De verkiezing van Zohran Mamdani tot burgemeester van New York was hét Amerikaanse verkiezingsnieuws van 2025. Nadat hij een rits minder radicale Democraten en één kansloze Republikein in het stof deed bijten, legde de in Oeganda geboren socialist op 1 januari de eed af als burgervader van meer dan 8 miljoen New Yorkers. Een overwinning voor de linkervleugel van de Democratische Partij die van ’s lands economische hoofdstad een uiterst links experiment dreigt te maken. Toch als de jonge burgemeester zijn zin krijgt.

Vlaming Michael Podevyn (38), Leuvenaar en sinds 2016 werkzaam als jurist in Manhattan, kan het nog altijd niet helemaal geloven. ‘Het is en blijft een hallucinante situatie dat New York, de bakermat van het Amerikaanse kapitalisme, overstag ging voor iemand als Mamdani, de antithese van alles wat een stad als New York heeft grootgemaakt.’

Hoe verklaart u dat New Yorkers dan toch de huidige burgemeester hebben verkozen? Boven de Republikeinse kandidaat en boven Andrew Cuomo, de Democratische oud-gouverneur van de staat New York.

Michael Podevyn: Drie factoren, denk ik. Mamdani kon vooreerst winnen dankzij een coalitie van nieuwe New Yorkers: mensen die nog niet lang in New York wonen of, in het geval van buitenlandse migranten, zelfs nog niet lang stemgerechtigd zijn. Uit een exitpoll van CNN blijkt dat een grote meerderheid van die nieuwe(re) New Yorkers voor Mamdani stemde; van de mensen die hier minder dan tien jaar wonen was dat zelfs 81 procent. De mensen geboren in New York kozen dan weer voor Cuomo (49 procent vs. 38 procent voor Mamdani), maar dat is intussen een minderheid van de kiezers.

Onder die nieuwe New Yorkers vind je veel etnische minderheden: mensen afkomstig uit Afrika en Azië, vooral Zuidoost-Azië, en natuurlijk ook veel moslims. Mamdani wist die mensen aan zich te binden dankzij weinig subtiele etnisch-culturele identiteitspolitiek. Hij liet geen moment onbenut om aan te tonen dat hij ‘één van hen’ was, in tegenstelling tot Cuomo, wiens voorouders uit Italië komen. Republikeinen zeggen wel eens dat Democraten enkel winnen door voortdurend kiezers te importeren. In New York blijkt dat zeker het geval.

Dat is één factor. Maar Mamdani was zeker niet alleen populair onder Afrikaanse en Aziatische minderheden, toch?

Een ander blok dat Mamdani steunde, was dat van de jonge, blanke vrouwen. Universitair opgeleide dames die links tot heel links georiënteerd zijn, cultureel maar ook socio-economisch. Zij waren ook de New Yorkers die fanatiek de straat opgingen om campagne te voeren voor Mamdani. Op sociale media waren ze verantwoordelijk voor een stortvloed aan Mamdani-promo. Die combinatie van etnische minderheden en progressieve jonge, blanke vrouwen is trouwens de motor van ‘nieuw links’ in heel het land, niet enkel in New York. Maar in New York zijn ze heel goed vertegenwoordigd.

Uzelf had, zo begrijp ik, allicht niet op Mamdani gestemd?

Nee, maar ik had dat als inwoner van New Jersey ook niet gekund. Dat is trouwens een tweede verklaring voor de winst van Mamdani en ook wel de tragiek van New York: te veel mensen die de economische ruggengraat van de stad vormen nemen niet deel aan de lokale politiek. Sommigen omdat ze niet willen, anderen omdat ze nu eenmaal niet kunnen.

