Greta Thunberg, een jonge vrouw met Asperger die op gevaar van haar eigen leven met voedsel en medicamenten naar het zwaar geteisterde Gaza wil varen en daarmee hoopt de wereld een geweten te schoppen. Kan het mooier, de bloeitijd van de rododendron buiten beschouwing gelaten?

En toch oogst Greta Thunberg bergen kritiek. Vaak van onfrisse witte mannen, zeer zeker, maar gebruikmakend van een rekkelijke interpretatie blijven deze griezels mensen. Hoe is het in godsnaam mogelijk dat ze kritiek hebben?

Niet omdat het om Greta Thunberg gaat, maar omdat het niet om haar gaat. Wel om de maatschappijvisie achter het product dat ze ook is. Die is minder suikerzoet dan de lange aanvangszin van deze column doet vermoeden. Laten we elk aspect ervan onder de loep nemen.

Jong, vrouw, …

Greta Thunberg is jong. In onze cultuur een troef. Ouderen wordt aangerekend dat ze dralen met sterven. En toch is jong zijn ook niet alles. Op het einde van zijn pontificaat benoemde paus Franciscus graag jeugdige bisschoppen. Oudere kandidaten hadden een heel leven achter zich. Misschien wel bevlekt door misdadigheid. Dat risico was geringer bij jongere veulens. En toch. Wie oud is, heeft veel fouten begaan. Wie jong is, heeft er nog een zee van tijd voor.

Enkel een vrouw kan in onze tijd een Messias zijn

Greta Thunberg is een vrouw. Al is het niet helder wat dat precies betekent, het is cruciaal dat ze het is. Enkel een vrouw kan in onze tijd een Messias zijn. Te veel mannelijke kandidaten hebben het geprobeerd en verkorven. Wel moet het gaan om iemand die elke vorm van ouderwetse vrouwelijkheid overstijgt. Daarom is het onfatsoenlijk verliefd te worden op Greta Thunberg. Louter de gedachte eraan is een aantasting van haar integriteit.

Haar vergeestelijking herinnert aan de woorden die Jezus na zijn verrijzenis sprak tot Maria van Magdala: ‘Noli me tangere.’ Raak me niet aan. Niet vanuit een misplaatste preutsheid. Maar omdat de Verrijzenis onmogelijk in lichamelijkheid kon worden gevat. Zo ook vergaat het Greta Thunberg. Ze is een vrouw die uit haar lichaam is getreden, opgeklommen naar iets hogers.

… en Asperger

Thunberg heeft Asperger, een vorm van autisme die geregeld voorkomt bij intelligente mensen. Door daar de aandacht op te vestigen, versterkt ze haar schijnbare underdogpositie. Ze is jong. Ze is vrouw. We zagen al dat die twee nadelen in werkelijkheid voordelen zijn. Asperger past in dat rijtje.

Ondanks dit moeilijke punt, versaagt Greta Thunberg niet. Verzwegen wordt dat ze, telg uit een welgesteld milieu, communicatief uitstekend omringd en strategisch briljant vermarkt is. Dat voelen ‘gewone’ mensen ook. Ze kunnen Greta Thunberg onmogelijk zien als iemand die zich omhoog heeft gewerkt door tegen the powers that be op te boksen.

Symboliek

Waagde Greta haar leven door naar Gaza te varen? Daar gebeuren onaanvaardbare wreedheden. Veel onschuldige mensen vinden de dood door oorlogsgeweld en uithongering. De persoon die daarbij het geringste risico loopt, is Greta Thunberg. Hamas zal haar niet beschieten. Voor de terreurbeweging is ze een impliciete bondgenoot.

Voor Israël is ze dan weer de allerlaatste wier dood het zich kan veroorloven. Zelfs wie gewetenloos is, rest niets anders dan Greta Thunberg in leven te laten en voor het oog van de camera een sandwich te overhandigen. Oorlog is beeldvorming.

Oorlog is beeldvorming

Greta Thunberg bracht levensmiddelen en medicamenten aan. Zeker. Maar dat is symboliek. De vervoerde goederen zijn een druppel op een hete plaat. Wel was het voor Thunberg en haar medereizigers nodig die goederen bij te hebben om het doorbreken van de Israëlische blokkade te kunnen verantwoorden.

Triomf van spektakel en emotie

Greta Thunberg wil mensen een geweten schoppen. Waarom? Omdat ze er blijkbaar geen hebben. Pas door activisme, spectaculaire daden, woedeaanvallen — die Greta Thunberg vroeger kwistig als handelsmerk hanteerde — kan dat geweten vorm krijgen. Bij afwezigheid van een geweten moet er een worden geschopt, niet gebaseerd op een onderbouwde levensbeschouwing, maar op directe impulsen zoals woede en verontwaardiging. Juist die triomf van spektakel en emotie geeft de helft van de bevolking een onbehaaglijk gevoel.

Een imago is iets om te hebben, niet om te zijn

Greta Thunberg is ondertussen 22. Ik zou het fijn vinden om ooit een zeer discreet gesprek met haar te hebben. Ver van de schijnwerpers. Om te weten wie ze is en wat ze denkt. Dat valt wellicht gedeeltelijk samen met het haar imago. Maar helemaal? Het zou me verwonderen. Een imago is iets om te hebben, niet om te zijn.

Tegelijk begrijp ik best dat velen het product Greta Thunberg minder genegen zijn. Het symboliseert de intolerante progressieve ideologie die het voorbije decennium overheersend was. En die pas de laatste jaren in woelig water is terechtgekomen.

Maria van Magdala

Verliefd op Greta Thunberg?