Er ontstond de voorbije maanden in Europa heel wat verontwaardiging over de politiek in en van de Verenigde Staten. Die verontwaardiging is nogal selectief.

Economisch kan men serieuze vraagtekens plaatsen bij de turbulente tarievenpolitiek van Donald Trump. De vele verhogingen werden intussen weliswaar tijdelijk ‘on hold’ gezet, de onzekerheid blijft wegen op het wereldwijde economische klimaat. Importheffingen staan ook haaks op de ontwikkeling van een vrije markt waarin goederen en diensten worden aangeboden door de bedrijven die dat naar kwaliteit en prijs best kunnen.

De Wereldhandelsorganisatie (WTO) werd opgericht om er voor te zorgen dat die concurrentie op een transparante en eerlijke basis gebeurt en dat alle landen zich houden aan basisregels over staatssteun, milieuvoorschriften en arbeidsomstandigheden. Daar knelt nu net het schoentje. Zeker wanneer we kijken naar China, dat wel tot de WTO werd toegelaten maar zich nooit aan de regels heeft gehouden. Merkwaardig genoeg ontstond er daarover de voorbije jaren veel minder verontwaardiging dan over de nieuwste Trumpiaanse initiatieven.

Onmenselijk bloedvergieten

Ook op andere domeinen heerst in Europa fors ongenoegen. De oorlog tussen Rusland en Oekraïne speelt zich af in onze achtertuin. Toch vinden onderhandelingen plaats tussen Rusland en de VS, en dreigt een eventueel staakt-het-vuren vooral gedicteerd te worden door de Russische agressor. Het is nobel een eind te willen maken aan het onmenselijke bloedvergieten. Of men de imperialistische autocraten in het Kremlin kan vertrouwen, is een andere vraag.

Overheidsgeld kan moeilijk dienen voor een gedachtegoed dat de samenleving herleidt tot slachtoffers en daders, en dat de vrijheid van kritisch denken beperkt

Verontwaardiging is er ook over de Amerikaanse overheid die miljarden steun aan universiteiten heeft bevroren om te vermijden dat belastinggeld wordt ingezet om een woke-ideologie te bevorderen. De vrijheid van onderwijs, onderzoek en meningsuiting dienen uiteraard gegarandeerd te worden. Maar de aanwending van publieke middelen mag ook wel onderworpen zijn aan strikte regels, en overheidsgeld kan moeilijk dienen voor een gedachtegoed dat de samenleving herleidt tot slachtoffers en daders, en dat de vrijheid van kritisch denken beperkt. Ook daarover blijft het opvallend stil.

Rechtse rechters

Er komt nu regelmatig kritiek op de benoeming van ‘rechtse’ rechters in de VS en sommige EU-lidstaten. We kunnen ons niet herinneren dat er ooit zoveel kritiek is geweest op de benoeming van ‘linkse’ rechters. Ook dat zal nochtans ooit gebeurd zijn. Bezondigen de overwegend linkse media zich dan niet aan eenzijdige verontwaardiging, waarbij al wat links is automatisch als moreel hoogstaander wordt ingeschat? We herinneren aan de wijze woorden van wijlen rector Piet de Somer van de KU Leuven: ‘Wie als hij jong is niet wat links denkt, heeft geen hart. Wie als hij ouder is niet wat rechts denkt, heeft geen verstand.’ De onlangs overleden schrijver Mario Varga Llosa heeft een gelijkaardig parcours afgelegd.

Moraliserend vingertje

In heel wat domeinen holt Europa vandaag vooral achter de feiten aan. Kan het ook anders? De laatste decennia heeft de EU zijn industrie uitbesteed aan China, maakte zich qua energiebevoorrading afhankelijk van Rusland en rekende op de VS voor zijn defensie. Om zich dan zelf voornamelijk bezig te houden met ethische en humanitaire kwesties en de rest van de wereld een moraliserend vingertje voor te houden.

Zonder economische en militaire slagkracht is de EU een geopolitieke dwerg, stellen we nu vast

Zonder economische en militaire slagkracht is de EU een geopolitieke dwerg, stellen we nu vast. Zonder sterke industrie, zonder grote ondernemingen en zonder eigen energievoorziening is Europa gedoemd om als continent te verkommeren. Doordat we collectief nagelaten hebben om de ‘hardware’ te verzorgen, ontbreekt ons nu de basis om de ‘software’ – de normen en waarden die zeker niet onbelangrijk zijn – te koesteren en te verdedigen.

In eigen boezem

Zou Europa niet beter eerst de hand in eigen boezem steken? Onlangs kwam aan het licht dat de interne financiële auditors van de EU forse kritiek uiten op de financiering en rol van ngo’s, de niet-gouvernementele organisaties. De door de EU aan een 90-tal ngo’s toegewezen budgetten – goed voor flink wat miljarden per jaar – blinken uit in gebrek aan transparantie en opvolging. Ngo’s lobbyen met dat geld voor migratie, belastingen en klimaatthema’s, en ze hebben een grote rol gespeeld bij de totstandkoming van de ‘Green Deal’. Een ‘deal’ waarvan we nu beseffen dat die deels onrealistisch is, burgers én bedrijven gigantisch veel geld kost en bovendien niet gepaard ging met een zo noodzakelijke ‘Industrial Deal’.

Kan men nog spreken van niet-gouvernementele organisaties wanneer die ngo’s grotendeels gefinancierd worden met geld van belastingbetaler?

Onder meer daardoor heeft onze industrie het vandaag bijzonder moeilijk. Kan men overigens nog spreken van niet-gouvernementele organisaties wanneer die ngo’s grotendeels gefinancierd worden met geld van de overheid, van de belastingbetaler? En is het dan verwonderlijk dat het vertrouwen in ngo’s de laatste tijd sterk is gedaald? Is het niet de hoogste tijd om duidelijkheid te verschaffen over de inzet en het nut van die subsidies? Wat geldt voor de EU, geldt overigens ook voor Vlaanderen, waar overheidsgeld vlijtig aangewend wordt om tegen diezelfde overheid te procederen. Ook daarover blijft het bijzonder stil.

Verontwaardiging

De selectieve verontwaardiging die vandaag het handelsmerk is van vele Europese organisaties, overheden en mainstream media, staat haaks op het gezonde boerenverstand van de doorsneeburger. Selectieve berichtgeving om de burger te behoeden voor zogenaamde desinformatie ruikt naar censuur, stimuleert de zoektocht naar alternatieve bronnen en werkt de polarisatie in de hand. De geloofwaardigheid is vertrokken te paard, ze keert in het beste geval enkel te voet terug.

Mario Varga Llosa

Hoe de selectieve verontwaardiging in Europa de geloofwaardigheid ondergraaft