Vele New Yorkers zijn tijdens en na covid de stad ontvlucht. Honderdduizenden New Yorkers stemden met hun voeten en kozen voor naburige steden en staten of, vaak, voor het zuiden van Amerika, vooral Florida en Texas. Sinds 2020 is de bevolking van New York afgenomen. De laatste twee jaar is er een remonte, maar dat is vooral dankzij internationale migratie, niet dankzij Amerikanen die terugkeren of voor de eerste keer verhuizen. Dat verandert het DNA van een stad.

Zij die verhuizen maar wel blijven werken in New York, dragen nog wel bij aan de lokale economie maar bepalen niet langer de politieke koers

Mensen die de stad kunnen verbeteren vertrekken, waardoor de situatie verder verslechtert en nog meer mensen – ambitieuze ondernemers, kroostrijke gezinnen – vertrekken. En de mensen die verhuizen maar wel blijven werken in New York, dragen nog wel bij aan de lokale economie maar bepalen niet langer de politieke koers. Ik ben nog geen staatsburger, maar als ik dat wel was zou ik tot die groep behoren. Ik werk nog altijd in New York, maar ik woon intussen in New Jersey, op anderhalf uur rijden van mijn werk.

Mamdani’s zege was opvallend omwille van diens uiterst linkse profiel, maar cijfermatig eigenlijk niet overweldigend: de nieuwe burgemeester kreeg amper 51 procent van de stemmen. In 2021 werd zijn voorganger nog verkozen met 67 procent.

Dat had natuurlijk te maken met de bijzondere aard van de verkiezing. Met Andrew Cuomo die als bekende (quasi-)Democraat in de race zat en New Yorkers die niet de extreemlinkse toer op wilden een andere keuze bood, zonder meteen op de Republikein te moeten stemmen. Dat gezegd zijnde: dat Mamdani niettemin won had zeker ook te maken met de zwakte van Cuomo, alsook met de zwakte van Curtis Sliwa, de Republikeinse kandidaat.

Dat Cuomo niet de nieuwe burgemeester werd, is voor mij de silver lining van deze verkiezing

De zwakke tegenstand is de derde verklaring voor het burgemeesterschap van Zohran Mamdani. Cuomo was flets in de campagne, oude aantijgingen van seksueel grensoverschrijdend gedrag hingen boven zijn hoofd. Maar de belangrijkste molensteen was zijn covidbeleid als gouverneur – een beleid dat dramatisch was voor de stad; ik heb dat van dichtbij meegemaakt. Er zijn nog altijd buurten in New York die niet gerecupereerd zijn van de lockdowns, van de restricties en sancties, en die dat ook niet meteen zullen doen. Dat Cuomo niet de nieuwe burgemeester werd, is voor mij de silver lining van deze verkiezing, want het zou enorm onrechtvaardig geweest zijn, had die man een nieuw mandaat gekregen.

Mamdani’s agenda is uiterst links. Niet enkel cultureel en identitair, maar ook economisch. Zo wil hij onder meer gratis kinderopvang, gratis openbaar vervoer en een verregaande bevriezing van de huurprijzen in New York.

New York is duur, hé, niemand betwist dat. Veel jonge New Yorkers betalen zich blauw aan een studio of appartement. Maar de vraag is natuurlijk wat je daaraan kan doen.

‘Rent control’, de beperking van de huurprijzen, is geen nieuw gegeven in New York. Dat bestaat al meer dan honderd jaar. Maar Mamdani wil daar nog een stevige schep bovenop doen door voor om en bij een miljoen appartementen de huur volledig te bevriezen. Sommige daarvan waren al onderhevig aan bepaalde beperkingen, maar de burgemeester wil dat beleid enkele versnellingen hoger schakelen. Dat is, uiteraard, een verschrikkelijk idee.

