation’: hij wil een keurmerk voor media invoeren waaruit hun betrouwbaarheid of onbetrouwbaarheid moet blijken.

Je zou bijna denken aan satire.

Vooral politici en commentatoren ter rechterzijde waren verontwaardigd over het filmpje van France Info. Zelfs de bekende socialiste Ségolène Royal, voormalig presidentskandidate, deed een duit in het zakje. Ze sprak van een ‘domme en kwaadaardige anti-kerst-obsessie’. Over de betrokken journalist vroeg ze zich hardop af: ‘Mocht hij als kind geen kerst vieren en is hij daar nooit overheen gekomen? Waarom anders al die haat?’

‘Een aanval op onze tradities’ vond ook Jordan Bardella, leider van het Rassemblement National. Hij eiste excuses van de publieke zender. Die kwamen ook, zij het uiterst minimaal. ‘De titel was te simplistisch’ gaf France Info toe. Maar die titel dekt wel de inhoud, en daar bleven ze ‘honderd procent’ achter staan. Toch was de video dus sneller dan het licht weer verdwenen.

Linkse media

Van veel linkse media had dat helemaal niet gehoeven. Zij reageerden op hun beurt diep verontwaardigd over alle ophef. De communistische L’Humanité schreef: ‘Ja! De nazi’s hebben inderdaad de kerstmarkt uitgevonden!’ De krant verklaarde stellig dat ‘kerstmarkten een nazi-traditie zijn’. Alsof deze markten niet al minimaal 700 jaar bestaan. Een juistere formulering zou zijn geweest dat kerstmarkten de nazi’s hebben overleefd. ‘Extreemrechts gebruikt dit om de geschiedenis te herschrijven en de publieke omroep aan te vallen’ schreef de iets minder linkse Libération.

In ieder geval waren links en extreemlinks het erover eens dat de video was verwijderd ‘op aandringen van extreemrechts’. Dat lijkt onwaarschijnlijk: publieke omroepen laten zich weinig gelegen liggen aan kritiek, zeker als die van rechts komt.

Uitwassen van de publieke omroep

Net deze week liep een parlementaire hoorzitting om financiële en andere uitwassen van de publieke omroep uit te pluizen. Tijdens het verhoor van Delphine Ernotte, hoofd van de publieke omroep, werd de video van France Info ter sprake gebracht. Ze kende hem niet, verklaarde ze, al dan niet naar waarheid. Zeker is dat ze ontevreden moet zijn geweest met de ongelukkige timing van France Info om er rond kerst met gestrekt been in te gaan.

Journaliste Charlotte d’Ornellas ten slotte, van onder meer de rechtse commerciële zender Europe 1, noemde de video zuivere zelfhaat; een oorlog tegen Kerstmis: ‘Ze haten onze cultuur. De nazi’s wasten hun handen, is dat dan ook een nazi-traditie?’

Die haat tegen de Franse cultuur lijkt van meer kanten te komen: dit jaar werd het nieuwjaarsfeest op de Champs-Elysées gecanceld. Uit veiligheidsoverwegingen.

Manuel Aeschlimann

Kerstmarkten een nazi-traditie? Franse publieke omroep vindt van wel