‘Dit is zonder twijfel de meest significante bilaterale ontmoeting tussen een premier en een president sinds het begin van de Tweede Wereldoorlog’, aldus William Hague, de voormalige Britse minister van Buitenlandse Zaken en kersverse kanselier van de Universiteit van Oxford. Het Verenigd Koninkrijk zoekt een delicaat evenwicht tussen zijn relatie met de VS en meer Europese defensie-autonomie. Slaagt premier Keir Starmer erin die kloof te overbruggen tijdens zijn bezoek aan Washington komende donderdag?

President Donald Trump kondigde vredesonderhandelingen met Rusland aan zonder directe Europese betrokkenheid. Tijdens een bijeenkomst in Parijs eerder deze week probeerde president Emmanuel Macron aan te tonen dat Frankrijk wel degelijk nog een rol speelt. Sir Keir Starmer was in Parijs de vreemde eend in de bijt: het VK maakt geen deel meer uit van de EU, maar als belangrijk NAVO-lid konden de Britten niet ontbreken.

Het Verenigd Koninkrijk balanceert nu op een bijzonder slappe koord. Het wil graag een bevoorrechte positie behouden met de VS – een erfenis van Sir Winston Churchill – maar streeft tegelijk naar een nieuw Europees defensiebeleid met minder Amerikaanse invloed. Daarnaast is er voor de Britten de dringende noodzaak om een einde te maken aan de oorlog in Oekraïne zonder toe te geven aan Rusland.

In het VK rijzen almaar meer vragen of Starmer er wel in zal slagen de trans-Atlantische kloof te overbruggen die de voorbije weken ontstaan is. Zijn Labour-partij en hijzelf belichamen immers alles wat de Trump-regering verafschuwt. Het is geen toeval dat vicepresident James D. Vance specifieke Britse voorbeelden aanhaalde in zijn inmiddels breed besproken speech op de internationale Veiligheidsconferentie in München. Je hoeft je niet veel in te beelden om de bulderlach van Nigel Farage op de achtergrond te horen.

Vriend Macron

Trumps verklaring dat president Zelenski ‘een dictator’ is en dat het Oekraïne was dat de oorlog begon, veroorzaakte wrevel bij de Britten. Nadat Starmer sinds de inauguratie van Trump probeerde om in het openbaar niets te zeggen wat de Amerikaanse president kon irriteren, voelde Downing Street dat het nu ‘geen andere keuze’ had dan hiertegen te reageren. Premier Starmer belde Zelenski om publiekelijk zijn steun te betuigen.

Inmiddels blijft de Amerikaanse president heel argwanend tegenover de aangekondigde bezoeken van Starmer en Macron aan het Witte Huis: ‘Ze hebben niets gedaan om de oorlog te beëindigen. De oorlog is gaande, geen ontmoetingen met Rusland, helemaal niets’, verklaarde hij op vrijdag. Hij voegde eraan toe: ‘Macron is een vriend van mij, en ik heb de premier ontmoet, hij is een heel aardige man… maar niemand heeft iets gedaan.’

Britse diplomaten denken dat Starmer de ‘special relationship’ kan uitspelen om het Amerikaanse beleid te beïnvloeden. Ook Matthew Bartlett, een Republikeinse strateeg op het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken tijdens Trumps eerste termijn, vermoedt dat. ‘Starmer kan tegen Trump zeggen: “Kijk, wij zijn de Britten, je weet dat we altijd aan je zijde staan, maar op dit punt denken we dat je het gewoon mis hebt”.’

IJdelheid van Trump

Britse ambtenaren hebben inmiddels vernomen dat de VS nog geen concreet plan heeft voor een onderhandelde oplossing van het conflict. Trump zegt dat hij wil dat de oorlog stopt en dat is ongeveer het volledige Amerikaanse standpunt. Er staat dus veel op het spel. ‘Trump wil gewoon de deal en op de een of andere manier moet Starmer hem in de juiste richting bewegen’, aldus een anonieme diplomaat in The Times.

Starmer wil de president overtuigen van twee cruciale punten: ten eerste dat elke vredesdeal moet worden ondersteund met Amerikaanse veiligheidsgaranties, zelfs zonder fysieke Amerikaanse aanwezigheid. Ten tweede dat Oekraïne als een volwaardige entiteit uit de deal moet komen, vrij om zijn eigen pad te bepalen en met de middelen om zowel zijn economie als zijn leger te herbouwen. Hij hoopt daarbij Trumps ijdelheid te kunnen bespelen door te benadrukken dat het Trump zelf is die het historische belang van het akkoord onvermijdelijk zal bepalen.

Starmer zal Trump ook vertellen dat hij gelijk heeft over de Europese defensie-uitgaven. Hij zal aangeven dat het VK niet alleen de 2,5 procent zal bereiken tegen het einde van het decennium, maar ook een pad uitstippelt richting 3 procent. Britse defensie-experts geven evenwel aan dat dit een enorme opgave wordt voor het Verenigd Koninkrijk. De door de Amerikanen aangehaalde 5 procent van de bbp-norm lijkt dan ook onmogelijk. Het is al van 1985 geleden dat het VK 5 procent aan landsverdediging besteedde. Hoge militaire bronnen en oud-legerchefs waarschuwen intussen wel dat de toestand van de Britse strijdkrachten almaar zorgwekkender wordt.

Voordeel

Sommige Britse regeringsleden vrezen dat Starmer zal worden overschaduwd door Macron, die maandag als eerste Europese leider naar Washington afreist. De Republikein Bartlett gaf in The Times dan weer aan dat dit net een voordeel zou kunnen blijken. De nieuwe Amerikaanse president vond het tijdens zijn eerste ambtstermijn nooit leuk om door Macron de les gespeld te worden. ‘Trump weet dat Macron op weg is naar de uitgang, maar Starmer zal de rest van zijn ambtstermijn aan zet blijven. Daar houdt de president rekening mee.’

Wanneer Starmer donderdag het Oval Office binnenstapt, doet hij dat onder het waakzame oog van de buste van Winston Churchill, die de vriendschap tussen de twee landen ooit nog ‘de hoeksteen van wereldvrede en stabiliteit’ noemde. Voor de Britten is het vooral een manier om boven hun gewicht te boksen, terwijl de Amerikanen – afgezien van vooral emotionele argumenten – op het eerste gezicht weinig baat hebben bij deze vriendschap. Maar ‘America First’ mag niet eindigen in ‘America Alone’ … en dat is volgens Londen indirect een Britse troef.

Matthew Bartlett

De lastige missie van Keir Starmer in Washington