32 auteurs slaan de deuren van hun uitgeverij ‘Westend Verlag’ achter zich dicht. In een open brief verwijten ze Markus J. Karsten, stichter en zaakvoerder van de uitgeverij, ‘het spectrum van uw publicaties naar extreemrechts uitgebreid’ te hebben. Aanleiding is de publicatie van het boek ‘Links – Deutsch / Deutsch – Links’ van Julian Reichelt en Pauline Voss.

Westend Verlag veroverde in 2004 een klein plaatsje op de Frankfurter Buchmesse met welgeteld één boek: 50 einfache Dinge, die Sie tun können, um Die Welt zu retten van Andreas Schlumberger. Met de verkoop van een buitenlandse licentie ervan kon Westend Verlag stilaan de weg van het succes inslaan. De uitgeverij geraakte zelfs in 2010 met het boek Hurra, wir dürfen zahlen. Der Selbstbetrug der Mittelschicht van Ulrike Hermann voor het eerst – maar niet voor het laatst – op de bestsellerlijst van Der Spiegel.

Publieke uitstraling

De uitgeverij telt 15 medewerkers 22 jaar na haar oprichting en draait een omzet van drie miljoen euro. Belangrijker nog is haar brede publieke uitstraling als uitgeverij van het betere non-fictie boek in de domeinen politiek, maatschappij, economie en ecologie.

Met haar kritische houding tegenover het kapitalistische systeem richtte Westend Verlag zich in de eerste plaats tot een centrumlinks lezerspubliek. De eerder gemelde Ulrike Hermann, journaliste van het links alternatieve Die Tageszeitung, is bijvoorbeeld een van de talrijke linkse auteurs aan wie de uitgeverij onderdak bood. Westend uitgeverij omschreef zichzelf tot voor kort als ‘Forum voor kritische, linkse perspectieven op maatschappelijke ontwikkelingen – zonder aanspraak te maken op ideologische geslotenheid’.

Karsten verdedigde het schrappen van ‘links’ vanuit de overweging dat het misbruikt werd en wordt

Dat ‘open vizier’, zoals uitgever Karsten het ooit noemde in een interview, bleek ook uit de publicatie van het werk van centrumrechtse auteurs als Wolfgang Kubicki, een éminence grise van de liberale FDP, en Ulf Poschardt, journalist bij Die Welt. Het boek Shitbürgertum van Poschardt kwam al ter sprake in Doorbraak.

Dat ‘links’ niet alleenzaligmakend was, uitte zich ook in de recente aanpassing van de beginselverklaring van de uitgeverij als ‘Forum voor kritische, op sociale rechtvaardigheid en brede participatie doelende perspectieven op maatschappelijke ontwikkelingen (…)’. Karsten verdedigde het schrappen van het begrip ‘links’ vanuit de overweging dat het ‘intussen volkomen leeg aan betekenis is geworden en misbruikt werd en wordt (…)’. Hij kapittelde een ‘zelfvoldaan, zich als ‘links’ betitelend ‘pseudolinks’ dat op een ‘goed voetje wil staan met de machtigen, in plaats van zich voor de allerzwaksten en minst-beschermden in te zetten’’.

Niet bepaald politiek correct

De publicatie van het boek Links – Deutsch / Deutsch – Links van Julian Reichelt en Pauline Voss was de volgende steen in de kikkerpoel. Met hun reader – ‘Sammelband’ in het Duits – willen beide redacteuren immers naar eigen zeggen ‘op een verstandige en tegelijk amusante wijze ontmaskeren hoe het linkse establishment de taal manipuleert om zijn stempel te drukken op debatten en het discours te beheersen’.