Rent control zal de problematiek die Mamdani mee aan de macht hielp enkel verergeren

Rent control creëert schaarste op de huurmarkt. Huurders die eigenlijk hogere prijzen kunnen betalen, betalen te weinig en gebruiken die appartementen om, bijvoorbeeld, familieleden in onder te brengen. Projectontwikkelaars en verhuurders gaan minder bouwen en verhuren omdat zij met de bevroren huurinkomsten amper uit de kosten komen. Eigenaars investeren ook niet in onderhoud en upgrades van hun vastgoed omdat ze die investeringen er nooit zullen uithalen. En de appartementen waarvan de prijzen niet bevroren werden, zullen enkel duurder worden. Rent control zal de problematiek die Mamdani mee aan de macht hielp met andere woorden enkel verergeren. Je moet geen groot econoom zijn om dat te begrijpen.

Sommige commentatoren ter rechterzijde stellen dat het probleem van hoge huurprijzen onoplosbaar is: New York is nu eenmaal niet voor iedereen.

New York blijft een gegeerde plek om te wonen, zeker voor de mensen die wat meer willen: professionele opportuniteiten die je nergens anders vindt, een uitgebreid cultuuraanbod, lekker eten, veel vertier. Wonen in New York zal daarom nooit spotgoedkoop zijn en niet per se voor iedereen weggelegd zijn; wie spotgoedkoop leeft, woont ergens waar niemand wil wonen (glimlacht). Bovendien is de stad kleiner en compacter dan je zou denken, wat het aanbod vanzelf beperkt. New York is bijvoorbeeld een derde kleiner dan Los Angeles, maar er wonen meer dan dubbel zoveel mensen. Dat gezegd zijnde: er zijn zaken die je kan doen om een stad betaalbaarder te maken, zoals nieuwbouw faciliteren en de markt zijn ding te laten doen. Mamdani kiest voor het tegenovergestelde.

Misschien interessant: er is ook een grondwettelijke angel aan rent control. Sommige constitutionalisten betogen dat de bevriezing van huurprijzen neerkomt op een onrechtmatige onteigening van verhuurders en daarom strijdig is met de grondwet. Rechtbanken komen daar niet graag in tussen, maar als Mamdani het echt op de spits drijft zou de kwestie wel eens voor de Supreme Court kunnen komen. Als het Hooggerechtshof dan besluit dat zo’n beleid toch de grondwet schendt, komt dat neer op een nationaal verbod op verregaande rent control. Het zou natuurlijk ironisch zijn dat net Mamdani indirect verantwoordelijk zou zijn voor zo’n verbod.

U woonde zelf enkele jaren in New York. Vandaag werkt u er, maar woont u in New Jersey. Vanwaar de verhuis?

Je krijgt meer voor je geld, toch waar ik woon. New Jersey is nog altijd duur, maar de levenskwaliteit is beter. Mijn New Jersey kan je omschrijven als een soort van buitenwijk van New York: ver genoeg om de minder leuke aspecten van de stad te ontwijken, voldoende dichtbij om te pendelen voor je werk. Ook daarom is het hier nog altijd duur, want ik ben natuurlijk niet de enige ex-New Yorker die om die reden in New Jersey kwam wonen. Veel mensen hier werken in NYC.

Ik ben natuurlijk niet de enige ex-New Yorker die in New Jersey kwam wonen

Sommige mensen noemen wat ik doe de ‘New American Dream’: voldoende verdienen om het je te kunnen veroorloven het links-progressieve beleid in Amerika’s steden te ontvluchten. Ik werk nu tien jaar in Manhattan, en ik heb de stad echt wel verder zien verloederen. New York is altijd een excentrieke, chaotische plek geweest – dat is deels ook waarom mensen voor de stad kiezen. Maar de leuke kantjes werden almaar minder leuk, en het negatieve werd negatiever, zeker toen ik aan een gezin begon. New York is, vind ik, geen plaats om je kinderen op te voeden. Er valt iets voor te zeggen als je jong bent en je wil een aantal avontuurlijke jaren beleven (glimlacht), maar dat verliest zijn aantrekkingskracht zodra je echt volwassen wordt.

Michael Podevyn

‘New York is geen plaats om je kinderen op te voeden’