Hoeveel kijkplezier kan je beleven aan mensen die overmatig lijden aan uiteenlopende fobieën? Klinkt niet als een gezellig tv-avondje, of wel? Toch is net dat wat VRT 1 voorschotelt op de traditioneel goed bekeken zondagavond.

Zondagavonden en de VRT, ze hebben iets met elkaar. De traditie begon ten tijde van Het Huis Van Wantrouwen, Morgen maandag, Schalkse Ruiters en Witse. Stuk voor stuk programma’s die steevast dik over het miljoen kijkers scoorden. De tijden zijn veranderd, maar Philippe Geubels haalde met Gene paniek vorige zondag toch ook hoge kijkcijfers. Al begrijpen we dat niet helemaal.

Tussentaal

Eerst iets over die titel. Wat is er mis met de formulering ‘Geen paniek?’ Waarom moest dat per se ‘Gene paniek’ worden? Het is één ding om tussentaal te spreken op tv, maar om dat dan ook nog eens door te trekken in de schrijfwijze van titels, voor deze boomer is dat een stapje te ver. Als dat zo doorgaat kijken we straks naar ’t VRT Niefs, dagelijkse fret met Jerre Meus en ’t Ottobuske van Wimmeke Lybaert.

‘Gene paniek’ zou je de catecheseversie van ‘Fear Factor’ kunnen noemen

Nog zoiets: de zogeheten ‘concept trailer’ waarmee het programma opent – je moet er eens op letten hoeveel programma’s er beginnen met een presentator die uitlegt waar het programma over zal gaan en vooral: waarom hij of zij het presenteert. Dat is op zich niet erg, maar de lijzige stem van Geubels als voice-over tijdens de eerste drie minuten van een nieuw programma, dat klinkt toch niet zo goed.

Bovendien weet iedereen die de komiek een heel klein beetje kent dat die zelf niet de dapperste aller Galliërs is. En dat er dus een zekere logica zit in het feit dat een man met vele angsten een programma maakt over het bestrijden van fobieën. Moet dat elke keer weer zo expliciet gezegd worden?

Exposure-therapie

Ooit maakte Walter Grootaers grote spektakelshows over angsten: Now or never was er zo een en Fear Factor ook. Gene paniek zou je de catecheseversie ervan kunnen noemen: ernstiger en meer verantwoord. Hier geen grote studioshow met een uitzinnig publiek.

Elke aflevering toont reportages over een tweetal specifieke fobieën, zoals arachnofobie (angst voor spinnen), watervrees of vliegangst. De mensen die er last van hebben, onderwerpt Geubels aan ‘exposure-[therapie’. Het idee is dat door de ervaring je angst geleidelijk gaat zakken. Dat leert hij van klinisch psycholoog Marieke Impens.]

Hoe zwaar de last van een fobie te dragen is en hoe ver dat kan gaan blijkt meteen uit de eerste groep waarmee hij aan de slag gaat. Een vrouw durft niet alleen te gaan wonen vanwege haar spinnenfobie. Een andere getuigt: ‘Als iemand met mijn schoen een spin dood klopt, dan moet ik die schoen weggooien en een nieuw paar kopen.’

Vogelspin

Stapje voor stapje en met veel empathie maakt Geubels de confrontatie met hun grootste angst over meerdere dagen telkens wat groter. Het mooie is dat hij dat heel goed en heel geloofwaardig aanpakt. Zijn typische humor en zelfrelativering zijn daarbij het perfecte glijmiddel.

Iemand zien afzien terwijl die begint te hyperventileren, echt fijn zondagavondamusement vinden we dat niet

En toch. Toch beleven we weinig plezier in het kijken naar mensen die doodsbang worden, gaan huilen of roepen. Soms is het zelfs ronduit eng om te zien, zoals bij de vrouw met watervrees. Op de derde dag moet de spinnengroep een dikke, harige vogelspin over hun hand laten lopen. Zapman is niet bang van spinnen, maar zou voor zo’n exemplaar toch feestelijk bedanken, ook in de wetenschap dat ze er gevaarlijker uitzien dan ze zijn.

Repetitief

Geubels durft het eerst zelf ook niet, maar doet het later toch, om een van zijn ‘patiënten’ te overtuigen mee te doen. Ook in de tweede aflevering gaat hij de confrontatie met eigen angsten niet uit de weg, wanneer hij in een klein vliegtuigje kruipt met een stuntpiloot. Maar ook daar: iemand zien afzien terwijl die begint te hyperventileren, echt fijn zondagavond-amusement vinden we dat niet.

Bovendien voelen de reportages, hoe knap gemaakt ook, op de duur een beetje repetitief aan omdat de therapeutische techniek natuurlijk altijd dezelfde is. Talloze keren herhaalt Philippe zinnen als: ‘Het is ok’, ‘Ge zijt het aan ’t doen’, ‘Dit is waarom ge het doet’, ‘Ge zijt er bijna’. En telkens zien we eerst grote angst bij de deelnemers die dan wonderlijk snel weer zakt.

Het is goed mogelijk dat dit een waardevol programma is voor heel wat mensen. En het is ook knap gemaakte televisie, en Geubels doet dat heel goed. Maar zelf gaan we volgende keer niet meer kijken.

Marieke Impens

Televisiefobie