Medewerkers aan dat boek zijn onder meer de al vernoemde Kubicki, Henryk M. Broder en Harald Martenstein die niet bepaald politiek correcte columns schrijven voor Die Welt. Voor sommige linkse auteurs was dit de spreekwoordelijke druppel te veel. In een open brief betreuren ze dat de uitgeverij zich ter beschikking stelde van Julian Reichelt, hoofdredacteur van het rechtse nieuwsportaal Nius, ‘dat dag na dag grote delen van het democratische spectrum beschimpt’ en dat Links – Deutsch / Deutsch – Links teksten van auteurs omvatte ‘die dicht bij de AfD staan, een partij die volgens ons de democratie bedreigt’.

De bekendste ondertekenaar van de 32 is Gregor Gysi. Deze voormalige advocaat was begin jaren ’90 de eerste voorzitter van de Partei des Demokratischen Sozialismus (PDS), de opvolgster van de SED, de ‘leidende partij’ van de DDR. Hij was ook jarenlang voorzitter van de Bondsdagfractie van Die Linke, de opvolgster van de PDS.

De ondertekenaars van de open brief erkennen het recht van de uitgever ‘om te publiceren wat u wil, ook al biedt u daarmee rechtse* cultuurstrijders een extra forum’. Zij behouden zich naar eigen zeggen dan ook het recht voor ‘ons publicistisch werk niet voort te zetten in deze ideologische omgeving’.

Afwijkende posities

Markus J. Karsten verdedigde zich in een interview met de Berliner Zeitung. Het gecontesteerde boek zou zich wijden aan het fenomeen van de ‘Sprachvereinnahmung’, de ‘toe-eigening van taal’ – in dit geval door de linkerzijde – en de uitgever vroeg zich af wat daar nu ‘extreemrechts’ aan was. Met ‘Abgrenzungsarbeit’, het uitsluiten van andere meningen, zou niemand geholpen zijn. Karsten liet er geen twijfel over bestaan ‘dat afwijkende posities, die zich binnen het democratische rechtskader afspelen, bij ons niet gediscrediteerd, maar als bijdragen tot een open debat ernstig genomen worden’.

Met ‘Abgrenzungsarbeit’, het uitsluiten van andere meningen, zou niemand geholpen zijn

Maar wat dan met de aantijging dat sommige auteurs van die reader affiniteit met de Alternative für Deutschland (AfD) zouden vertonen? De democratie vertoont in Duitsland heel wat gebreken; Karsten heeft het zelfs over een ‘afbraak van de democratie’ die almaar ‘eclatanter’ wordt, maar de verantwoordelijkheid daarvoor kan je ‘de AfD niet in de schoenen schuiven’. Hij ontkende overigens het gesprek met de ‘32’ uit de weg te zijn gegaan.

Toezichters op de vrijheid van meningsuiting

De controverse rond het bewuste boek is symptomatisch voor het meningsklimaat in Duitsland (en ver daarbuiten). De open brief is weliswaar geen pleidooi voor een publicatieverbod, maar komt wel neer op een oproep aan gelijkgezinde auteurs om een uitgeverij links te laten liggen die het waagt om andere stemmen te laten weerklinken.

Interessant is wat de bekende econoom Heiner Flassbeck hierover te zeggen heeft. Hij heeft altijd graag zijn boeken gepubliceerd bij een uitgeverij als Westend Verlag die als doelstelling heeft ‘onconventionele ideeën publicistische ruimte te verlenen’. Nooit heeft iemand van de uitgeverij hem gezegd dat hij er op moet letten dat zijn boek ‘links genoeg zou zijn’ om er bij te kunnen verschijnen.

En neen, schrijft Flassbeck nog, de democratie is niet bedreigd ‘omdat er aan de rechterrand enkele dubieuze figuren zijn’. Ze is bedreigd ‘omdat al te velen, die geloven dat ze de enige democraten zijn, zich opvoeren als toezichters op de vrije meningsuiting’.

* In Duitsland wordt ‘rechts’ vaak als synoniem van ‘extreemrechts’ gebruikt.

Markus J. Karsten

Linkse uitgeverij te open voor afwijkende meningen