Na de arrestatie van een populaire tegenkandidaat van de Turkse president Recep Erdogan barstten hevige straatprotesten los in Istanboel. De maatregel wijst op de broosheid van eerdere economische herstelmaatregelen. Er is weinig zicht op beterschap, zo vreest Ivan Van de Cloot, econoom van Stichting Merito.

Sinds de opsluiting van de belangrijkste oppositieleider en burgemeester van Istanboel Ekrem Imamoglu wegens ‘corruptie’, ondergaat Turkije een politieke schokgolf. Dat vertaalt zich ook in economische instabiliteit?

‘Zeer zeker. De beurs in Istanboel noteerde al een daling van 17 procent. Dat is de grootste klap sinds oktober 2008. De bankaandelen verloren ruim een kwart van hun waarde. Ook de obligatiekoersen gingen fors omlaag. De Turkse lira zakte tegenover de dollar naar een historisch dieptepunt.’

‘De centrale bank moest de munt fors ondersteunen met de verkoop van 26 miljard dollar aan reserves en een verhoging van de rente. De bank sprak meer dan een kwart van zijn reserves aan om de lira te ondersteunen.’

Dat kan een land toch niet blijven volhouden?

‘Neen. Als de centrale bank blijft interveniëren om de munt te steunen, zullen de financiële markten in beweging komen. Haar reserves zijn immers eindig. Heel wat analisten denken dat de centrale bank zich nog één zware interventie kan veroorloven. Daarna is er geen ruimte meer om bij te sturen.’

Er wordt op gegokt dat een volledige implosie uitblijft

‘Er wordt echter op gegokt dat een volledige implosie uitblijft. De grootste kapitaaluitstroom wordt toegeschreven aan hefboomfondsen die zich terugtrekken. Turkse ingezetenen zouden hun geld nog niet overbrengen naar het buitenland. Als ze dat toch doen, is het game over. Dat gebeurde bijvoorbeeld ook tijdens de financiële crisis in Griekenland.’

‘Minister van Financiën Mehmet Şimşek heeft geprobeerd om internationale investeerders en banken gerust te stellen. Hij kondigde aan alle beschikbare middelen in te zetten om de ’tijdelijke’ onrust op de financiële markten te beperken.’

‘De Turkse beurswaakhond vaardigde ook een algemeen verbod uit op shorten, speculeren op een verwachte koersdaling. Andere financiële crisissen leren dat zo’n maatregel de correctie hooguit tijdelijk kan uitstellen. De overheid bestrijdt zo de symptomen van de malaise, niet de oorzaak. Als de protesten niet afnemen zal de crisis blijven en dreigt een financiële catastrofe.’

Turkije leek toch lang af te stevenen op een economisch herstel?

‘Inderdaad. De politieke crisis treft een economie die net uit een recessie leek te komen. Turkije is heel sterk afhankelijk van de manier waarop de investeerders Erdogan inschatten. Na zijn aantreden als minister-president in 2003 voerde Turkije met succes een beleid dat buitenlandse investeringen aanmoedigde. Na het hardhandig neerslaan van protesten tegen zijn regering in 2013, werd Erdogan steeds autocratischer, een dictator.’

Erdogan verklaarde dat de koers van de munt vooral door Allah wordt bepaald

‘Er ontstond een diep wantrouwen bij beleggers. Het werd helemaal te gek toen de president de gouverneur van de nationale bank verving. Erdogan intervenieerde op eigen houtje in het monetair beleid. Hij had bizarre opvattingen. Zo zou een renteverlaging de lira steunen. Hij verklaarde bovendien dat de koers van de munt vooral door Allah wordt bepaald. De inflatie steeg toen meer dan 50 procent.’

‘Erdogan is echter een sluwe vos. Hij creëerde na de verkiezingen van 2023 de schijn dat hij minder autoritair zou besturen. De centrale bank drong de inflatie terug met renteverhogingen. De benoeming van ex-bankier Mehmet Simsek als minister van Financiën wekte vertrouwen. De Turkse lira kwam begin 2024 in rustiger vaarwater. De rente kon zelfs opnieuw worden verlaagd.’

‘En nu gooit Erdogan een bom onder het herstel. De populaire burgemeester werd gearresteerd enkele dagen voordat zijn partij CHP hem officieel zou aanwijzen als haar kandidaat bij de volgende presidentsrace. Een slechter moment had de president niet kunnen kiezen. De arrestatie is een signaal van de terugkeer van het autoritaire bestuur.’

Is er een kans dat de beleggers terugkeren?

‘Markten verwachten niet dat de politieke risico’s snel gaan liggen. Ze vrezen dat veel van de vooruitgang ongedaan wordt gemaakt en Erdogan zich weer zal mengen in financiële-monetaire zaken.’

‘Heel wat goedgelovige beleggers en bedrijven blijven desondanks rotsvast investeren in de Turkse economie. Voor hen is Turkije het Wilde Westen, een land van onbeperkte mogelijkheden en rendementen. Zij denken dat de economische chaos achter de rug is. Investeerders laten zich dikwijls leiden door “wishful thinking”.’

‘Sommige waagden zich ook aan “carry trading”. Zij leenden grote bedragen in landen met een lage rente, zoals Japan, om daarmee op korte termijn te investeren in Turkije. Dat heeft dankzij de hoge rente een hoog rendement. Als de koers van de lira blijft dalen, komen die investeerders in zware problemen door het wisselrisico. Dan zijn ze gedoemd de investeringen af te bouwen. Carry trading wordt dan een kamikaze-operatie die de financieel-economische malaise van het land nog versterkt.’

Wat zijn de gevolgen van deze wankele situatie voor de rest van de wereld?

‘Heel wat bedrijven, ook Belgische, hebben hun logistieke keten na de aanvoerproblemen uit China naar Turkije verplaatst, dichter bij Europa. Plannen in die richting zullen nu wel in de la blijven liggen. Als de problemen blijven duren, worden bestaande investeringen nog sterker teruggeschroefd.’

‘Er zijn ook gevolgen voor onze veiligheid. Turkije is met zijn sterke leger potentieel een zwaarwegende militaire partner in de opbouw van de Europese defensie. Door de politieke instabiliteit lijkt de Turkse deelname aan het ReArm Europe-verhaal erg onwaarschijnlijk. Ook als NAVO-lid wordt Turkije stilaan onbetrouwbaar.’

‘De Europese Unie houdt Erdogan op afstand, maar heeft hem ook nodig. Turkije rijft miljarden euro’s binnen omdat het vluchtelingen stopt aan de grens. Het asieldossier kan in geopolitieke kwesties als een wapen worden uitgespeeld.’

‘De labiele economische situatie kan Erdogan verder in de armen van Poetin drijven. Turkije laat ook vlot de Russische olie via zijn pijpleidingen naar de rest van de wereld vloeien. Niet dat beide presidenten vrienden zijn. De toenadering is zuivere realpolitik. Het zijn beiden geslepen politici.’

Mehmet Şimşek

‘Erdogan gooit met arrestatie tegenkandidaat bom onder economisch herstel Turkije’