President ‘voor het leven’ Xi Jinping gedraagt zich almaar meer als een alleenheerser. Dat wekt verzet op bij aanhangers van het communistische collectieve ideaal. Wordt er aan zijn stoelpoten gezaagd?

Xi Jinping, president van China, lijkt zich in zwaar weer te bevinden. Doorgaans goed geïnformeerde Chinese journalisten in Taïwan en een voormalige Amerikaanse nationale veiligheidsadviseur vermoeden dat de partijleider zijn greep op het ‘Volksbevrijdingsleger’ aan het verliezen is. Koffiedik kijken speelt hier zeker mee, maar machinaties binnen de politieke top van China zijn zeker zichtbaar voor ervaren waarnemers.

Beste verdediging

Het begon met de vroegere minister van Buitenlandse Zaken, Qin Gang, een protegé van Xi. Hij staat bekend om zijn agressieve ‘wolf warrior’-politiek. ‘Aanval is de beste verdediging’, gaf hij Chinese ambassadeurs als motto mee. In juni 2023 was Gang plots verdwenen. Zonder enige uitleg. Sterker nog: The Washington Post berichtte later dat de voormalige minister was gesignaleerd in een staatsboekhandel in Beijing. Niet als klant, maar als eenvoudige verkoper… Andere journalisten meenden te weten dat hij geëxecuteerd werd wegens verraad.

Afgelopen jaar werden ook twee ministers van Defensie onverwachts weggestuurd, waarvan eentje al na zeven maanden in dienst. Ze werden allebei ontdaan van hun rang als generaal en beschuldigd van verschillende misdaden, met de nadruk op corruptie. Niemand heeft ooit nog iets van ze vernomen.

Opvallende verdwijning

Er verdwijnen al jaren aan de lopende band hoge militairen uit beeld. Daaronder bevinden zich zeven kernleden van de Centrale Militaire Commissie (CMC), het hoogste bevelhebbende orgaan van het Volksbevrijdingsleger. President Xi is de voorzitter, en zodoende de opperbevelhebber. Die officieren waren door hem benoemd.

De meest opvallende verdwijning was die van generaal He Weidong, op papier nog altijd de op een na belangrijkste militair van China. Op 11 maart werd hij voor het laatst gezien op de afsluitende vergadering van het Nationaal Volkscongres. Sindsdien is hij zoek. Noch de regering, noch het leger wil vragen over hem beantwoorden.

He Weidong was een oude vriend van president Xi. Ze kenden elkaar via de kustprovincie Fujian, waar Xi begon als gouverneur. De generaal werd Xi’s meest vooraanstaande ‘loyalist’ in uniform genoemd.

Zelfmoord

Begin juni overleed generaal Xu Qiliang, een voormalige vicevoorzitter van de CMC en de zoveelste vertrouweling van Xi. Volgens waarnemers in Taïwan pleegde hij zelfmoord. Wie weet. Maar alsof het niet verdacht genoeg was dat hij ineens de geest gaf terwijl hij volkomen gezond leek, werd hij ook nog eens met ongebruikelijk stille trom begraven. En onlangs nog werd een andere vicevoorzitter, admiraal Miao Hua, zowel uit de CMC als uit de Communistische Partij gezet. Dat trok zelfs de aandacht van media buiten China.

Admiraal Miao was politiek commissaris. Hij was belast met de naleving van de juiste politieke ideologie door het leger. Er zou een onderzoek tegen hem lopen wegens corruptie. Die tiert inderdaad welig in het Chinese leger, maar corruptie is ook een vast excuus om politici en militairen met ongewenste loyaliteiten te lozen. Sinds Xi aan de macht is werden bijna 600 hooggeplaatsten veroordeeld, waaronder 160 topofficieren.

Bovendien schijnt degene die vorig jaar in de CMC de taken van admiraal Miao overnam, generaal He Hongjun, een maand geleden ook al zelfmoord te hebben gepleegd.

Wegzuiveren

Volgens veel westerse media is het president Xi zelf die voortdurend zijn zelfbenoemde generaals wegzuivert, maar opvallend genoeg verdwijnen vooral Xi’s vertrouwelingen. Een logischere verklaring volgens verschillende bronnen is dat zijn tegenstanders aan het zuiveren zijn geslagen. Dan wordt enerzijds de hoogste militair genoemd, generaal Zhang Youxia, en anderzijds hoge regionen van de Communistische Partij, waaronder voormalige partijleiders.

Volgens een van die bronnen, de voormalige Amerikaanse nationale veiligheidsadviseur Michael Flynn, wordt aan de poten van Xi’s stoel gezaagd. De officieren die Xi in de Centrale Militaire Commissie als tegenwicht voor Zhang Youxia benoemde, admiraal Miao en generaal He Weidong, zouden door diezelfde Zhang weer zijn weggewerkt. Volgens Flynn is er een machtswissel gaande ‘omdat belangrijke leden van de Communistische Partij geen vertrouwen meer hebben in het leiderschap’.

Voorganger

De naam Ju Hintao valt dan. Hij is de voorganger van Xi als partijleider en werd in 2022 onder het toeziend oog van Xi met dwang uit het Nationale Partijcongres verwijderd. De hele wereld kon de spectaculaire beelden zien.

Volgens een officiële persverklaring was hij onwel geworden. Maar Xi laat niks aan het toeval over, logischer is dat hij zijn voorganger Ju moedwillig openbaar vernederde. Ju Hintao lijkt inmiddels terug in het centrum van de macht, ongetwijfeld zinnend op wraak.

President Xi wordt de laatste tijd voortdurend indirect aangevallen in officiële kranten van het leger en de Communistische Partij. Er wordt bijvoorbeeld uitvoerig lof gezongen op ‘collectief bestuur’ en ‘het fundament van de communistische staat’. Zaken waar alleenheerser Xi geen boodschap aan heeft. Bovendien zijn er ook almaar langere periodes waarin Xi in geen enkele krant wordt genoemd of afgebeeld. Volgens kenners geen goed teken.

Land en leger

Topgeneraal Zhang Youxia sprak in het openbaar zelfs zijn zorgen uit over het bestuur van het land en het leger. Zal het Volksbevrijdingsleger in 2027 wel in staat zijn Taïwan te veroveren, zoals Xi bevolen heeft?

Er rijzen vragen over de slagkracht van de 3 miljoen man tellende Chinese strijdkrachten, met de nummer twee zoek, hoge officieren bij bosjes weggezuiverd en corruptie die hoogtij viert. Ook al heeft president Xi sinds zijn aantreden in 2012 werk gemaakt van herbewapening en heeft China inmiddels qua vloot de Amerikaanse marine ingehaald.

Zhang Youxia noemde in een staatskrant het leiderschap als een van de zwakste punten van het Volksbevrijdingsleger. Van Xi dus. Dat deze president zich als een dictator gedraagt en communistische idealen aan zijn laars lapt, lijkt nu tegen hem te werken. Of hij het zichzelf toebedeelde levenslange presidentschap zal uitzitten is de grote vraag. Het enige dat zeker lijkt, is dat er achter de coulissen een meedogenloze machtsstrijd gaande is.

Miao Hua

President Xi verwikkeld in machtsstrijd